İngiliz ulemasından Sör Vilyam Kruks’un ahiren İngiltere Terakki-i Fünun şirketi azasından mürekkep bir cemiyette vaki olan beyanata göre: Buğday hasılatıyla sarfiyatı arasında yaptığı bir muvazeneden bin dokuz yüz otuz senesine doğru bütün cihan-ı medeniyette bir tenakus-ı hububat hüküm-ferma olacağı anlaşılmaktaymış. Sör Kruks bunu söyledikten sonra bundan kurtulmanın çarelerini de ilave-i makal etmiş fakat bu çareler arasında en esaslılarından birini tahattur edememiştir!

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Herkes bilir ki zatü’s-sediye hayvanat içinde ömürlerinin yarısını uykuya, uyuşukluğa benzer bir hâl-i istisnaide, her türlü tagaddi ve tenavülden hali olarak geçiren bir kısım mahlukat vardır; dağ sıçanı [marmot] bu nevi hayvanatın numunesidir. Mevsim-i bürudetin hululuyla beraber bu hayvanlar birer deliğe çekilerek orada dört beş ay mütemadiyen uyurlar; bu uyku zamanında bütün ihtiyacat-ı hayatiyeleri muatteldir; ne yerler ne içerler; kesb-i bataet etmiş bir teneffüsün icap ettiği hafif ve bati bir nabazandan başka vücutlarında hareket görülmez.

(…)

İşte bu hayvancıklar gibi, Rusya’nın merakiz-i ümrandan baid ve her türlü esbab-ı feyz ve bereketten mahrum birtakım noktalarında halk-ı müstevli ve mütemadi bir kahta maruz kalarak daima ölüm tehlikesinde bulunduklarından, kendilerini alıştıra alıştıra nihayet senenin birkaç ayını pek cüzi bir gıda ile geçirmenin yolunu bulmuşlardır. Bunlar marmotlar gibi tekmil kışı hâl-i tahaddürde geçirmemekle beraber bir nevi uyuşukluğa vücutlarını mahkûm ve meluf ederek o sayede fazla karbon istihlakından, ziyade tagaddi ihtiyacından vareste kalıyorlar.

(…)

Görülüyor ki aç kalmak tehlikesine aç durmaya alışmak suretiyle mukabele mümkün olacak. Bu, soğuktan gelen hastalıkları yine soğukla tedavi etmek usul-i tıbbisine muvafık bir çare-i müdafaa. Şurası muhakkak ki Ruslar bu çareyi yeni keşfetmiş değillerdir; eskiden beri fakir köylerde kışları ahali bu suretle muhafaza-i hayat ederlermiş. Fakat asıl tarih-i zuhuru ne zamandır? Köylüler bunu nasıl bulmuşlar? Saika-i zaruretle kendileri mi keşfetmişler yoksa hayvanlarda müşahede ile mi, bunları taklit ile mi yapmışlar?.. Buralarını tayin için elde hiçbir vesika yoktur. İhtimal ağleb kaba, vahşi köylüler bir sevk-i tabii, bir ihtiyaç-ı mübrem-i hayat-perveri ile hatta düşünmeksizin kahta, açlığa karşı bu çareyi bulmuşlar, bu mesele-i hayatiyeyi halletmişlerdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.