Bugün âlem-i medeniyette fünun ve maarifin vasıl olduğu mertebe-i terakki bir müddetten beri şayan-ı tetkik ve münakaşa görülmeye başlanmıştır. Beş on sene evvel fen ve marifetin akla hayret veren mahsulleri, ihtiraları, icatları meydana geldiği yani dünyanın bir ucundan diğer ucuna bir an içinde haber ulaştıran telgraf, arasında kilometreler bulunan şehirler sekenesini birbiriyle konuşturup görüştüren telefon ve daha bu gibi bedialar âlem-i insaniyete bahşedildiği zaman hiç kimse ulum ve maarifin kuvvet ve iktidarından şüphe etmeye cesaret edemiyor ve her türlü terakkiyat-ı medeniyeyi ve bu terakkiyata müftekir görünen istirahat-i beşeriyeyi bu yüzden bekliyordu… Lakin şimdi öyle değil. Fünun-ı hazıranın medeniyete tesirini iddia edenler içinde bunun aleyhinde bulunanlar var. Hem de Jan Jak Russo’nun [Jean Jacques Rousseau] yaptığı gibi yalnız ahlak nokta-i nazarından tamim-i maarifin tesirat-ı seyyiesi de muhakeme edilmekle kalmayıp âdeta fenin hiçbir iş beceremeden, beşeriyetin maneviyatını tezelzüle uğratarak iflas ettiği bile söyleniyor…

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gümüş ile altın esasen bir unsurdan ibaret olup gayr-ı malum bir tesir-i tabii altında böyle kisvelerini değiştirmiş olabilirler. Elmas ile kömürün kıymetçe, manzaraca aralarında ne kadar fark var. Hâlbuki bir kimyager nazarında zerre kadar fark yok. İkisi de bir unsur. Bunu kimyagerler tasdik ediyorlar. Çünkü ikisini de yakınca hamız karbon husule geldiğini görüyorlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir taraftan kimyagerlerden hâlâ altın imaline çalışanlar olduğu ve Nivyorklu [New York] Mösyö Amens asırlardan beri beşeriyetin bir maksat edinip çalıştığı bu noktaya vusul kendisi için müyesser olduğunu ilan ettiği bir sırada, diğer cihetten küre-i arzın bir noktasında hem de sarp dağlarını, tehlikeli yarlarını, seriü’l-cereyan nehirlerini geçmek pek güç olan, vesait-i nakliyesi bulunmayan bir yerde, Amerika’nın nihayet-i garb-ı şimalini teşkil eden Alaska’da keşfolunan altın madeni damarlarına binlerce halk koşuyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Amerika’da birkaç ay evvel geceleri bir cesim cism-i muzinin dolaştığı, cihat-ı erbaaya doğru hareket icra ettiği yazılmış ve hatta birçok şehirler ahalisinin bunu bir garibe-i semaviye olarak telakki eyledikleri söylenmişti. Bilahare bunun mucidi tarafından tecrübesi icra edilmekte olan bir balon olduğu ve balonla istenildiği tarafa hareket etmek ve idaresini tanzim eylemek baloncu için müyesser olup artık havada seyahat meselesinin katiyen halledildiği yazılmıştı.

(…)

Tababet-i hazırada hiç kabahat yok mu? Acz ve noksan-ı beşer, beşerin şahsında da bu şahsın cem ve telfik eylediği malumatta da görülmek tabii değil midir? Beyne’l-avam müstamel olan ilaçların, tedbirlerin iptida pek hükümsüz görüldüğü hâlde sonraları tetkikat ve tecarib ile muvafık bulunduğunu tababet hiç teslim etmemiş değildir. Böyle hâller de olmuştur sanırız. Bakalım kükürt istimali de bu meyana dâhil olacak mı?

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.