Medhal

“Sükûn-ı Dimağî ve Say-i Akıl Kanunları”

Bir iki sene evvel “Sembolizm” kelimesi bizde geçici bir hayat bulduğu zaman mevki-i istimaline nazaran bunun yalnız edebiyat için kullanıldığı anlaşılıyordu. Hâlbuki sembolizm yalnız edebiyata münhasır kalmaz; edebiyattaki sembolizm bir şubedir. Avrupa hükemasının bu madde hakkında birçok tetkikatı görülüyor. Bunlardan kariin-i Osmaniye’yi haberdar etmek isteriz. Sembolizm hakkında etraflı ve mücmel bir malumat vermek üzere en münasip gördüğümüz mehaz İtalyalı meşhur Kilyum Ferero’nun [Guglielmo Ferrero] “Sembolizmin Kavanin-i Ruhiyesi” namındaki kitabıdır.

(…)

Sembolizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bazı erbab-ı sanat da günde 12-14 saat çalışırlar. Hâlbuki bu on dört saat say-i zihnîde bulunmak değildir. O zatlar o işleri her gün göre göre ona alışmışlardır. Hâlbuki ilk zamanlarda bu işler kendileri için ağır bir yüktü. Bir say-i dimağiye ihtiyaç gösterirdi Mesela bir gazete muharriri için ilk eyyam-ı tahrir ile sonra yavaş yavaş alışarak sütunlar, sayfalar doldurmaya başladığı zamanlardaki yorgunluk arasında ne kadar fark vardır? Bu, o geceleri dimağını yorduğu, adeta takatten düşürdüğü halde günden güne hamlık geçer. Zihin artık müellif olduğu temrinat ile binnisbe daha rahatça meşgul olur.

İşte ehemmiyeti –verdiğimiz tafsilat ile anlaşılan-  say-i akıl kanununa karşı dermeyan edilen itirazın hükmü bu suretle sakıt oluyor.

Sembolizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-3-

İktisad-ı içtimaiyi tarif ettikten sonra daha hususi mesaile vasıl oluruz. Evvela, bu silsile-i mütalaata dâhil olan mevad nelerdir? Burasını bilelim.

Burada iktisat-ı siyasi ile mukayese-i keyfiyet bize rehberlik eder.

İktisad-ı siyasi efal ile vakayie taalluk eder. Servetin istihsalini, mübadelesini tevzi ve taksimini ve nihayet istihlakını tahdit eden şey efal ve vakayidir. İktisad-ı siyasi faaliyet-i içtimaiyenin başlı bir suretini yani insaniyetin ihtiyacat-ı maddiyesini istifaya matuf olan cihetini tetkik eder. İşte o vakit denilebilir ki içtimai, bir fizyolojinin bir kısmı, hem de mühim bir kısmıdır.

(…)

Umum-ı Siyasiye ve İçtimaiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

[*] Fransızcadan.

İnsan dünyaya gelirken birtakım meziyat ve nevakısın tohumlarını da hamil olur. Hayat sonra bu mevahib-i fıtriyeden kimisinin neşvünemasına mümanaat, kimisinin muavenet eder, herhâlde bunları tadil etmekten hali kalmaz. Binaenaleyh asar-ı edebiyede bir kısmı muharririn tabayi-i mevrusesinden tevellüt etmiş, bir kısmı muhit-i harici ve içtimainin tesirinden ileri gelmiş birtakım netayic mevcuttur.

Asar-ı edebiye üzerinde muharrirlerin kendiliklerine ait olan tesiratı izah için son zamanlarda “ırk” nazariyesini ortaya koydular. Bir kavimde batından batına bazı evsaf ve tabayiin intikal etmesi, bir milletin o daima mütehavvil âdetleri, zevkleri arasında daima payidar kalan birtakım evsaf bulunması her ırka has birtakım kabiliyet-i fikriye ve hissiye mevcudiyetini iddiaya sebebiyet vermiştir. Daimi yahut hemen hemen gayr-i mahsus bir derecede mütehavvil birtakım esbab-ı daimenin her zamanda vücut ve ahlak-ı beşer üzerinde birbirinin aynı netayici husule getirmiş olması kabul edilebilir. Hatta nazariyat dairesinde kalmak üzere, hadd-i vasati nazar-ı itibara alınmak şartıyla Fransızların İspanyollardan veya Almanlardan boyca, bünyece, çehrece, hasılı hem maddeten hem manen farklı oldukları teslim edilir. Hatta çok kere insan karşısındakinin bir sözünü bile işitmemişken milliyeti hakkında doğru bir hüküm verebilir.

(…)

Musahabe-i Edebiye: 71 yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

ve

Oktruva Resmi

Fransa meclis-i mebusanının son devre-i içtimaını işgal eden en mühim mesele-i maliye müskirat rüsumunun tenkisine dair olan kanunun kabulüdür. Bu meselenin bir taraftan ahalinin hıfzıssıhhasına, belediyeler için bir madde-i hayatiye teşkil eden oktruva rüsumuna, diğer taraftan doğrudan doğruya hükûmet varidatı meyanında bulunan istihlakât vergilerine taalluk eylediği düşünülürse icraat-ı ahirenin, bazılarının zannettikleri gibi, na-be-hengâm değil belki geç vuku bulduğuna itimat etmek lazım gelir. Şu birkaç aylık iktisadi, içtimai, mali resail-i mevkute sayfalarında, ceraid-i yevmiye sütunlarında bu mesele fevkalade ehemmiyetle telakki edilmiş, bu bapta pek alimane, pek vakıfane mütalaalar serd olunmuştur. Böyle calib-i dikkat bir mesele-i maliye hakkında bizde de birkaç sayfa yazı yazmak pek beyhude olmaz sanırım. Bunları bilmeye, öğrenmeye bizim de ihtiyacımız olduğu inkâr edilemez değil mi?..

(…)

-4 Mart 317-

Musahabe-i Maliye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.