Müteveffa Mösyö Karno [Marie François Sadi Carnot] Namına Fransa’da Rekz Olunan Yeni Heykel yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bu sene Teşrinievvel-i efrencînin on sekizinci günü Porta Vestfalika [Porta Westfalica] denilen mevkide müteveffa imparator birinci Wilhelm’in ihya-yı nam ve şanı için yapılan heykel-i cesimin resm-i küşadı icra olunmuştur. Meşhur heykeltıraş muallim Kaspar Zumbuş [Kaspar von Zumbusch]’un modeli ve dünyanın en büyük heykeli olan bu bina-yı cesim imparator birinci Wilhelm’in hacm-i tabiisinin yüz misli yani arzen ve tulen onar mislidir.

(…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hatıra-i Bismark [Bismarck] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Asar-ı Sanat Nasıl Vücuda Gelir – Emsile-i Tarihiye

Takriben üç bin sene evvel adalar denizi sevahil ve cezairinde gayet güzel ve zeki bir ırkın zuhuru görülür ki mensubini hayatı büsbütün yeni bir surette telakki ediyorlardı. Hintliler, Mısırlılar gibi büyük müessesat-ı diniye içinde yahut Asurlular, İbraniler gibi büyük bir teşekkül-i içtimai altında kendilerini ezecekleri yerde “site” namını verdikleri küçük küçük şehirler teşkil ettiler. Bu sitelerden her biri diğer bir şehir daha tesis edebilir ve bu yeni belde serbest bulunurdu. Şu suretle Bahr-i Sefid sahilinde birçok mamureler vücuda gelmişti.

Bu mamurelerde oturanlar geçinmek için çalışmaya mecbur değildirler. Bu vazifeyi haraç-güzarlar ifa eder, hizmetlerini de esirler görürdü. En fakirinin hiç olmazsa bir esiri vardı. Zaten bu hizmet pek külfetli değildi. Cüzi bir şeyler tagaddi ederler, esvap namına kısa bir gömlekle büyük bir manto kullanırlardı. Hanelerini yalnız içinde uyumak noktasından nazar-ı ehemmiyete aldıkları için dar inşa ederler, hiç tahkim etmezlerdi. Bir yatak, iki üç testi işte en esaslı esas-ı beytiyeleri.
(…)

Hikmet-i Bedayie Dair yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İşte bu tarz telakkiden heykeltıraşlık tevellüt etmiştir. Olimpiyatlarda nail-i galebe olan bir kahramanın mutlaka heykeli yapılırdı. Diğer taraftan mabutları da sair insanlardan mükemmel vücutlara malik diye tasavvur ettiklerinden bunların da heykelini yaparlardı. İşte heykel yapmak bundan dolayı mecburiydi. Fakat acaba heykeltıraş muvaffak olabilecek miydi? Heykeltıraşın küçükten beri nasıl yetiştiği düşünülecek olursa bunda şüphe edilmez. O zamanın adamları hamamlarda, jimnazlarda, dinî rakslarda Olimp oyunlarında çıplak vücutları görmüşler, tetkik etmişler, metanet, sıhhat, fiiliyat irae edenleri tercih eylemişler, o vücutlara bu şekli vermeye, bu evzaı öğretmeye çalışmışlardır. Üç dört yüz sene hep hüsn-i cismani hakkındaki fikirlerini tashih, tevsi ederek, safileştirerek hareket ettikleri cihetle nihayet vücud-ı beşerin bir numune-i ekmelini keşfetmelerinde beis-i istiğrap bir şey yoktur.

(…)

Edyan ve mezheb-i atika hususi ve mahalli oldukları hâlde Hristiyanlık bütün insanlara tevcih-i hitap ile herkesi tarik-i selamete davet ettiğinden mabetlerin civardaki halkı istiap edecek kadar büyük yapılması iktiza ederdi. Buraya toplanan insanlar hep meyus ve mükedder, bu sefil hayatı sonundaki azab-ı uhreviyi düşündüklerinden mabedin dâhili münevver, şen ve şatır olursa bu hissiyat ile itilaf edemezdi. Onlara loş bir yer, mağmum bir ziya lazımdı. Filhakika bu tarz kiliselere ziya, mülevven camlardan geçerek fevka’t-tabia bir hâl kesbeder gibi olarak dâhil olur.

(…)

-10 Nisan 1314-

Hikmet-i Bedayie Dair yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Biraz Psikoloji

Geçende bir zat: “Tahayyür tatil-i tefekkürdür. Hiç mütehayyir olan düşünebilir mi?” diyordu. Bu refik-i muhtereme: “Hayır birader, tahayyür tatil-i tefekkür değil tahdid-i tefekkürdür. Mütehayyir demek muattalü’t-tefekkür demek değil, şey-i vahidi mütefekkir demektir!” cevabını vereceğiz.

(…)

Evvela “tahayyür” kelimesinin tahdit manası için şurasını arz edeyim ki bu mesele Ahmet Kemal Bey’in “Okurken” unvanlı manzumesinin ilk kıtası münasebetiyle mevzubahis oluyor:

Mütehayyir, gunude-i hissiyat

Düşünürdüm…

Suretinde başlayan bu kıtayı o muhib-i müntekidimiz psikoloji nokta-i nazarından merdut bulmuştu.

(…)

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Almanya’da Stetin [Stettin] Kasabasında Rekz olunan Seyr-i Sefain Heykel-i Cesimi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Fenn-i Kimya Meşahir-i Ulemasından Lavvaziye’nin [Antoine Lavoisier] Heykeli yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Paris Meşher-i Umumisi: Konkord [Concorde] Meydanı’ndaki Methalin Zirvesine Mevzu Heykel. yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Yunanistan’da Serigo Adası Kurbunda Ka’r-ı Deryada Keşfedilen Heykel yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.