İstanbul’da Balıkçılık yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Deryada menafinin bi-şumar olduğu ve selametin ise ancak kenarda bulunduğu hayli zaman evvel hükema-yı İslam tarafından gösterilmiş bir hakikattir.

Denizlerde nice hazineler metfun olduğuna bugün de erbab-ı fen ve hükümetin inkâra mecali yoktur. Maksat Felemenk sahilinde filan ada civarında kazazede olmuş sefine içinde bulunan milyonlarca frankın ka‘r-ı deryada birkaç seneden beri metruk kaldığını ve çıkarılmasına imkân bulunmadığını söylemek değildir. Bu cihete de atf-ı nazar olunabilir. Fakat bu nazar, bir nazar-ı fennî olamaz. Demek istediğimiz, dünyada kıymettar addolunan her nevi maadinin ve ecsam-ı kimyeviyenin deniz sularında münhal olarak bulunması ve binaenaleyh deryaların başlıca servet-i itibarı olunan mevadı ihtiva etmesidir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Deniz sularında altın bulunduğu velev ki az bir miktarda olsun bu altını denizden çıkarmaya muvaffakiyet elverdiğini bir iki sene evvel bir kimyager ispat etmişti. Deniz sularının tahlili mesarafını bu tahlil neticesinde istihsal olunan altının miktarı örtemediği için ticaret ve sanayide altını Transuval’de aramaktan ise Marmara Denizi’nden çıkarmak taht-ı imkâna alınamamıştır. (….)

Denizlerde medfun bulunan hazain-i latuhsa bir kimyagerin sanat ve maharetiyle potası, şişesi, mangalı, yerine mikroplar vasıtasıyla istihsal olunabilecektir. Bu müstahsilatından insanlar müstefit olmayıp bu müstahsilat binlerce nevi hayvanat-ı bahriye için badi-i hayat oluyor.

Mikropların âlem-i hayatta yalnız mazarratı değil hizmet-i mühimmesi dahi bugün sabit olmuştur. Belki de efal-i hayatiye umumiyetle mukayese olunursa bu tufeylat-ı uzviyenin hayrı şerrine galip gelir.

Efal-i hayatiye-i sairede mikropların tesirat-i hasenesinden kat-ı nazar birkaç seneden beri ziraatte bu tufeylatın ne derece hizmeti olduğu anlaşılmıştır. Fransa etibbasından Doktor Kalmet [Albert Calmette] erbab-ı ilmin yalnız tufeylat-ı maraziye ile iştigal etmesini muvafık görmeyip hayırlı mikropların bunlardan ziyade enzar-ı dikkate alınmaya ve üretilip imal ve tesirat-ı hasenesinden istifade edilmeye layık olduğunu bir layiha-i mufassala-i fenniyesinde göstermeye çalışmıştır. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Uzvi ve gayri uzvi bütün kâinat, altmış yetmiş madde-i asliyeden vücuda gelmiş olup -daim tekrar etmekten hoşlandığımız bir teşbihle- nasıl yirmi otuz harften binlerce kelimat-ı havi bir lisan teşkil etmiş ise böyle mahdut ve sayısı az mevad-ı asliyeden de bu kâinat meydana gelmiştir. Halbuki hayvanat ve nebatatın yani umumen uzviyat esasen dört unsurdan mürekkep olup bunlar da müvellidülma, müvellidülhumuza, karbon ve azottan ibarettir. (…)

(…) Bu mikropların bir kısmı azotiyet ve bir kısmı azotiyeti imlahı teşkil eder. Mikropların bu cihette hizmetinin musahebat-i sabıkamızdan bir kaçında söylemiş olduğumuz gibi Doktor Jevih tarafından cemiyet-i tıbbiye-i Osmaniye’de kolera mikroplarının vücutta nasıl tesirat-ı muhribe ve mazarrata bulunduklarını tafsilen irat olunan nutk-ı fennîde dahi bu tufeylatın azotiyet ve azotiyetini imlahının teşkiline sebep oldukları gösterilmişti. (…)

İşte Doktor Kalmet lâyihasını bu gibi efkâr ve mütalaat-ı fenniye üzerine yazmıştır.

İhtimarı husule getiren maya nedir? Bu da mikrop mahsulü değil mi? Birer parça maya ile bir kâse mayadan yirmi kâse yoğurt çıkarıldığı gibi nebatatın bünyesine havadan azot kaparak ithale muvaffak olan mikroplar gibi üretiliyor. Bunlar bir tarlaya serpiliyor. Bu tarla adeta bir maya tarlası hükmünü alıp yoğurt mayası tevzi eder gibi bu tarladan alınan topraklar sair tarlalara dağıtılıyor. Böylece her tarla mahsulünü feyz ve bereketle verecek vesaite malik olur. Umumen toprağın kuvve-i inbatiyesi tezyit olunur. Herhalde mikroplardan âlem-i hayat pek çok mazarrat gördüğü ve beşeriyet bu tufeylat yüzünden mühlik ve müthiş hastalıklara düçar olduğu hakkında pek çok söz söylenmiş olup bu şerrine bedel pek çok hayrı da bulunan bu tufeylat-ı uzviyenin hizmet-i nafia ve hasenesini zikretmemek muvafık değildir. Mikropların mazarratını bilmek bunlardan müdafa-i nefse ve muhafaza-i sıhhat-i umumiyeye bizi ikdar eder. Âlem-i hayatta böyle büyük bir kuvveti haiz olan şu küçücük uzviyatın fayda ve hizmetini de bilirsen bu fayda ve hizmeti tevsi ve teşmile de kudret ve imkân buluruz. Mesela erbab-ı ziraatimizin en birinci muin ve zahiri mikroplar olur.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

[İmza: Diran Çırakyan]

İstanbul’da Deniz Mevsimi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Küre-i arzı muhit olan tabaka-i havaiye içinde hayvanat idame-i hayat eder. Nebatat neşvünema bulur. Havasız yerde hayat mümkün değildir. Bunu da herkes bilir.

Sebeb-i hayatımız olan havanın mahiyetini ve hassasını da bilmek isteriz. Hayat havanın vücuduna müftekir olduğu gibi sıhhat ve afiyet de bir dereceye kadar havanın saffetiyle kaimdir. Havası fasit yerlerde ikamet edenlerde avarız-ı bedeniye görülür. Muvakkaten havası kirlenmiş ve mevadd-ı muzıra ile işba edilmiş bir mahalde uzunca müddet oturanların, yatıp kalkanların afiyeti muhtel olduğu da çok defa müşahede olunmuştur. Batak yerlerde ikamet edenler bir türlü arızat-ı bedeniyeden kurtulamazlar. Kapalı bir küçücük odada beş altı kişi yatıp kalkarsa bunlarda sıhhat-ı tam da bulunamaz. Binaenaleyh hava hayat için ne kadar elzem ise saffetine dikkat etmek de sıhhat için o derece elzemdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Havada seyran eden tozlar acaba neden mürekkeptir? Erbab-ı tetkikten biri bunları birer birer sayıyor da diyor ki: Büyük şehirlerde yüzde otuz kadar kömür unsuriyeti havidir, fabrikalardan, vapurlardan saçılmış olacak; yüzde iki kadar mevadd-ı uzviye var; yüzde dörtten biraz ziyade hamız-ı kibrit var; yüzde bir buçuk hamız-ı klor-i mai; bir bu kadar amonyak; yüzde iki buçuk demir; yüzde otuz da mevadd-ı madeniye-i muhtelife… Kimyageri dinlerseniz daha sayıp dökecek. Bu terkipleri ve nispetleri anlamaktan ziyade bunlar iyisini, kötüsünü tefrik etmek bizi müstefit eder. Binaenaleyh bu müteaddit tozlar her yerde bulunuyor mu? Bunlardan muarra saf havayı nerelerde aramalıyız? Bu noktaları bilelim.

(…)

Deniz havasının saffeti de meşhurdur. Hatta deniz havasının bir miktar tozu havi ve bu da vücuda ayrıca menfaat-bahş olduğu maznundu. Bir sahib-i tetkik de bu zannın butlanını ispat etmiştir. Açık denizde boş şişelerin içine deniz havası toplayıp ağızlarını iyice kapamış. Bu şişelerde hapsettiği havayı muayene etmiş, azotiyet-i fıdda mahlulünden geçirmiş. Eğer zerre kadar bu havada toz olsaydı bu mahlulde nişanesini gösterecekti; göstermemiş.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Vücuda nefi olan yalnız saf hava değildir. Arızat-ı bedeniyenin esasını arayarak ona göre bir çare bulmak etibbanın vazifesi olduğu gibi vücudu daima zinde bulundurmaya çalışmak ve kavaid-i sıhhiyeye riayet eylemek de herkesin vazifesidir. Vücudun tamami-i sıhhati vezaif-i uzviyenin tamami-i ifasındadır. Vücut makinesi muntazam işlemek lazımdır. Makineyi işleten mahrukattır. Ve kazan-ı sağlam olmak şart-ı mutlaktır. Vücut da bir makine olduğuna göre bunu işleten mekûlatın midede layıkı veçhile efal-i uzviyeyi görmesi, imtisas edilmesi, vücudun iktiza eden kanı buradan alması lazımdır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Vakayi-i hazıradan tulan aksa-yı şark denizlerinde tahşit olunmuş olan İngiliz donanması Çin sahilinde et tedariki hususunda pek ziyade müşkülata müsadif olduğu cihetle sefainden birkaçı sayd-ı bahrî ile meşgul olmakta olduğundan bunlardan üç tanesinin Kore’deki manzarasını Grafik gazetesinden naklen derceyledik.

Aksa-yı Şarkta İngiliz Donanması: Kore’de Manevralar ve Sayd-ı Mahi (Üstte) yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Burgonya [SS La Bourgogne] vapurunun Amerika sahilinde sisli havada bir İngiliz yelken sefinesiyle müsademe ederek gark olması, bu kaza-yı müthişte beş altı yüz insanın terk-i can etmesi, müsademat-ı bahriye bahsini yine meydana atmıştır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Enstantane Fotografilerden: Maltepe Pişgâhında Bir Sandal yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şimdiye kadar birçok etibba “deniz tutması” dediğimiz da-i mizacı tetkik etmek, bunun neden tevellüt ettiğini anlamak, buna bir deva-yı müessir bulmak için hayli uğraşmışlardır; acaba bir netice-i katiyeye destres olabildiler mi? Bu bapta bir hüküm veremeyiz. Bazı fizyolojistler diyor ki: “Bu maraz eviye-i dimağiyede kanın cereyanına ârız olan bir nevi bataetten hasıl olur. Diğerleri bu mütalaayı kabul etmiyorlar; onların fikrince: “Bilakis deveran-ı demin bataetini husule getiren bu marazdır.”

Bahis böyle ihtilafa düşer gibi görünmekle beraber yine bir tek çare-i tesviye ile hallolunmak ihtimalinden bait değildir; çünkü esas mesele dimağda cereyan-ı demin düçar-ı bataet olmasıdır. Biz bu hususta uzun uzadıya teşrihata girişmeyeceğiz, yalnız Almanya’da ahiren bir doktorun bu da-i muazzebe karşı bulduğu çare-i müessiri beyan edeceğiz.

(…)

Gazetemizin yine bu kısmında seyyah güvercinlere dair de ince bahisler cereyan etmişti. Birtakım erbab-ı tetkik hava postacılığını ifa eden bu kuşcağızların bir sürat-i fevkalade ile seyir ve hareketlerini, şayan-ı hayret bir maharetle tayin-i cihet edebilmekteki kudretlerini nazar-ı itibara alarak bahr-i muhitin mühip dalgaları arasında yuvarlanıp giden vapurların ahvaline vakıf olmak ve yolcularla muhabere etmek imkânını da onların zayıf kanatlarında aramışlardır. İlk tecrübe Transatlantik Kumpanyası tarafından mevki-i fiile konulmuş ve muvaffakiyet ümidi hasıl olmuştur.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hiç muhtemel görünmeyen şeyler bile yedd-i beyza-yı fende kisve-i imkana giriyor; erbab-ı fen ve sanat en kıymetsiz mevadd-ı müptezeleyi eşya-yı nefiseye kalp ve tahvil ediyor.

Nebatatın selüloz kısmından ipek imal olunduğunu bir aralık gazetelerde okumuştum. Fakat bunda istimal olunan mevadd-ı kimyeviye kabil-i ihtirak bir terkip husule getirdiğinden ameliyat-ı tehlikeden salim değildi. Ahiren yine Almanya’da bir kimyager ipek fabrikalarında işe yaramayan pamuk kırıntılarını tehlikesiz bir surette harire tahvil etmenin yolunu bulmuştur.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.