Fakat terbiye ve tahsil hakkında beyan-ı mütalaat eden ve tetkikatta bulunan zevatın teslim ve tasdik ettiği üzere mekatib-i idadiye ve aliyeye esas, mekatib-i iptidaiye olup etfal-i millet tarik-i tahsile panihade olduğu yani mektebe başladığı günden itibaren ne derecede bir intizam içinde bulunur ve hüsn-i terbiye ve ahlakına ne kadar dikkat ve itina olunursa bir memlekette terbiye-i umumiye-i medeniyenin o derecede mükemmel olup derecat-ı idadiye ve aliye tahsilinin dahi o mertebe ve saat bulacağı bedihiyattandır.

(…)

Karyelerde İntişar-i Maarif ve Mekatib-i İptidaiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-Oğlum, niçin öyle düşünüp duruyorsun?

-Düşünmüyorum, bey babacığım, öyle daldım.

-Hayır, âdeta düşünüyorsun. Dalgınlık ile düşünmeyi pek âlâ fark edebilirim. Bir sıkıntın varsa söyle. Ben senin hem baban, hem arkadaşınım. Babana söyleyemeyecek bir derdin varsa arkadaşına söyleyebilirsin.

-Ne söyleyeyim, bey babacığım?..

-(Lakırtısını keserek) Oğlum, yine en ziyade tevakki etmeni her zaman tembih ettiğim bir kabahati işliyorsun, yani yalan söylüyorsun. Ben yarım saatten beri buradayım; sen geldiğimden haberin olmadın. Yarım saattir hiç yerini değiştirmeyerek oturdun. Başın ellerinin arasından çıkmadı. Düşünecek şeyi olmayan bu hâlde oturabilir mi? İstersen niye düşündüğünü beraber arayalım?

-Hacet yok, efendim; ben söylerim: hususi imtihanda birkaç dersten numaralarım kırıldı da…

-Numaran mı kırıldı? Yazık! Bir şakirdan için bir numaradan mahrum olmak bir senelik ömür kaybetmek kadar ehemmiyetlidir. Sebebi buysa ne kadar sıkılsan, düşünsen hakkın var; lakin Allah vere de müstakbelde yapacağın şey düşünmekten ibaret kalmayaydı! Ey, numaran ne sebeple kırıldı bakalım?

-Sebebini bilir miyim efendim….

-Bu nasıl cevap? Hem kabahat işlemişsin, hem ne olduğunu bilmiyorsun?

-Bir şakirdin numarası mutlaka kabahati olduğu için mi kırılır?

-Şüphe mi var ya; vazifelerinden birini ifada tekasül gösterir, ihmalinin bihakkın mücazatına uğrar ki bu mücazat hakikatte mahz-ı mükafattır. Senin vicdanın şu sözümün doğruluğunu teslim etmiyor mu?…

-Ediyor, ediyor ama, bey babacığım, müsaade buyurun, sözümü ikmal edeyim. Şimdi ben mektebe giriyorum. Hemen üzerime üç dört ders yükletiyorlar. Yirmi dört saatte lâakal on saat çalıştırıyorlar. İnsanda ne kafa, ne beyin kalıyor. Evvela her çocuğa bin türlü ders okutmaya ne lüzum var? Saniyen, farz edelim ki okuttukları şeylerin hepsi lazım olsun, bir şakirt derslerinin hepsini bittabi sevemez, sevmediği şeyi de merak edip öğrenemez; bu hâlde sevdiği şeyleri mükemmel surette öğrenip de sevmediklerini az öğrendiği için numarası kırılmalı mıdır? (…)

Mukâlemat-ı Ahlakiyeden: yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Kafkasya’da Noha Şehrinde İslam Mektebi Şakirdanı yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Saye-i Maarif-vaye-i Cenab-ı Padişahide Havran’da Taife-i Düruz Etfaline Mahsus Olarak Küşat Olunan Mekteplerden Birinin Şakirdanı (Üstte) yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bugün âlem-i medeniyetin talim ve terbiye-i etfal hususunda enzar-ı dikkatini calip olan bir nokta varsa o da mümarese-i bedeniyeden ibarettir. Hatta o derecede ki mümarese-i bedeniye terakkiyat-ı medeniyenin başlıca esbabından addedilmekte ve vücudu hıfz-ı sıhhate mutabık mümareselerle, idmanlarla takviyeye çalışmazsa tahsil-i ilm ve maarifte bir memleket, bir millet ne kadar ileriye giderse gitsin bundan bir fayda hasıl olamayacağı iddia olunmaktadır.

Bu mühim kaziyenin teşrih ve izahı birkaç noktadan bizi müstefit edebilir. Evvelan Avrupa ulum-ı maarifini iktibasa ihtiyacımız olduğu gibi mekteplerimizin programlarını tanzimde ve ulum ve fünun-ı hazıraya daire-i derslerin mekteplerimiz programlarına ithalinde Avrupa’yı nazar-ı dikkatten dur tutamadığımız ve Fransa, Almanya, İngiltere mekâtibi programlarını cem ve celp ederek bunların tetkikinden bir karar vermeyi münasip addettiğimiz malumdur.

(…)

(Mabadı var)

Mekteplerde Mümarese-i Bedeniye ve Mekâtib-i Osmaniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hatta bu hususta tutulan istatistiklere göre medeni memleketlerde bir zaman gelip zaaf-ı bedeniyeye duçar olmayan hiç kimse kalmayacağı neticesini bile çıkarıp enzar-ı ibret ve intibaha arz ediyorlar.

Bu hâle göre mümarese-i bedeniyenin lüzumu ve ehemmiyeti muhakkaktır ve buna mekteplerden başlamak lazımedendir.

(…)

Mekteplerde Mümarese-i Bedeniye ve Mekatib-i Osmaniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İnsanda fıtraten öyle meyiller var ki bu meyillerin sevkine tabiyetten kendini asla kurtaramayarak aguş-ı maderden ahir ömrüne kadar yaşadığı mahallenin eczasından bulunduğu heyet-i içtimaiyenin icabatına, yani daire-i muhitanın tesiratına göre tarz-ı hayatı suret-i maişeti o temayülat-ı fıtriyeden müteessir olup gidiyor.

(…)

İnsanın taklide meyli daha aguş-ı maderdeyken zahir olur. Terbiye-i etfalin, terbiye-i umumiyenin esasını bu meyl-i beşerde aramalıdır. Bir çocuk lisan-ı maderzadını hemen taklit ile öğrenmeye başlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Dünyada eşya-yı maddiyenin vücudu asıldır. Bunun bir de gölgesi ve hayali vardır. Fakat vücud-u beşerde emr-i berakistir. İnsanın efal ve harekâtı bir vücuttur. Lakin asıl olan bu fiil ve hareket değil, bunun dimağda daha evvelce husule gelmiş şekil ve hayalidir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Sinop Anadolu-ı şahanenin Karadeniz sahilinde en vasi ve mahfuz limanını teşkil eden bir liva merkezidir, liva Boyabat ile Ayancık kazalarını şamildir.

Şehir esasen on, on beş mil muhitinde büyücek bir yarımadanın teşkil ettiği 180 metre arzında bir berzah üzerine bina edilmiş ve ehemmiyet-i tarihiyesiyle mütenasip bir sur ve kale ile muhat ve mahfuz bulunmuştur. Muahharen nüfusun tekessürüyle sur haricinde meskenler inşasına mecburiyet hasıl olduğundan memleket bugün, nısfına karib miktarı haric-i surda olmak üzere, bin yüz üç haneden ibarettir.

Altı bin beş yüz yetmiş bire baliğ olan nüfusu şu yolda inkisam eder:

1565 Zükûr               1667 Zükûr

1878 İnas                  1461 İnas

________               ________

3443 Müsellem        3128 Rum

(…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Sekiz on sene evvel inşasına ibtidar edildiği hâlde o zamandan beri her nasılsa na-tamam olarak metruk kalan Sinop Mekteb-i İdadisi bir iki seneden beri gösterilen gayret ve ikdam ile rehin-i hitam olarak bundan dört ay makdem resmen küşat edilmiştir.

(…)

“Sinop’ta Ahiren Teşkil Olunan Topçu Mızıkası”

Bu mızıka Tophane-i Amire’den beray-ı talim Sinop’a izam edilen Yüzbaşı Muharrem Efendi’nin ikdam ve gayreti, neferatın zekâ ve istidad-ı semeresi olarak az zamanda büyük bir eser-i terakki izhar etmiş ve şimdiki hâlde pek çok havaları muntazaman terennüm etmekte bulunmuştur.

(…)

“Sinop’ta Frengi Hastanesi”

Frengi illetinin men-i tevessü ve intişarı maksadıyla Kastamonu vilayetinde yapılan darü’t-tedavilerden biri de resmini derç ettiğimiz hastanedir ki memleket haricinde havası en güzel bir noktada inşa edilmiştir. Zükûr ve inasa mahsus ayrı daire ve koğuşları vardır.

(…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.