Terbiye-i Avam – Küul-perestî – Müzeler ve mütalaa salonları – Umuma mahsus darülfünunlar – Belçika ve Almanya’da terbiye-i umumiye – Anatol Frans’ın [Anatole France] nutku – Gustav Jefrova [Gustave Geffroy] – Afv-ı lahiyası – Ernest Lavis’in [Ernest Lavisse] daveti – Klemanso’nun cevabı [Georges Clémenceau] – Jozef Reynak’ın [Joseph Reinach] mütalaası – Valdek Ruso [Pierre Waldeck-Rousseau] kabinesinin kararı – Meclis-i ayanın layihayı kabulü – Müstamerat ordusu – Kuvve-i bahriyenin tezyidi – Buğdaylar hakkında bir kanun.

Avam-ı nassın talim ve terbiyesi lüzumunu his ile onların da ağdiye-i fikriyeden, lezaiz-i hüsnden istifadeye hakları olduğunu teslim eden mütefekkirinin teşebbüsat-ı hususiye ve taavün-perveranesi sayesinde bugün Avrupa’nın hemen her noktasında umuma mahsus darü’t-tedrisler, müzeler, konferanslar, tiyatrolar vücuda getirilmektedir. Bu tasavvur-ı alicenabanenin bi’t-tamam kuvveden fiile gelmesine mukavemet eden esbab-ı manieden en birincisi küuldür. Bu ateşi birtakım biçaregan amele, erbab-ı mesai kurumuş boğazlarına, boş midelerine akıtarak mahvolan şebabı, biten kuvveti, sönen harareti onunla iade etmek zannında bulunuyorlar; sonra daha aşağı, daima aşağı sukut ede ede vadelerinden evvel, arkalarında mükedder ve hasta çocuklar bırakarak ölüp gidiyorlar!.. Etten ekmekten pek ziyade ucuz olan bu zehre Avrupa’da kadınlar da erkekler kadar münhemiktir. Yirmi paraya verilen bir kadeh apsentle gurur, mestî, nisyan elde ediliyor. Bu bir saatlik bir günlük saadetidir ki her dakika istihsali mümkündür. Hayat-ı hakikiyelerinden firar ile birtakım sınai, gayr-i tabii zevkler arkasında dolaşan bu biçareleri düştükleri mezlaka-ı sefaletten tahlis için en müesser tedbir seviye-i fikriyelerini terfi etmektir. Hayat-ı beşeriyede mey-harlıktan, sarhoşluktan daha payidar, daha ulvi, daha leziz ve samimi zevkler olduğunu göstererek hâlî ve müsait vakitlerini terbiye-i maddiye ve maneviyelerine sarf etmek için meyhanelerin, kafe konserlerin karşısında kendilerine mahsus darülfünunlar, darü’l-mütalaalar, dar’ül-iştigaller tesis etmelidir.

İtalya’da olduğu gibi memleketlerinde de en adi bir kasabanın bir eser-i sanata tasarrufla müstefit olmasını arzu eden İngilizler şehirlerinin cinayet, sefalet, küul kusan sokaklarında bile avama mahsus müzeler vücuda getirerek sanatın ziya-yı feyzkârıyla o muzlim yerleri tenvir ediyorlar; onların nazarında sanat yalnız zenginlerin sofraları üzerine tezyid-i iştiha için konulan bir çerez değil, belki umum halkı, umum insanları tagaddiye edecek bir taamdır.

(…)

Terbiye-i umumiye için en ziyade sarf-ı mesai eden memleketlerden biri de Belçika’dır. Burada ulum ve fünunun her şubesine mahsus umumi darülfünunlar tesis edilmiştir. Tedrisat katiyen fenni bir usule tabidir.

(…)

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Fransa’nın ticaret ve sanayice hissettiği tedenniye en birinci sebep sermayedaranın cehaleti olduğunu anlayan Fransızlar’da bu aralık neşir ve tamim-i maarif hususunda büyük bir faaliyet hüküm-fermadır: Umumi konferanslar için, gece dersleri için, tarih, felsefe, sanat üzerine musahabeler, müzakereler için layenkati şirketler, cemiyetler teşekkül ediyor; en fakir bir işçiyi bile terakkiyat-ı ilmiyeden hiç olmazsa haberdar ederek terbiye-i fikriyesine hizmet emeliyle mütemadiyen çalışan bu erbab-ı himmet meyanında temayüz edenlerden biri de şüphesiz Gustav Jefruva’dır. Bu edib-i muktediri şurada muhtasaran kariin-i Osmaniyeye takdim etmek isterim:

(…)

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Fransa’da bu gibi mesail ne kadar velvele-engiz ve faydalı akisler hasıl ederse etsin, memleketin dâhili politikası yine hepsinin üzerinde yükselen sedasıyla kendini ihsastan hâlî kalmaz. Parlamento Temmuz’un onuncu Salı günü tatil-i müzakerat etti. Şu vesile ile birçok gazeteler bu politikanın bir senelik vakayi-i mühimmesini icmal ile meşguldürler. Başta bittabi “Afv layihası” bulunuyor. Dreyfus’un [Alfred Dreyfus] Ren Divan-ı Harbi’nde bütün âlem-i medeniyetin kanaat-i vicdaniyesi hilafına tekrar mahkûmiyeti haberi nasıl büyük bir teessür ve nefretle istikbal edildiği gazete karilerinin malumudur.

(…)

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bilhassa fukara-yı ahalinin ispirtoyu ifrat ile kullanmakta olduklarını, bundan birçok hastalıklar, fenalıklar husule geldiğini ispat için sözü uzatmaya lüzum yok zannederiz. Çünkü şimdiye kadar pek çok makalat ile işret beliyesinin cemiyat-ı beşeriyede ne müthiş tahribat icra etmekte olduğu anlatıldı. Hatta tutulan istatistikler ispirto istimalinin günden güne tezayüt ettiğini de ispat ediyor. Bugün Fransa, Belçika, Felemenk, Almanya, İngiltere ve memalik-i müctemiada emraz-ı içtimaiyenin en müthişlerinden biri işrettir.

Bu hastalığa karşı birçok ilaçlar, çareler tavsiye edildi, birçokları ittihaz olundu. İşte biz bu çareleri tetkik etmek isteriz. Bunlar acaba muvafık mıdır, muvafık iseler ayyaşlık iptilasını izaleye kâfi gelebilecekler mi?

(…)

Meşahir-i iktisadiyundan Mösyö Pol Löroa Boliyö [Pierre Paul Leroy-Beaulieu] bu usulü iyice tetkik ederek menafi-i hazineyi değil bilakis zarar-ı hazineyi mucip olduktan maada halkın da aldanmasına alet olacağını ispat etmiştir. Bir kere, kaçakçılığın katiyen men edilebileceği, meyhanecilerin meşrubat-ı küuliyeyi hükûmetinden alıp kaçakçı tüccar ve fabrikacılardan almayacakları temin olunamaz. Diğer taraftan, bugün ispirto taktiri için o kadar küçük, mükemmel, istimali kolay aletler icat olunmuştur ki bunlarla herkes gizlice ispirto çekebilir.

(…)

Avrupa Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

ve

Oktruva Resmi

Fransa meclis-i mebusanının son devre-i içtimaını işgal eden en mühim mesele-i maliye müskirat rüsumunun tenkisine dair olan kanunun kabulüdür. Bu meselenin bir taraftan ahalinin hıfzıssıhhasına, belediyeler için bir madde-i hayatiye teşkil eden oktruva rüsumuna, diğer taraftan doğrudan doğruya hükûmet varidatı meyanında bulunan istihlakât vergilerine taalluk eylediği düşünülürse icraat-ı ahirenin, bazılarının zannettikleri gibi, na-be-hengâm değil belki geç vuku bulduğuna itimat etmek lazım gelir. Şu birkaç aylık iktisadi, içtimai, mali resail-i mevkute sayfalarında, ceraid-i yevmiye sütunlarında bu mesele fevkalade ehemmiyetle telakki edilmiş, bu bapta pek alimane, pek vakıfane mütalaalar serd olunmuştur. Böyle calib-i dikkat bir mesele-i maliye hakkında bizde de birkaç sayfa yazı yazmak pek beyhude olmaz sanırım. Bunları bilmeye, öğrenmeye bizim de ihtiyacımız olduğu inkâr edilemez değil mi?..

(…)

-4 Mart 317-

Musahabe-i Maliye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.