Dünyada gördüğümüz, sevdiğimiz bunca renkler acaba nasıl husule geliyor? İnsanın renge meftuniyetini kimse inkâr edemez. Elvanın birtakımından nazara tesiri itibariyle ferah buluruz. Bir kısmı kendimizce kasvet-bahşa görülür. Emzice ve tabayinin ihtilafı gibi bu tesirat da muhteliftir. Kimi sarıdan, maviden hoşlanır. Kimi kırmızıdan, lacivertten çekinir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Müdekkikler daha ileriye varmışlardır. Afrika içerilerinde yaşayan akvam-ı vahşiyenin elvana karşı hissiyat ve tesiratı ile akvam-ı medeniyenin tesiratı bir midir? Bu ciheti de nazar-ı itibara almışlardır. Görmüşler ki bir kavim medeniyette ne kadar geri bulunursa bu kavim efradı arasında sarı renkle birdenbire nazarı kapan parlak renklere pek meftundurlar. Hâlbuki tekemmülat-ı akliye ileriye gittikçe bu renkler de hoşa gitmemekte ve tahsil-i ilim ve kemal etmiş olanlar solgun ve baygın renklere daha ziyade inhimak göstermekte bulunmuşlardır.

(…)

Mahiyet-i elvanı da bunlardan sorsak derler ki: Dünyada renk denilen şeyin asıl ve hakikati yoktur. İnsanlar alayişe meyyal oldukları, zahir-i hâle kapıldıkları için dünyada gördükleri türlü türlü renklere de meftun olurlar. Hâlbuki kırmızı, mavi, yeşil, sarı diye birbirinden tefrik ettiğimiz elvan hakikat-i hâlde ziyanın bir oyuncağından ibarettir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.