Esrar-ı tabiat ilim ve marifetle birer birer münkeşif oluyor. Fakat acz-i beşer her yerde noksanını gösteriyor. Sahne-i tabiatta öyle harikalar, henüz idrak-ı beşerin yetişemediği öyle sırlar var ki insan bunların karşısında izhar-ı veleh ve hayretten başka bir şey yapamıyor. Bazen bir hareketin, bir sırrın hikmetini anlıyor. O vakit hem manevi bir lezzet hissediyor hem de akıl ve ferasetiyle mahlukatın eşref ve esadı olduğunu iddiaya hak kazanıyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Fransa erbab-ı aleminde Muvasen isminde bir zatın suni elmas imaline muvaffak olduğu lakin meydan vücuda getirdiği elmaspareler pek küçük girintilerden ibaret olduğu için henüz makbul ve mergup olan tabii elmaslara bununla rekabet edebilmek ümidi hasıl olmadığı -bir sene kadar evvel- yazılmıştı.

(…)

Mahiyeti ve suret-i teşekkülü anlaşılamayan yalnız elmas mı? Daha binlerce maddeler var ki suret-i husulünü ve mahiyetini takdir ve tayininden ulema acizdir. Mesela biri de ak anber. Ak anber güzel kokusu kıymet ve nedreti de malumdur. Tababette ve bazı ıtriyatın imalinde müstameldir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Tabii elmasının tarz-ı teşekkülü, ak anberin suret-i husulü anlaşıldı ama kendi kendine hareket edecek arabalara bir karar verilemedi. Şehirlerde asırlardan beri atlara çektirilen arabalardan gerek hayvanat-ı himayeye taraftar olanlar, gerek nezafet-i belediyeye itina edenler atları çıkarıp bir makineye koymayı bu devre-i medeniyete muvafık buluyorlardı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Madde, bütün kainatın malzeme-i inşaiyesidir. Camid, barid ve pür-sükundur. Hikmet-i şinasan-ı havas umumiye-i ecsam sırasında “atalet”i de sayarlar. Bu cihetle “atalet”in mana-yı fennisi umumen istimal ettiğimiz manadan bir cihetle ayrılır, diğer cihetle tekmil kuvvetle herkesin anladığı manayı şamildir; yani bir sükun-ı mutlak içinde hareketten katiyyen mahrum olarak bulunmaktadır. Eğer maddeye hareket murafık olmasaydı kainat baştan aşağı bir samt ve sükun-u daimi içinde kalır; bu intizamdan, bu tahavvülattan, bu hareketten eser görülmezdi. Yani hayat olmaz idi. Maddeye hareket veren, maddeyi faal kılan kainatta hayat ve intizam hasıl eden bir kuvvet vardır.

(…)

Maddenin havas-ı beşer ile idrakı kolaydır. Fakat bunun ihtiva ettiği kuvvet tetkik ve tetebbu ile fen ve marifetle taharri ve tefahhus olunur, keşif ve izhar edilir.

Suyun buhar haline geçirilmesi ve buharın bir dar yere sevk olunup kuvve-i inbisatiyenin tezyit edilmesi, bunun bir say ve amele vasıta kılınmasıyla, açık söz, bir makinenin işlemesiyle ortada bir kuvvet zahir olur. Gözle görünür. Lakin su buharındaki, suyu buhara kelb için vasıta olan harareti hasıl eden maden kömüründeki kuvveti birden bire anlayıp anlatmak güçtür. Çünkü bu kuvvet o maddede mevcut olduğu halde hemen his ve idrakı kabil olamamıştır.

(…)

Para bankanın kasasında durdukça camit, barit –evet, her ne kadar manzarası hararetli ise de barit –ve faaliyetten mahrum demektir. Fakat para ticarete çıkarılır, eşya-yı muhtelifeye tebdil olunur, o eşya ile alım satım icra olunursa o zaman asarı yani o maddenin kuvveti tezahür etmiş olur. İşte bunun gibi bir şelalenin sükutunu temaşa bu sükutun ne kadar kuvveti olduğunu ve bu kuvvetin ne gibi say ve amel, asar-ı faaliyet göstereceğini birden bire idrak ettiremez. Lakin bununla dişli su çarkları çevirtmek, bu hareket-i devriyeden hasıl olan kuvveti elektriğe tahvil etmek, elektriği ziya ve hararet ve hareket husulü için istimal eylemek orta yere şelalenin sükutunda mevcut olan kuva-yı muhtelifeyi çıkarır, bu kuvvetleri birinden diğerine diğerinden başka birine tebdil etmenin de mümkün olduğunu gösterir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

İbtida mayi-i havadan azot tayeran etmiş, arkasından müvellidülhumuza gitmiş, nihayet kalan miktarın onda dokuzunu teşkil eden “argon” uçmuş, artık bir şey kalmamak lazım gelirken Mösyö “Ramzi” kabın içinde bir miktar cism-i havai bulunduğunu fark etmiştir. Bu dördüncü unsurun keyfiyet ve havassını tetkik ederek keşfini Fransa encümen-i fünuna bildirmiştir. Hava-yı nesiminin teşkilatına dahil olan bu dördüncü unsura Kripton (hava-yı hafi) ismi verilmiştir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Malum ya, tabiatta her türlü ecsamı üç şekilde buluyoruz: ya mayi, ya sulb yahut gaz halinde. Bu üç şekil, ecsamın sıfat-ı hariciyesidir, sıfat-ı asliyesiyle münasebet-i katiyesi mevcut değildir. Mesela suya bakınız, şekli mayidir, fakat hava soğudu mu donar, sulb olur, buz halinde iken tencereye atarsak tekrar erir, çorbamızı pişirmek için tencereyi teshin edersek buhara munkalip olur, demek üç şekli de alır: hem mayi, hem sulb, hem gaz. Tabiatta sulb halinde bulunan maden de böyledir. Bunların içinde hemen kaffesi izabe edilmiş olduğu gibi nim mayi bulunan civanın bile tasallüp eylediği ilk Sibirya seyahatine çıkan bir seyyahın yanındaki termometrenin kırılmasıyla anlaşılmış idi. Gaz halindeki ecsama gelince bunlardan pek çoğu da tazyik veyahut teshin ile ya dondurulmuş yahut kurutulmuştur. Bunlardan birisi hamiz-i karbondur ki taht-ı tazyiğe alınıp temeyyü ettirilmesi sayesinde şimdi Beyoğlu’nda pazar-ı Alman’da satılan gazoz makineleri vücuda gelmiştir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.