Fünunun terakkiyat-ı hazırasını layıkıyla takdir edemeyenler bile fenn-i cerrahinin son yirmi otuz sene içinde ne derece terakki etmiş olduğunu fark edebilirler. Bu terakkiyi tasdik de ederler. Malumdur ki tababette mikrop nazariyesinin ehemmiyeti takdir edildikten sonra hayli terakkiyat görülmüş ve birçok emrazın esbabı anlaşılmıştır fakat tedavi ve teşfiye nokta-i nazarından fenn-i cerrahi kadar tababet bu nazariyeden istifade edememiştir.

(…)

Kırk elli sene evvel bir ameliye-i cerrahiye icra olunacağı zaman hastanın evca ve ıstırabata tahammül edip edemeyeceği uzun uzadıya hesap edilir ve kendisini tutanlar ne kadar kuvvetli olursa olsun hasta can acısıyla biraz kımıldandığı takdirde hunriz neşterin ucu haddinden biraz ileriye kaçmasıyla zuhura gelecek tehlikeden korkulurdu.

(…)

Ameliyat icrası için hasta eter, kloroform ve emsali mevad-ı kimyeviye ile uyutuluyor. Bunlar asab-ı hissiye üzerine tesir ediyor. Hissiyatı muattal kılıyor. Hasta bir nev ıstırap duymuyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Muzadd-ı taaffün ve katil-i tufeylat olan mevadın keşfi yalnız cerrahiye hizmet etmiş demek de caiz olamaz. Sıhhat-i umumiyenin muhafazasında bunların hizmet ve ehemmiyeti pek büyüktür ve gayr-i kabil-i inkârdır.

Eğer nazariyat-ı fenniyeye tamamen mutabık olarak hareket etmek ve usul ve edviye-i lazımeyi yerine göre icra ve istimal eylemek mümkün olsa emraz-ı sariye ve müstevliyenin pek çabuk bir mahalde önünü almak ve bu yüzden vefiyatı gayet tenkis eylemek mümkündür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Amerikalılar bu “hıfz-ı sıhhat” vapurundan başka yakında bir de küçük tahlisiye vapuru yapmışlardır. Cerrahi ve tababet üzerine hayli uzayıp giden musahabemizin tahlisiyeye intikali vecihsiz sayılamaz. Tahlisiye heyetleri niçin teşkil edilmiş, vasıtalarının teksiriyle yeniden yeniye tahlisiye aletleri icadına niçin çalışılmakta?

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Almanya erbab-ı fenninden Münihli Mösyö Lebende’nin havayı su gibi akıttığı yahut buz gibi dondurduğu geçen hafta Avrupa gazetelerinden birçoğunun sütunlarında okunmuştur.

(…)

Erbab-ı fen her vakit zannolunduğu kadar ağırbaşlı değildir. Böyle olsalardı fennî eğlenceleri kim meydana koyardı? Esası fenne müstenit olan bu kadar hokkabazlık meydan alır mıydı? Havayı su yapmak suyu katılaştırmakla uğraşanlara bedel bazı muhteriler de faydalı oyuncaklar tertibiyle iştigal ediyorlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Âlem-i insaniyeti zebun eden yalnız kolera veba gibi henüz fen ve marifetin kati bir silah-ı müdafaa bulamadığı ve harp ve cidal gibi fen ve marifetinin icat-gerdesi olan bin türlü silah-ı tahriple dehşetini arttırdığı bilyeler değildir. Akvam-ı medeniye hem bizim muaveneti olmaktan kendilerini alamadıkları bir dost-ı zahiri ve bir düşman-ı hakikinin daha meftunu ve esir-i kahır ederler. Bu da işrettir.

(…)

Tetkikat-ı fenniyenin ciddiyetine her noktada serfüru olunurken ispirto denilen semm-i muhlikin vücud-ı beşerde ne kadar tahribata sebep olduğu hakkında erbabının ortaya koydukları delillere ve ispatlara bir sarhoş kulak asmıyor. Mamafih bir sarhoşu itiyadından vazgeçirmeye muktedir olamazlarsa bile bu itiyada kapılacakları olsun alıkoyabilmek için erbab-ı tetkik ve erbab-ı insaniyet gayretinden hali kalmıyor.

(…)

Bu etibba meyanında İngiliz Mister Hoç da dahildir. Bu zat ispirtonun vücutta asla faydası olamayacağını ve akıl ve bedeni tedricen tesemmüm edip bünyede ve hatta ırkta bir tezelzül hasıl edeceğini bağıra bağıra söylemiş. Fayda yok…

(…)

İnsaniyete hizmete çalışıyor. İngiliz doktor da belki ayyaşin ibret alır diye hayvanat üzerinde mevad-ı külliyeyi tecrübe etmiş. Mini mini kedi yavrularından birtakımını sade suya ve birtakımını meşrubat-ı külliyeye alıştırmış.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bazı erbab-ı fen ve tetkik-i işretin tesir-i muzırını taharri ve ispat ile uğraşırken birtakımı da dağ tepelerine şimendiferler kurmaya hasr-ı zihin ediyor. Almanya mühendislerinden biri bir müddet evvel balonları vagon yerine kullanarak ve bunlara birer tekerlek takarak en yüksek dağların tepelerine kadar birer şimendifer tesisi tertibatını düşünmüş ve bir  de ihtira-yı beratı almıştı.

(…)

Örümcek! Bu hayvandan kimi ürker kimi de odada dolaşmasını hayra hamlederek zavallıyı rencide etmez, böyle milyonlarca cins mahlukun hilkatinde bir cilve-i rabbani olduğunu huzukârane düşünür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Nefsinde şu hâli tecrübe edenler çoktur: Birini görürsünüz, ekseriyetle reh-güzarınıza tesadüf ettiği için âdeta bir göz aşinalığı da peyda edersiniz, fakat kim olduğunu bilmezsiniz. İsmini, sıfatını da öğrenmek istemezsiniz. Rast geldikçe “Ha! İşte o adam!” der geçersiniz.

Uzaktan tanıdıklarınız içinde biri her neden ise sizin nefretinizi de celp eder. Yalnız uzaktan tanıdığınız değil, bi’t-tesadüf bir iki defa görüştüğünüz bir zattan da hoşlanmazsınız. Nerede görürseniz bundan kaçmak istersiniz. Gerek yalnız sokaklarda, mesirelerde, gazinolarda kendisini gördüğünüz, göre göre şahsını bellediğiniz biri olsun gerek tesadüfi olarak bir dostun delaletiyle görüştüğünüz biri bulunsun, sebebini bilmediğiniz, izaha kadir olamadığınız hâlde bundan müteneffir bulunduğunuzu hissedersiniz. Buna sebep nedir? Bu nefrete karşı akıl ve mantığın, hiss-i hakkaniyetin de kabul edebileceği bir sebep gösteremezsiniz. “Ne yapayım, gönlüm sevmiyor, sevemedi. O şahsı görünce tüylerim ürperiyor. Ben de bilmiyorum, niçin.” demekten başka çare bulamazsınız. Bu hâl öteden beri malumdur. Hatta herkesin nazarında güzel olduğu hüsn ü ânı, nezaket ve melahati söz götürmediği hâlde bir kadını dâhil-i daire-i zevciyeti olduğu bir erkek sevmeyebilir. Kadın da bir erkeğe karşı aynı hisle mütehassis olur. Bu nefrete sebep yok!

(…)

Hepimiz biliriz ki insanın insaniyetini tayin ve tahdit eden, behimiyetten insaniyeti tefrik eden kuvve-i akliyedir. İnsanın ihtiyac-ı tabiiyesi yani yemek, içmek uyumak vesaire gibi efal-i uzviyesi itibarıyla hayvandan farkı yoktur. Hatta sevk-i tabii icabı her ne suretle olursa olsun bu ihtiyacatı def etmeye haristir. Fakat yiyip içmesinde, yatıp kalkmasında sair efal-i hayatiyesinin ifasında aklı ve zekâsı insanı terbiyeye sevk eder. Bu efali hayvanattan farklı surette ifa eyler.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Birbirinden tebaan nefret yalnız insanlar arasında değil, hayvanatta da müşahede olunagelmiştir. Kedi niçin farenin düşmanıdır? Silsile-i hayvanatta beka-yı hayat için musaraa-i daime kanunu hüküm sürdükçe kuva-yı hayvanların zebunlara hücumla bunları yemelerine bir şey denemez. Temin-i hayatı için buna mecburdur. Fakat kedi bir fareyi her vakit yemek için boğmaz. Hatta boğduktan sonra başını çevirip bakmaz bile. Kedi ile fare arasında bir münaferet-i tabiiye var. Kurt ile koyun böyle değil. Kurdun koyuna hücumu iştihasının teskini içindir.

(…)

İnsanlar arasında münarefetin izalesi terbiye-i dimağiyeye ve tahsil ve taallümün istikmaline vabeste bulunduğu gibi akvam-ı muhtelife arasındaki ihtilaf tebayün-i bürudet ve münaferete sebebiyet vermemesi ve beyne’l-beşer bir uhuvvet tesisine mani olmaması da yine tahsil ve terbiyenin kemaline vabestedir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.