Serhad-i mukayesatta eser-i mevzun ile nesir arasındaki fark şuna münhasır kalır: Eser-i mevzunda hassa-i intizam daha mahfuz, daha ziyade hedef-i müraattır. Hatta manzum ve mensur tabirleri de bu farka telmihen ıstılah olmuştur.

Bugün “eser-i mevzun” dediğimiz muharrere-i edibede iki nevi intizam vardır: “1” eseri teşkil eden mısralar arasında imtidat ve intiha itibariyle bir tenazurdur ki buna “intizam-ı harici” diyebiliriz. “2” bir mısradaki elfazın sükun ve harekesiyle mesari-i sairedeki kelimâtın ahval-i harekiyesi arasında bir müşabehettir ki buna “intizam-ı dahili” diyeceğiz.

Ya eserin birer cüz-i tâmı diyebileceğimiz mısraları arasında veya mısralarının elfazı arasında bir tenasüp ve intizam-ı mahfuz olmayan asara bugün “manzum” diyemeyiz.

İşte bir neşidenin sıfat-ı mevzuniyetini temin eden hassa-i intizam iki şart mevzua riayetle istihsal ve istihfaz olunabilir ki biri kafiye, diğeri vezindir.

(…)

Musahabe-i Edebiye: 75 yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Doğrusu “tenkit” mi, yoksa “intikat” mıdır? Bilmem ve bilmek için de uğraşmak istemem. Fakat şunu pek iyi tahattur ediyorum ki henüz lisanımızda ıstılahı takarrür etmeyen bu şube-i edebiyede bir zamanlar hepimiz nefsimizde ihtisas hissetmeye başlamıştık. Bu sanat-ı kalemiyenin rikkat ve nezaketi, muhtaciyet ve suubeti hakkındaki rivayetler hiçbir şey mani olamıyord. Herkes kendisinde bütün asar-ı muasırîni hurdahaş edebilecek bir bazu-yı metin-i intikadın mevcudiyetinden emindi. Bize mevcudat-ı edebiyenin aksayan uzuvlarını meydana çıkarmak tarîk-i beyanda doğru yürümeye müstait eserler telifiyle uğraşmaktan daha hoş, daha sehil ve hurd-nüvâz bir meşgale gibi geldi. Çünkü bizce intikat sakatat-ı harfiye ve iskam-ı harekiye taharrisi, bir nevi galat ve hata hurdebinliği idi. Çünkü biz, müntekit denilince  -avalim-i nesir ve şiire [?] hükmünü saplamış, bütün mesail-i edebiyede hall ü akde salahiyettar- bir liyakat-ı mahufe tasavvur ediyorduk. Kürsi-yi intikat hepimizin hedef-i ihtirasatı olmuştu. Her birimiz bir risalede bir vazife-i intikat almıştık; hariçten gelen eserlerin zirine:

(…)

Musahabe-i Edebiye: 76 yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.