İşte yağmurlar, sisleri, sert ve müncemit rüzgarları ile kış… Mizan-ül-harare içinde ince bir suzen-i rahşan gibi görünen civa hattı yavaş yavaş iniyor. Birkaç gün sonra sıfıra kadar gelecek ki o zaman sular, rakit duran sular donacak. Artık kış bütün bütün tahakkuk edecek.

(…)

İki vasıta-i teshiniye vardır ki bizce meçhul gibidir: biri sıcak hava, biri de sıcak su buharı. Ekalim-i baridede milyonerlerin muhteşem haneleri bu vasıtalardan biriyle teshin edilirmiş. Eğer sıcak hava istimal edilecekse hanenin duvarları arası boş bırakılır, bütün bu boşluklar büyük bir ocağın dehane-i harına mecra olacak surette tertip olunurmuş. Kış gelince o büyük ocak yakılır, ocaktan çıkan hava-yı har hanenin bütün duvar aralarına dağılır, bu vasıta ile hanenin yalnız bir noktasında ateş yakılarak her tarafı teshin edilirmiş.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Soba başında maden kömürünün mazi ve atisini düşünmek pek tabidir: Bugün herkes bilir ki birer kıta-i madeniye gibi gördüğümüz bu kömür parçaları arzın mebadi-i teşekkülünde büyük ormanlar teşkil eden eşcar-ı ibtidaiyenin taş haline gelmiş parçalarıdır.

(…)

Soba başının hararet-i mülayimesi içinde fikir, şehbal-i hayal üstünde aheste aheste yükselerek maden kömüründen daha kıymetli şeylere, maadin-i hasiseden nevadir-i maadine intikal eder: Altın, bir aralık bütün kuvveti, bütün sihir ve maharetiyle göz önüne gelir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Ahval-i havaiyede vukuf sahiplerini dediklerine bakılırsa bu sene şiddetli kış olacakmış. Acaba kömürcüler bu rivayetleri işitip de mi fiyatı şimdiden yükselttiler, kara kömürün hasılatıyla beyaz kaymaklı kadayıf yemeye başladılar? Lakin şu muhtekir adamlardan korkmalı. Hükûmet-i seniyyenin himmet-i adalet-perveranesi olamayacak olsa fakir fukaraya soğukta kömürü gümüş pahasına yaktıracaklar. Yoksa kömürle pırlanta arasında fark olmadığını onlar da mı biliyorlar? Eğer bu cihete vakıf oldular da böyle yapıyorlarsa yanlışları var. Erbab-ı fen pırlanta ile kömürün farkı yoktur dediler ama kimyagerler pırnal kömürünü meydan-ı mukayeseye koymuyorlar.

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bugün âlem-i medeniyette fünun ve maarifin vasıl olduğu mertebe-i terakki bir müddetten beri şayan-ı tetkik ve münakaşa görülmeye başlanmıştır. Beş on sene evvel fen ve marifetin akla hayret veren mahsulleri, ihtiraları, icatları meydana geldiği yani dünyanın bir ucundan diğer ucuna bir an içinde haber ulaştıran telgraf, arasında kilometreler bulunan şehirler sekenesini birbiriyle konuşturup görüştüren telefon ve daha bu gibi bedialar âlem-i insaniyete bahşedildiği zaman hiç kimse ulum ve maarifin kuvvet ve iktidarından şüphe etmeye cesaret edemiyor ve her türlü terakkiyat-ı medeniyeyi ve bu terakkiyata müftekir görünen istirahat-i beşeriyeyi bu yüzden bekliyordu… Lakin şimdi öyle değil. Fünun-ı hazıranın medeniyete tesirini iddia edenler içinde bunun aleyhinde bulunanlar var. Hem de Jan Jak Russo’nun [Jean Jacques Rousseau] yaptığı gibi yalnız ahlak nokta-i nazarından tamim-i maarifin tesirat-ı seyyiesi de muhakeme edilmekle kalmayıp âdeta fenin hiçbir iş beceremeden, beşeriyetin maneviyatını tezelzüle uğratarak iflas ettiği bile söyleniyor…

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gümüş ile altın esasen bir unsurdan ibaret olup gayr-ı malum bir tesir-i tabii altında böyle kisvelerini değiştirmiş olabilirler. Elmas ile kömürün kıymetçe, manzaraca aralarında ne kadar fark var. Hâlbuki bir kimyager nazarında zerre kadar fark yok. İkisi de bir unsur. Bunu kimyagerler tasdik ediyorlar. Çünkü ikisini de yakınca hamız karbon husule geldiğini görüyorlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir taraftan kimyagerlerden hâlâ altın imaline çalışanlar olduğu ve Nivyorklu [New York] Mösyö Amens asırlardan beri beşeriyetin bir maksat edinip çalıştığı bu noktaya vusul kendisi için müyesser olduğunu ilan ettiği bir sırada, diğer cihetten küre-i arzın bir noktasında hem de sarp dağlarını, tehlikeli yarlarını, seriü’l-cereyan nehirlerini geçmek pek güç olan, vesait-i nakliyesi bulunmayan bir yerde, Amerika’nın nihayet-i garb-ı şimalini teşkil eden Alaska’da keşfolunan altın madeni damarlarına binlerce halk koşuyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Amerika’da birkaç ay evvel geceleri bir cesim cism-i muzinin dolaştığı, cihat-ı erbaaya doğru hareket icra ettiği yazılmış ve hatta birçok şehirler ahalisinin bunu bir garibe-i semaviye olarak telakki eyledikleri söylenmişti. Bilahare bunun mucidi tarafından tecrübesi icra edilmekte olan bir balon olduğu ve balonla istenildiği tarafa hareket etmek ve idaresini tanzim eylemek baloncu için müyesser olup artık havada seyahat meselesinin katiyen halledildiği yazılmıştı.

(…)

Tababet-i hazırada hiç kabahat yok mu? Acz ve noksan-ı beşer, beşerin şahsında da bu şahsın cem ve telfik eylediği malumatta da görülmek tabii değil midir? Beyne’l-avam müstamel olan ilaçların, tedbirlerin iptida pek hükümsüz görüldüğü hâlde sonraları tetkikat ve tecarib ile muvafık bulunduğunu tababet hiç teslim etmemiş değildir. Böyle hâller de olmuştur sanırız. Bakalım kükürt istimali de bu meyana dâhil olacak mı?

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Esrar-ı tabiat ilim ve marifetle birer birer münkeşif oluyor. Fakat acz-i beşer her yerde noksanını gösteriyor. Sahne-i tabiatta öyle harikalar, henüz idrak-ı beşerin yetişemediği öyle sırlar var ki insan bunların karşısında izhar-ı veleh ve hayretten başka bir şey yapamıyor. Bazen bir hareketin, bir sırrın hikmetini anlıyor. O vakit hem manevi bir lezzet hissediyor hem de akıl ve ferasetiyle mahlukatın eşref ve esadı olduğunu iddiaya hak kazanıyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Fransa erbab-ı aleminde Muvasen isminde bir zatın suni elmas imaline muvaffak olduğu lakin meydan vücuda getirdiği elmaspareler pek küçük girintilerden ibaret olduğu için henüz makbul ve mergup olan tabii elmaslara bununla rekabet edebilmek ümidi hasıl olmadığı -bir sene kadar evvel- yazılmıştı.

(…)

Mahiyeti ve suret-i teşekkülü anlaşılamayan yalnız elmas mı? Daha binlerce maddeler var ki suret-i husulünü ve mahiyetini takdir ve tayininden ulema acizdir. Mesela biri de ak anber. Ak anber güzel kokusu kıymet ve nedreti de malumdur. Tababette ve bazı ıtriyatın imalinde müstameldir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Tabii elmasının tarz-ı teşekkülü, ak anberin suret-i husulü anlaşıldı ama kendi kendine hareket edecek arabalara bir karar verilemedi. Şehirlerde asırlardan beri atlara çektirilen arabalardan gerek hayvanat-ı himayeye taraftar olanlar, gerek nezafet-i belediyeye itina edenler atları çıkarıp bir makineye koymayı bu devre-i medeniyete muvafık buluyorlardı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Maden kömürlerinin suret-i teşekkülü tabakatü’l-arza müteallik malumatın en müptezellerindendir; herkes bilir ki cesim Fujer ormanları rutubet ve hararetin tesiriyle bugün sobalarımızda, fabrikalarımızda, vapurlarımızda israf ve istihlak ettiğimiz bu cism-i siyahı vücuda getirmiştir. Vapur kömürüne lisanımızda “taş kömür” namı verilmesi büyük bir delil olamamakla beraber bu kömürlerin suret-i teşekkülü vehlede bir tahaccür gibi telakki edilebilir. Halbuki dünyada hakikaten tahaccür etmiş ecza-yı nebatiye yok değildir. 

Hükûmat-ı müctemianın Arizona eyaletinde böyle bir ormanın vücudundan bilmem haberdar mısınız? On beş bin metre murabbaında bir sahayı işgal eden bu hayret-efza hıyaban-ı sengin Apaş kontluğunun şimal-i garbisinde kaindir. Bugün birer taş kütlesinden başka bir şey olmayan bu ağaçların kısm-ı azamı çam nevindendir. Bu garibe-i tabiiye kürre-i hak üzerinde yegânedir. Bulunduğu tepe sath-ı bahrden bin beş yüz metre irtifaında olup tabiiyunun kavlince bu yükseklik çamların neşvüneması için kafi olmadığından bazıları ağaçların esasen daha yüksek bir noktada yetişip sonradan buraya devrilmiş olduklarına kail oluyorlar. 

(…)

Mütenevvia yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.