Fırından çıktıktan sonra iştiha-aver kokusu, güzel rengi ile nazar-ı zaikaya gayet hoş görünen – esas gıda – ekmeğin tarz-ı ihzarını elbette bilirsiniz değil mi? Tabii mayalı hamuru yoğururlar, sonra fırında pişirirler. İşte ekmeğin şu yoğurulmak meselesi daima âlem-i sanatta itiraza uğrar. Öyle ya her türlü hidemat-ı beşeriyeyi makinelere gördürerek zamandan ve ücretten kazanmak çareleri elde dururken nakit ve zaman nokta-ı nazarınca kârından başka hamurun el ile ayak ile yoğrulması gibi çirkin manzarasını izale eyleyecek makineler niçin yapılmıyor, yapılmış ise neden dolayı kullanılmıyor? (…)

Sade ekmek yoğurmak mı ya? Tereyağı imalatında dahi böyle bir hâl vardır. Süt güzelce yayıkta sallanıp yağı çıkarıldıktan sonra içindeki hava kabarcıkları ile süt taneleri de ayıklanmak lazımdır, bunları yağın derininde bırakırsak bilahare acımasını mucip olur. (…)

Makineye iş gördürmek sırasında garip bir şey daha işittik. Bu da rahatını gözetir bir seyisin icadı. Malum ya, hayvanlar geceleri de ot yahut saman yerler, alel-husus bunu vakt-i muayyende ararlar. Fransız seyislerinden birisi vakitsiz uykusunu feda etmekten ise bir münebbihli saatin yardımıyla hayvanlarına tam zamanında ot vermeye muvafık olmuş. Nasıl diye sorarsınız değil mi? Münebbihli saati yemliğin yukarısına takmış, makinesinin içine bir yay uydurmuş ki münebbihin hareketiyle beraber yay bir bıçağı tahrik eyliyor, bıçak da önündeki sicimi kesiveriyor.

Bu sırada şişe fabrikalarına ait bir icadı söylemeli ki tesri-i ameliyattan başka hıfzıssıhhate de yardımı vardır. (…)

Şu Amerikalılar da hakikaten gabur âdemlerdir. Her neye merak ederlerse büyük miktarda yaparlar, çoğundan lezzet-yab olurlar. Mesela ev yaparken yirminci kata kadar çıktılar, şimendifer süratinde Avrupa’yı geçtiler. Bu defa da Kaliforniya kıtasının erik mahsulatını hikâye eyliyorlar: Vaktiyle altın madenleriyle nazar-ı dikkat-i kâinatı celbetmiş olan bu kıta gittikçe erik mahsulatını arttırmış. Yakında tekmil dünyanın kuru veya yaş erik istihlakatını temin eyleyecek raddeye gelir diyorlar. Baksanıza, şimdi 17000 hektar arazide erik fidanı yetiştirmişler, bu sene tamam yüz elli milyon kuruşluk mahsul almışlar. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Sanayinin terakkiyat-ı seria-i fevkaladesi Alman ulemasından birisi – garip olarak – bambu ağaçlarının büyümesine teşbih eyliyor. Hatt-ı istiva altındaki memalike mahsus olan bu faydalı ağacın yetişip büyümesi vakıa nebatanın kâffesinden ziyadedir. Ağacın fevaidi ise eşcarın cümlesine faiktir. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

[313’üncü nüshadan beri mabad]

Baharattan çocuğa münasip olanı yalnız tuzdur. Hâlbuki biber ve hardal faydasız olduktan başka midenin vazaifini de ihlal eder.

Çocuklara verilecek ekmeğin iyi olmasına ve iyi pişmiş olmasına dikkat eylemelidir; iyi pişmemiş veya taze ekmek güç hazmolunur.

İyisinden ve iyi olmuş olduğu hâlde meyvelerin çoğu etfale verilebilir.

(…)

Çocuklara Aş yahut Validelere Hediye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Küçük çocuklara ait olmak üzere beyan edegeldiğimiz işbu kavaid-i sıhhiyyenin yalnız ebeveyn nezdinde değil, belki efkâr-ı batıla ve itiyadat-ı sakime kurbanı olan süt nineneler arasında da taammümünü şiddetle arzu ederiz.

Biçare küçüklerin daha pek küçük bir yaşta mahv ve helak olmaları ve bu bapta vefiyatın kesreti hıfz-ı sıhhat-i etfalin daha pek geri kaldığını göstermektedir.

(…)

Köylerde ve küçük kasabalarda taze ve halis süt tedariki nispeten kolay ise de büyük şehirlerde pek güçtür.

(…)

-Hitam-

Çocuklara Aş yahut Validelere Hediye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Eşref-i mahlukat olan insandan başlayarak hayvanatın en ziyade kanun-ı tekemmülden nasib-dar olan kısımlarına bakalım. Bunlar bekaları için her şeyden evvel tagaddiye muhtaçtırlar. Hayvanatın tabaka-ı aliyesinde bulunanların kısm-ı azamı ekle’l-luhum olan yani et yiyen takımındandır. Et bir cism-i uzvidir, bir hayvandır. Demek ki hayvanatın bir kısmı yaşamak için diğer kısmına muhtaçtır. İşte bu ihtiyaç umumidir. İnsan koyundan, kuzudan, tavuktan, balıktan velhasıl bir zayıf hayvandan tagaddisi için lazım eti bulur. Bu hayvanlara insanın ihtiyacı vardır. Bu ihtiyacı tesviye için kuntu istimal eder, öteden beri ehliyet kesp ettirdiği hayvanatı yahut sayd ve şikâr edebildiklerini keser, yer…

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Tekemmülat-ı uzviye ile ihtiyacat ve kuyudatın derecesini de uzviyat arasında şu revabıttan bir noktaya kadar anlayabiliriz… Nebatat neşvünema için tekemmülün en yüksek derecesindeki bir hayvan gibi muhtaç ve mukayyet değildir. Bir insanın tagaddisi ile bir otun tagaddisi arasında fark vardır… Bir nebat daha kolay büyür, daha kolay mevad-ı mugaddi bulur. Hayvanatın ekle’l-nebat olan kısmı da ekle’l-luhum kısmından daha az muhtaç, binaenaleyh daha az mukayyet, daha serbesttir.

(…)

Niçin böyle bir bahis açtık? Bahis olunacak yeni yeni icatlar mı yok? Medenilerin derece-i takayyüdü tayinle uğraşmaktan ise bunların istirahatini temin için ihtira olunan vesait ve aletten bahsetmek daha iyi değil mi?.. Medenilerin temin-i istirahati için meydana çıkan yeni şeylerden biri de makineli arabalardır. Bu gün Avrupa’nın her tarafında bir makineli araba modasıdır gidiyor. Her ne kadar İstanbul’da bilfiil bu merak başlamadıysa bile gazete bu arabalar hakkında birçok makaleler yazdı. Servet-i Fünûn bunların türlü türlü şekil ve heyetini resimler ile karilerine gösterdi.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bu suretle “otomobil” arabaların bazen şehir içinde, kalabalık yerlerde haddinden efzun görünen süratini tadil etmek de kabil olacakmış… Makineyi araba içine koymaya, bütün mevcut arabaları bozmaya kalkışmaktan ise böyle her arabayı çeker bir makineli at icadını düşünmek daha makuldür ve bu makinenin daha ziyade mazhar-ı itibar olacağı şüphesizdir…

(…)

Asr-ı ahire “makineler devri” diyenlerin hakkı var. Bu asırda meşhut olan terakkiyatın birinci sebebi buhar makinelerinin keşfidir. Vapurlar, şimendiferler, fabrikalar, otomobil arabalar hep bu keşfin neticesidir. Bugün her iş makineye tevdi olunmuştur.

Makinelerin hizmetinden görülen istifadelerin had ve hesabı yok. Bu noktayı izah için ilm-i servet-i milel kitaplarında sayfalar, fasıllar hazır edilmiştir. Bunu tekrar etmek istemiyoruz; ancak gıda-yı beşerin en başlıcası olan ekmeğin makinelerle münasebetini, bütün fukara ahalinin her yerde ihtiyacat-ı asliyesinin birincisini teşkil eden fiyatına makinelerle tesirini göstermek için bir iki kelime söyleyeceğiz.

(…)

Ekmek ihtiyacat-ı beşeriyenin en birincisi olduğu için hükûmetler, belediyeler fukara ahaliyi muhtekirlerin ızrarından vikaye için bunun alım satımına müdahale ederler. Narhlar koyarlar. Esnaf-ı bi-insafın okka başına beş on para fazla koyarak fukarayı dolandırmalarına meydan vermezler. Bunu hepimiz biliriz. Senede bir iki defa gazetelerde ekmek narhı için bir dedikodudur çıkar… Buğdayın fiyatı malum, bir cins buğdaydan ne kadar un hasıl olacağı belli. Bunları nazar-ı itibara alınca bir okka ekmeği bir kuruşa değil, otuz paraya kadar yiyebileceğimizi hesap ederiz; fakat mümkün olamaz. Niçin?… Buğdayın değirmene nakli bir; burada una tahvil için verilecek ücretten kat-ı nazar değirmenden çuvallarla bir depoya nakli iki; burada fırınlara nakli üç… Bu üç nakliye ücreti hiç yoktan bir masraf teşkil etmez mi? Fukara ahalinin menfaatine olarak bu masrafı ortadan kaldırmak için Avrupa’da çare bulmuşlar, cesim ekmek fabrikaları yapmışlar…

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.