[Mabad]

Burada bir sahife-i yeis ve matem var ki tercüme edemeyeceğime teessüf ederim. Okuyanlara cidden ve okumuş olanlara tekrar tavsiye ederim.

Musse bunu takip eden fıkralarda on sekizinci asırın muhrip felsefesine hususiyle Volter’e [Voltaire] lanet ediyor. Sebebi ise Volter Hıristiyaniyet aleyhinde bulunup gaye-i hayal-i dindaraneyi tarumar ettiğidir. Bunda belki kuvvetli, bazen muhteşem sözler var, fakat Rolla’yı bütün münekkitlere ahmak diye tanıttıran bu parçayı geçelim. Musse’ye göre, eğer bir itikat, en hafif bir habl-i din olsaydı Rolla gelip bu batakta olmazdı… Ah ne kadar gülme geliyor, evet, eğer Volter yazı yazmasaydı, Rolla parasını yiyip aç ve sefil kalınca ve Lord gibi yaşayıp elinden hiçbir iş gelmediği için bir şey yapamayıp aç ve sefil sürüneceğini bildikçe evet, Volter olmasaydı, Rolla ölmeyecekti… Bahusus bu yatakta ölmeyecekti… Ah bu Alfred, hissiyatından bahsetmeyince ne tuhaf oluyor!

Tetkikat-ı Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.