Berr-i Cedit arşivleri - Servet-i Fünun Dergisi

Musahabe-i Fenniye

Ahmed İhsan — Wed, 13 Mar 2019 21:21:11 +0000

Yangın bu hafta İstanbul’u bir daha dil-hûn etti. Boğaziçi’nin en güzel köylerinden Büyükdere’yi geçen sene ateş nasıl harap eylediyse bu hafta dahi Pazar gecesi birkaç saat zarfında Rumeli Hisarı’nda birçok yalılar, evler, dükkânlar ortadan kalkıverdi. Yangınların şehrimizi ikide birde esir-i felaketi ettiğini gördükçe acaba terakkiyat-ı fenniye ve medeniye şu hanmans-suz felakete bir çare bulamayacak mı diye insan kendi kendine bir daha irad-ı sual eyliyor, düşünüyor. Fen ve medeniyet yangınların kâmilen men’ine muvaffak olamamış ise de men-i sirayet ve tevsiini temin eder pek çok vesait buldu. Biz de bu vesaiti kabul ve tatbik ettik. Mesela mükemmel itfaiye heyetleri teşkil edildi, ebniye nizamnamesinde harik duvarlarını mecburu’l-inşa gösterdiler, şehrimizin muteber mahallelerinde ahşap inşaat men olundu. Hâlbuki Büyükdere, Rumeli Hisarı yangınları gibi bazı felaketler gösteriyor ki ateşin sirayet ve tevsiini men’e elde mevcut vesait kâfi gelmiyor. Şehr-i cesimimizin dağınık köylerine itfaiye heyeti yetişinceye kadar oraları ateşin ta‛me-i lehibi oluyor. Hususan ki bu köylerin ekserisi eski tarzda, sokakları dar, haneleri kâmilen muttasıl, harik duvarları ise mefkuttur. Şu halde uzak köylere mahsus, daima harekete müheyya bir tulumba vapuru tayin olunarak, her köyün kendisine mahsus tulumbaları da ıslah edildikten sonra terakkiyat-ı ahire-i fenniyenin mahsulü olan sair vesait-i itfaiyeyi tetkik etmek lazım gelir ki bu meyanda Mösyö Şimit nam Fransız kimyagerin nakabil-i iştial mahlulü ile bu mahlulü ateş alan mevakie sıkmaya mahsus alet bugün en mühim bir vasıta olmak üzere telakki olunuyor.

Mösyö Şimit’in mahlulü ateş alan mahalleri söndürmekten ziyade ateş alan yerlerin yanındaki eşyanın nakabil-i iştial hale gelmesine hizmet ettiğinden elyevm Paris’te büyük tiyatrolarda ve kahvehanelerde perdelerin, kulislerin, keçelerin, tavanların bu mahlul ile tılâ edilmesine karar verilmiştir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

Ahmed İhsan — Wed, 13 Mar 2019 21:28:40 +0000

Berr-i Cedit halkı seyyar posta şubeleri teşkil eyleyerek berr-i atik sakinlerinden ziyade mazhar-ı suhulet oluyorlarsa da ara sırada memleketlerini duçar-ı haşyet ve dehşet eden fırtınalardan, kasırgalardan, yağmurlardan kendilerini kurtaracak çare bulamıyorlar. Vakıa Amerika’nın bazı mevakii dehşetli fırtınalarıyla meşhurdur. Oralarda dehşet-endaz olan kasırgaların derecesini tayin etmek için mutlaka bir defa görmelidir diyorlar. İşte geçen Nisan’ın 28’inci günü Kirksvil’de [Kirksville] vukua geldiğini telgrafların haber verdiği müthiş kasırga da bu nevidendir. Kirksvil [Kirksville] o gün fevkalade şedit bir kasırgaya uğrayıp pek çok haneleri yıktıktan sonra havanın gece gibi karardığını, sonra seller getirecek bir yağmur yağıp şehrin birçok yerlerinde yangınlar zuhur eylediğini yazıyorlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

[Ahmed İhsan] — Thu, 14 Mar 2019 13:04:51 +0000

Evrak-ı havadisin hangisine göz gezdirseniz içinde mutlaka bir Dreyfus [Alfred Dreyfus] bahsi bulunduğu gibi şu son haftalarda fenni gazetelerin cümlesinde dahi telsiz telgraf meselesi var idi. Telsiz telgraf… Bunu işitenler, vaktiyle telli telgrafın icadını duyanların yaptıkları gibi bir defa omuz silkmişler, adam sen de demişlerdi. Hâlbuki zaman içinde bir tavr-ı lakaydi ile telakki olunan telli telgraf bugün nasıl koca dünyayı birbirine bağlamış, hayat-ı âlemi kâmilen değiştirmiş, böylece en lakaytların da nazar-ı dikkatini açmış ise geçenlerde İngiltere ve Fransa arasında telsiz telgraf ile icra kılınan ilk muhabere de her terakkiye zor inanmak şanlarından olan müşkülpesentleri şu mesele-i mühimme ile iştigale sevk etmiştir. Evet, iş sade fenni gazetelerde, evrak-ı havadisin mütenevvia kısımlarında hikâye edilmekle kalmadı, erbab-ı ihtira işin tatbikatına giriştiler, bir fennî komisyon teşekkül etti, Londra’nın iskelesi olan “Bolonya” [Boulogne] ile Paris’in iskelelerinden “Kale” [Calais] arasında, Manş Denizi’nin iki sahilinde kâin şu iki iskelede telsiz telgraf muhabere dairelerini kurdular ve Mart’ın 30’uncu günü Fransa murahhasları atideki telgrafı Fransa harbiye, bahriye ve ticaret nezaretlerine çektiler:

“Mösyö Markon [Guglielmo Marconi] ile sair bilcümle murahhaslar İngiltere’den Manş Denizi’ni geçip gitmek üzere ilk telsiz telgrafı zat-ı nezaret-penahilerine takdim etmekle müftehirdirler. Makineler mükemmelen işliyor.”

(…)

Şu tecrübede ihraz-ı muvaffakiyet fevkalade mühim bir vakadır. Bunu yarın sahaif-i tarih kemal-i itina ile derç eyleyeceği gibi elyevm âlem-i fen ve medeniyet fart-ı ehemmiyet ile telakki eyliyor. Vakıa, ilk tecrübe büyük bir mesafe üzerinde değil, ancak 54 kilometreden ibaret ise de ihtiraat-ı mühimme-i medeniyenin kâffesi o vapurlar, şimendiferler, telgraflar, telefonlar bidayeten hep ufak mesafelerde icra olunup sonra gittikçe tevessü ve tekemmül eylemiş olduğu cihetle telsiz telgrafın ileride kesbeyleyeceği terakkiyi keşfetmek o kadar güç değildir.

İspirtonun meşrubatta istimalinden müvellit enva-ı mahazir bugün katiyen müspet iken şu içkilerden sarf-ı nazar etmek de ne kadar güç değil mi? Güç değil adeta imkânsız. Bunun esbabını tetkik ve tayin pek uzun olduktan başka, bizim haber vermek istediğimiz meseleye de çokluk taalluk etmiyor. Onun için meşrubat-ı küuliyeye sebeb-i inhimakı tetkikten sarf-ı nazar edip diyelim ki Avrupa’nın her tarafında olduğu gibi Paris’te dahi ispirtolu meşrubat istimali aleyhinde müteşekkil birtakım cemiyetler vardır. Bu cemiyet azaları katiyen ispirtolu meşrubat kullanmazlar, ellerinden geldiği kadar başkalarını da içki kullanmaktan men’e çabalarlar.

(…)

Gazete ziraata müteallik verdiği haberler arasında diyor ki Avrupa cemiyat-ı ziraiyesinin icra ettiği tahkikat neticesinde Amerikan sabanlarının Avrupa’nın en son sabanlarına müreccah olduğu taayyün etmiştir. Anlaşılan bu mesele her yerden ziyade Fransa’nı gücüne gitmiş, saban fabrikaları galeyana gelmiş, Amerikan sabanlarını takliden yeni sabanlar yapmışlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

[Ahmed İhsan] — Thu, 14 Mar 2019 13:12:37 +0000

Sözümüz Amerika’ya intikal etmiş iken şu büyük memleketin, o büyük memleketin gayur halkının bir teşebbüs-i ticarisinden dahi bahsedelim. Bu teşebbüsü musahabemizi teşkil eden sair haberler gibi evrak-ı matbuadan almıyoruz. Filedelfiya [Philadelphia] ticaret müzesi tarafından matbaamıza bilhassa irsal kılınan bir mektuptan istihraç ediyoruz. Müze müdüriyeti mektubunda Filedelfiya’da sal-i hal-i Eylül’ün on birinde açılıp otuzunda kapanacak olan bir ticaret kongresi hakkında tafsilat-ı ita ile ta berr-i ceditte küşat edilecek şu kongreye gazetemiz vasıtasıyla Osmanlı erbab-ı ticaretinin nazar-ı dikkati celp olunmasını iltimas eyliyor. Dünyanın öbür köşesinde âlem-i medeniyetin yeni merkezlerinden biri olan Filedelfiya’da Servet-i Fünûn’un malum ve muteber olmasından müftehir ve müze müdüriyetinin irae ettiği şu eser-i nevaziş ve teveccühe müteşekkir olarak, bu ticaret kongresi hakkında bazı tafsilat ita edelim.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.