Epeyce bir zamandan beri ceraid ve resaili hemen her gün işgal eden hayide bir bahse bir iki söz ilave edeceğim. Servet-i Fünûn’u okuyanlardan temenni-i afv ederim.

Şimdiye kadar bilmem kaç bin sütun yazı ile tekrar olagelen bu bahiste ne demek istenildiğini tayin için evvela mutalaat-ı mütevaliyeye bir nazar-ı mücmel atfetmek istedim. Bu türlü mübahis üzerine serd-i mutalaatta emsaline tefevvuk eden Ali Kemal Bey’in bir bendi hulasa-i bahsi muhtevi göründü. Hulasa kendilerinin, iddia yine kendilerinin olduğu için bunu aynen almayı münasip addettim.

Bendin mebdeinde asar-ı mütercemenin nekayisi tadat edildiği sırada, hükmü tercümeden ziyade telife şamil olmak üzere deniliyor ki:

“Saniyen bazılarımız ise üsluba ehemmiyet vermeyi azametimize sığdıramıyoruz. Lisanımızda bir ulema geçinmek iddiasındayız. Belki de öyleyiz. Fakat yazdıklarımız saman gibi. Öyle bayağı… Öyle zayıf… Çünkü üslup ile uğraşmaya güya fazlımız manidir! Salisen bir kısmımız da Arabiyi, Farisiyi kale almadan telif olsun, tercüme olsun Türkçede müceddidane kalem yürütmek fikr-i hamındayız. Aklımıza eserse türlü türlü kelimeler, terkipler icat ederiz!”

(…)

“Saniyen” ile “salisen” kelimeleri arasındaki birinci fıkra, üsluba az ehemmiyet verildiğinden mi yoksa üslupla ziyade iştigal edilerek cem-i fikre vakit bulunamadığından mı, her nedense pek müşevveş. Çünkü “üslup” lisanın kavaid-i sarfiye ve nahviyesi manasına alınırsa -ki mübahis-i mükerrereden bu zehapta bulunulduğu anlaşılıyor- lisanda allamelik iddiasında bulunanların, eser-i maarifetlerini elfazın terkip ve tezeyyününde göstermekten başka bir şey düşünmemeleri zaruri iken “Bazılarımız hem üslubu istihfaf hem de lisanda allamelik iddia ediyoruz” demek elbette doğru olamaz.
(…)

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Makale-i Mahsusa yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Napoli şark mektebinde Türkçe muallimi Doktor Luiçi Bonelli [Luigi Bonelli] tarafından:

Elementt di grammatical turca osmanli

Namıyla bir sarf-ı Osmani telif edilmiş ve bir nüshası idarehanemize gönderilmiştir. Bu kitap üç kısım üzerine mürettep olup birinci kısım ecnebilerce anlaşılması o kadar güç olan elifba tertibatından, ikinci kısım sarf-ı Osmani’den ve üçüncü kısım nahvdan bahistir.

Birinci kısımda müellif bir cetvel tertibiyle yazıda hurufatın eşkâl ve evzaını göstermiş, bir tarafa da hurufatın ebced hesabınca kiyem-i muteberesini de ilave etmiştir. Bu cihetçe Türkçe tahsil etmek isteyen İtalyanlar için bir suhulet-i fevkalade irae edilmiş demektir. Fakat müellif en ziyade iki üstün, iki esre gibi harekâtı lisan-daşlarına anlatabilmek için müşkülat çekiyor; dat, dal, muhtelif kefler nevinden hurufatın sedasını, bunların muhtelif yerlerde muhtelif ses verişlerini anlatmak için uğraşıyor; isim, sıfat, zamir gibi aksam-ı kelamı Türki, Farisi, Arabi olmak üzere üç neve tefrik ve tarif ediyor; fiiller için muhtelif cetveller ilave ederek teshil-i tefehhüme medar olabilecek her türlü tedbiri tatbik eyliyor; ve eserin nihayetinde Türkçe bazı asar ve ceraidden fıkralar alarak kıraat ve tercüme için bunlardan misaller irae ediyor.

Eser hakikaten Türkçeye bir vukuf-ı tamla, bu vukufun bahşettiği emniyet-i tamme ile tertip edilmiş bulunduğundan pek ziyade faide-bahştır. Müellifini tebrik ederiz.

Yeni Kitaplar yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.