Küre-i arzı muhit olan tabaka-i havaiye içinde hayvanat idame-i hayat eder. Nebatat neşvünema bulur. Havasız yerde hayat mümkün değildir. Bunu da herkes bilir.

Sebeb-i hayatımız olan havanın mahiyetini ve hassasını da bilmek isteriz. Hayat havanın vücuduna müftekir olduğu gibi sıhhat ve afiyet de bir dereceye kadar havanın saffetiyle kaimdir. Havası fasit yerlerde ikamet edenlerde avarız-ı bedeniye görülür. Muvakkaten havası kirlenmiş ve mevadd-ı muzıra ile işba edilmiş bir mahalde uzunca müddet oturanların, yatıp kalkanların afiyeti muhtel olduğu da çok defa müşahede olunmuştur. Batak yerlerde ikamet edenler bir türlü arızat-ı bedeniyeden kurtulamazlar. Kapalı bir küçücük odada beş altı kişi yatıp kalkarsa bunlarda sıhhat-ı tam da bulunamaz. Binaenaleyh hava hayat için ne kadar elzem ise saffetine dikkat etmek de sıhhat için o derece elzemdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Havada seyran eden tozlar acaba neden mürekkeptir? Erbab-ı tetkikten biri bunları birer birer sayıyor da diyor ki: Büyük şehirlerde yüzde otuz kadar kömür unsuriyeti havidir, fabrikalardan, vapurlardan saçılmış olacak; yüzde iki kadar mevadd-ı uzviye var; yüzde dörtten biraz ziyade hamız-ı kibrit var; yüzde bir buçuk hamız-ı klor-i mai; bir bu kadar amonyak; yüzde iki buçuk demir; yüzde otuz da mevadd-ı madeniye-i muhtelife… Kimyageri dinlerseniz daha sayıp dökecek. Bu terkipleri ve nispetleri anlamaktan ziyade bunlar iyisini, kötüsünü tefrik etmek bizi müstefit eder. Binaenaleyh bu müteaddit tozlar her yerde bulunuyor mu? Bunlardan muarra saf havayı nerelerde aramalıyız? Bu noktaları bilelim.

(…)

Deniz havasının saffeti de meşhurdur. Hatta deniz havasının bir miktar tozu havi ve bu da vücuda ayrıca menfaat-bahş olduğu maznundu. Bir sahib-i tetkik de bu zannın butlanını ispat etmiştir. Açık denizde boş şişelerin içine deniz havası toplayıp ağızlarını iyice kapamış. Bu şişelerde hapsettiği havayı muayene etmiş, azotiyet-i fıdda mahlulünden geçirmiş. Eğer zerre kadar bu havada toz olsaydı bu mahlulde nişanesini gösterecekti; göstermemiş.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Vücuda nefi olan yalnız saf hava değildir. Arızat-ı bedeniyenin esasını arayarak ona göre bir çare bulmak etibbanın vazifesi olduğu gibi vücudu daima zinde bulundurmaya çalışmak ve kavaid-i sıhhiyeye riayet eylemek de herkesin vazifesidir. Vücudun tamami-i sıhhati vezaif-i uzviyenin tamami-i ifasındadır. Vücut makinesi muntazam işlemek lazımdır. Makineyi işleten mahrukattır. Ve kazan-ı sağlam olmak şart-ı mutlaktır. Vücut da bir makine olduğuna göre bunu işleten mekûlatın midede layıkı veçhile efal-i uzviyeyi görmesi, imtisas edilmesi, vücudun iktiza eden kanı buradan alması lazımdır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bugün âlem-i medeniyetin talim ve terbiye-i etfal hususunda enzar-ı dikkatini calip olan bir nokta varsa o da mümarese-i bedeniyeden ibarettir. Hatta o derecede ki mümarese-i bedeniye terakkiyat-ı medeniyenin başlıca esbabından addedilmekte ve vücudu hıfz-ı sıhhate mutabık mümareselerle, idmanlarla takviyeye çalışmazsa tahsil-i ilm ve maarifte bir memleket, bir millet ne kadar ileriye giderse gitsin bundan bir fayda hasıl olamayacağı iddia olunmaktadır.

Bu mühim kaziyenin teşrih ve izahı birkaç noktadan bizi müstefit edebilir. Evvelan Avrupa ulum-ı maarifini iktibasa ihtiyacımız olduğu gibi mekteplerimizin programlarını tanzimde ve ulum ve fünun-ı hazıraya daire-i derslerin mekteplerimiz programlarına ithalinde Avrupa’yı nazar-ı dikkatten dur tutamadığımız ve Fransa, Almanya, İngiltere mekâtibi programlarını cem ve celp ederek bunların tetkikinden bir karar vermeyi münasip addettiğimiz malumdur.

(…)

(Mabadı var)

Mekteplerde Mümarese-i Bedeniye ve Mekâtib-i Osmaniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hatta bu hususta tutulan istatistiklere göre medeni memleketlerde bir zaman gelip zaaf-ı bedeniyeye duçar olmayan hiç kimse kalmayacağı neticesini bile çıkarıp enzar-ı ibret ve intibaha arz ediyorlar.

Bu hâle göre mümarese-i bedeniyenin lüzumu ve ehemmiyeti muhakkaktır ve buna mekteplerden başlamak lazımedendir.

(…)

Mekteplerde Mümarese-i Bedeniye ve Mekatib-i Osmaniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.