Ulviyet-i tabiatı tetkik için insanlar ilk nazar- ı tefahhusu semaya atfetmişlerdir. İlm-i heyetin esası da ulum ve fünun-ı saireden pek çok zaman evvel vaz edilmiştir. İnsanlar kendi mahiyet-i uzviyelerini anlamadan seyyaratın harekâtını hesaba, sevabitin vaz ve cesametini tayine çalışmışlardır. Mısr-ı Kadim kâhinleri bile tetkikat-ı semaviyeyi en büyük fazl ve himmet ve yegâne fen ve marifet bilirlerdi. İnsanların asırlardan beri nazar-ı tetkikini, hayretini celp eden bu bi-intiha saha-i semada acaba tam bir tetkik meydana konulmuş mudur? Şems’i tarattılar, terkibini anladılar. Kamer’in haritasını çıkardılar. Dağlarını, derelerini ölçtüler. Fakat sade bir noktada henüz meydan-ı tetkik küşadedir: Ecram-ı semaviyeden kat-ı nazar semanın nice şiir-i üdeba için tavsifat-ı hissiyat-perverane serdine zemin olan rengi, nice hükemanın nazar-ı hikmetini celp ederek müddet-i medide vakf-ı hayret eyleyen o tatlı mavi rengi neden ileri geliyor? Buna bile erbab-ı fen kati bir karar veremedi. Nasıl olur ki Merih seyyaresinin meskûn olup olmadığı meselesi kolayca hallediliversin?

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Sanat daha nelere hile katıyor? Çiçeklerin rengini bile değiştirdiğini evvelce yazmıştık. Fakat yakında Paris’te rengi değiştirmek değil, kokuyu değiştirmek moda olmuştur. Gayet güzel pembe bir gül… Uzaktan görür görmez güle mahsus rayihayı insan -kablelvuku gibi- sanki istişmam etmeye başlıyor. Hayalî lezzeti hakikate tebdil için o güzelim gülü tehalükle severek ele alıyor. Uzv-i şemmine yaklaştırıyor. Mütehassirane kokluyor. Acaba şammesi mi yanıldı? Yoksa basiresi mi? Elindeki gül mü değil, yoksa kokusunda mı aldanıyor? Gülden gül rayihası yerine güzel bir menekşe kokusu geliyor. Hayır, ne gözü ne de burnu aldanmıştır. Bu, bir yeni Paris modasıdır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.