Bu sene âlem-i medeniyette saha-i fen ve marifette erbab-ı mesainin himmetiyle meydana gelen terakkiyat içinde Doktor Röntgen’in [Wilhelm Conrad Röntgen] namına nispet etmek enaniyetini kabul etmeyerek “mühim şuaat” demek istediği bir nevi aydınlık bir keşf-i mühim olmak üzere görülmüş ve Avrupa mecalis-i ilmiyesinin mutat olan içtimaat-ı seneviyesinde keşfiyat-ı ahire-i fenniye zikir ve tadat olunduğu sırada en ziyade sitayişle yâd olunan ve ehemmiyetli görülen Doktor Röntgen’in keşfi olmuştur. Bu keşfin neden ibaret olduğunu izaha hacet yoktur.

(…)

Doktor Röntgen’in keşfinden bahis açmadığımız zamandan beri hayli mühim tatbikatı görülmüştür. Bu tatbikatın kısm-ı azamı -hemen hepsi- tababete aittir.

Beden-i insani dâhiline kaza ile girmiş olan kurşun, iğne vesaire gibi ecsam-ı ecnebiyenin mahalli bu keşif sayesinde kolayca ve noktası noktasına tayin olunabildi ve ameliyat-ı cerrahiye bu hususta gayetle teshil edildi.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bazı halat-ı maraziyede insanın bir mevt-i muvakkate uğradığı ve bu mevt-i zahiri mevt-i hakikiden tefrik olunamayarak diri diri birtakım insanların gömüldüğü şimdiye kadar vaki olmuştur. Mezar kaçkını masalları da böyle bir hâlde defin olunarak mevt-i zahiri zamanı geçtikten sonra aklını ve kendini toplayan ve mezardan çıkabilmeye muvaffak olanlar üzerine bina edilmiştir.

(…)

Bu tatbiki hakikaten muallim Fridrik bulmuş ise sıhhatinden şüphe etmeyiz. Fakat havadis kahtına uğrayan ve fenni sütunlarını da açık bırakmak istemeyen gazeteciler her türlü harikaları Röntgen şuaatına -âlem-i fen ve marifette moda olması hasebiyle- isnat etmeleri neticesinden olarak bu keşfi ölüyü diriden tefrikada hadim etmek isteyip bu yolda neşriyatta bulunmuşlar ise o vakit tabii inanamayız. Her ne kadar bu keşfin hizmeti çok ve mühim ise de kendisine isnat olunan bütün ahval ve tatbikat da doğru değildir. Çünkü gazeteciler her hususta olduğu gibi bu cihet-i fennîde bile bizi aldatmışlardır. Mesela Edison’un bütün âmâlara dünyayı -Röntgen şuaatı vasıtasıyla- gösterdiği ve körleri gözlüler sırasına çıkardığı ilan edilmiş ve bahsettiğimiz şuaatın en ehemmiyetli mahall-i tatbiki ve o dâhi-i muhterinin âlem-i insaniyete en büyük hizmeti bu olmak üzere telakki olunmuştu.

(…)

Körlere iade-i rüyet mümkün olamasa bile kamburların kamburlarının düzelmesi taht-ı imkânda olduğunu tasdik edebiliriz. Bizim ile beraber bütün Avrupa evrak-ı fenniyesi de bunu tasdik ediyor ve kambur bir çocuğun kable’l-ameliyat ve bade’l-ameliyat resimlerini makam-ı istişhadda nazar-ı tetkikimize arz eyliyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.