Bir aydan beri evrak-ı yevmiye sütunlarını dikkatle mütalaa edenler elektrik mübahisine sık sık tesadüf etmişlerdir. Gazeteler Dersaadet’ten tramvaylarının ahval-i hazıra-i medeniyeye muvaffak olarak elektrikle cer ve tahriki için şirketin teşebbusatta bulunduğundan tutturmuşlar, bu münasebetle elektriğin fevaid-i medeniyesinden bahsetmişler, bu kuvvetin merakiz-i medeniyede ne gibi hidemat-i mühimme ifa ettiğini tadat ederek bu kuvvetin bir ihtiyac-ı tabii suretine girdiğini söylemişlerdir.

Bugün elektrik tatbikatının âlem-i medeniyette ne kadar ehemmiyet kesp ettiğini, tenvirat ve teshinat-ı levazım-ı beytiyenin en mühimlerinden olup bu emr-i mühimi ne kadar nazif bir surette elektriğin tesviye eylediğini Servet-i Fünûn sütunlarında dört beş seneden beri neşrettiğimiz makalat ile izaha çalıştığımız için bir aydan beri gazetelerimiz tarafından elektriğin fevaid ve hidematına dair neşrolunan makalelerin muhteviyatı karilerimizce pek yeni addolunamaz zannederiz.

Bugün elektrik tatbikatı Avrupa’da ve Amerika’da o derece tevsi etmiştir ki büyük şehirler ve şehirlerde başlıca mebani elektrikle tenvir edilmekte olduğu gibi şehir dahilinde işleyen tramvaylar bu kuvvet sayesinde kolayca, temizce, hızlıca cer ve tahrik olunmaktadır. Elektriğin bu husustaki tatbikatı memalik-i Osmaniye’de dahi görülmeye başlamış, İskenderiye elektrik tramvayının resm-i küşadı icra edileli hayli zaman olmuştur. Elektrik her dükkâna, her mağazaya, her eve kolayca – bir tel uzatmakla – nakil olunabilir bir kuvvet olduğu ve bu kuvvet ufak tefek makineleri çevirmek için pek muvafık görüldüğü için kuvve-i muharrike suretiyle de bundan pek çok istifade edilmekte; evlerdeki dikiş makineleriyle sanayinin şuabat-ı muhtelifesinde müstamel olan tezgahların pek çoğu bu vasıta ile işletilmektedir. Uzağa gitmeye ne hacet, telgraf ve telefon elektriğin en mühim birer tatbiki değil mi? Bunlar elektriğin hidemat-ı mühimme-i medeniyesini göstermeye maziyadetin kâfidir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Memalik-i Osmaniye’de elektrik tatbikatının ne vasıta ile hiz-i imkâna getirilmesi, bunların “Magdeburg” elektrik fabrikasıyla mı, Londra heyeti marifetiyle mi, yoksa günden güne terakkisini meşhut olan Osmanlı elektrik fabrikaları tarafından mı icra edilmesi muvafıktır? Buralarından kat-ı nazar şunu diyebiliriz ki memalik-i vesia-i şahanenin ahval-i tabiiyesi bugün elektrik tatbikatı için pek müsaittir.

Bir zamanlar yel değirmenleri bir memleketin başlıca bir ihtiyacını tesviyeye hizmet ediyor, yani köylülerin bir senelik mesai-i mütemadiyesi neticesi olan buğdayı zavallıların bizzat yoğurup pişirdikleri una tahvil bu vasıta ile mümkün oluyordu.

Yavaş yavaş medeni âlemden yel değirmenleri kalkmış, bunların yerine buğday öğütmek için cesim fabrikalar, makineler kaim olmuş, bizim klasik değirmen taşlarının yerini çelik çarklar tutmuştur. Ve değirmenler bazı tepelerde harabe suretinde kalarak manzara-i şairanesinden başka bir ehemmiyeti kalmamıştır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.