Mesele-i tedrisat – Buhran-ı umumi – Mekatib-i idadiye müdürleri – Tedris ve terbiye – Mekatibin gayr-i şahsiyeti ve suret-i inşaları – Tedrisatta rekabet – Fransa maarif nazırı Mösyö Leig’in [Georges Leygues] layiha-i kanuniyesi – Serbesti-i tedris – Gazete sütunlarında mübahasat-ı şedide – Bazı esatize-i kalemin mütalaatı – Fransa akademisi azaları – Mösyö Aynar’ın raporu – Seyekıl [Le Siècle] gazetesinin bu baptaki mülahazatı – Bizim mekatib-i idadiye programları – Hüsn-i hat, kitabet, hesap, usul defteri, Fransızca – Usul-ı tedristeki nekayıs – Terbiye-i fikriyenin tesiri.

“Esmar-ı matbuat” ser-levhalı makalatımızın ilk numarasında Fransa umur-ı siyasiye-i dâhiliyesine ait mesailden “tedrisat” üzerine bazı mütalaat münderiç idi; şimdi o bahsi biraz tafsil etmek istiyorum.

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

– Mabadı var-

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-Geçen nüshadan mabad-

Mesele-i tedrisat – Buhran-ı umumi – Mekatib-i idadiye müdürleri – Tedris ve terbiye – Mekatibin gayr-i şahsiyeti ve suret-i inşaları – Tedrisatta rekabet – Fransa maarif nazırı Mösyö Leig’in [Georges Leygues] layiha-i kanuniyesi – Serbesti-i tedris – Gazete sütunlarında mübahesat-ı şedide – Bazı esatize-i kalemin mütalaatı – Fransa akademisi azaları – Mösyö Aynar’ın raporu – Seyekıl [Le Siècle] gazetesinin bu baptaki mülahazatı – Bizim mekatib-i idadiye programları – Hüsn-i hat, kitabet, hesap, usul defteri, Fransızca – Usul-ı tedristeki nekayıs – Terbiye-i fikriyenin tesiri

Mösyö Bröntiyer serbesti-i tedrisi müdafaa için verdiği bir konferansta: “Serbesti-i tedris şahsa, aileye, hatta darülfünuna elzemdir. Her aile pederi çocuklarını muvafık-ı hakikat gördüğü bir yolda terbiye etmek hakkını haizdir. Parlamentoya kabulü teklif olunan kanun-ı cedid bu hakka büyük bir taarruzdur…” tarzında idare-i lisan etmiş ve Mösyö Jul Lömetr [Jules Lemaître] irad ettiği bir nutukta bunun bir nevi hak-şikenlik olduğunu söylemiştir.

(…)

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bizim mekatib-i idadiyede okutturulan dersler Fransa’nın “tedrisat-ı taliye-yi cedide= Enseignement secondaire moderne”sine muvafık addedilebilir. Bu tedrisata ait nizamname Fransa’da Mösyö Leon Burjuva’nın [Léon Bourgeois] maarif nezaretinde bulunduğu zaman tertip edilmişti. Üçüncü maddesinde şu dersler muharrerdir: Fransız lisan ve edebiyatı, İngiliz ve Alman lisan ve edebiyatı, felsefe ve ahlak, hukuk ve iktisadın kavaid-i esasiyesi, tarih, coğrafya, riyaziyat, hikmet ve kimya, ulum-ı tabiiye, resim, usul defteri, bununla bizim programlarımız arasında büyük bir fark yoktur. Şimdi mesele bu programın teşkilatımız, halihazır içtimaiyemiz noktasından ne dereceye kadar mucib-i fevaid olduğunu tetkik etmektir. Tedrisat-ı taliye programlarının Fransızların kendileri tarafından da muhik itirazata hedef edildiği ve suret-i tadilini kararlaştırmakla uğraşıldığı beyan edildikten sonra bu bapta daha ziyade söz söylemeye mahal olamaz sanırım. Şurada yalnız birkaç dersin, hüsn-i hat, kitabet, usul defteri, Fransızca ve hesap derslerinin bizdeki tarz-ı tedrisi hakkında bazı mülahazat-ı naçizanede bulunacağım:

Bugün İngilizler, Amerikalılar çocuklarına her şeyden evvel hayatlarını, ekmeklerini bizzat kazandıracak bir terbiye vermek istiyorlar, nazariyattan ziyade ameliyata, tecaribe ehemmiyet veriyorlar. Maksatları vücuh-ı tammesiyle iş adamı yetiştirmektir. Bu usul-i tenmiye yavaş yavaş dünyanın her tarafına yayılıyor. Hâlbuki bizde çocuklar maişete ait hiçbir fikre malik değillerdir. Mekatib-i idadiye mezunları bu kadar ders okudukları halde ekseriyet itibariyle ne muamelat-ı resmiyeye ne de muamelat-ı ticariyeye ispat-ı vukuf edemiyorlar. Devair-i resmiyede mektepli efendilerin okunmaz yazılarından, bi-rabıta ifadelerinden, yanlış hesaplarından dolayı şikâyet ediyorlar… Şüphesiz bunda bazı kudema-yı memurin ile rüştiyeden şehadetname alamadan kalemlere giren beylerin mekteplilere karşı besledikleri su-i teveccühün de dahli olduğu inkâr olunamaz; fakat şikâyetler esasen muhiktir.

Duyun-ı umumiye ve banka idareleriyle bazı büyük ticarethaneler, kumpanyalar münhal yer düştükçe müsabaka ile kâtip alıyorlar. Bu müsabakalara mekatib-i idadiye mezunlarından maatteessüf pek azı iştirak ediyor. Çünkü mağlup olacaklarını, kabul edilmeyeceklerini biliyorlar. Hâlbuki şerait-i müsabaka güç bir şey değildir; hepsinin bilaistisna, sorulacak şeyleri bilmeleri lazım gelir.

(…)

-Mabadı var-

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-Geçen nüshadan mabad-

Eğer şu kadarcık tatbikat olmasa mekteb-i hukuk mezunları mahkemelere devama başladıkları zaman bunların muamelat ve icraatına karşı tamamen bigâne duracakları tabiidir. Hâlbuki derslerine güzel çalışan bir efendi bugün derecat ve enva-ı muhakeme mekanizmalarını tamamen bilir, görür ve ifa eder. Tatbikatın alelumum derslere, alelhusus hukuk-ı ticaret ve hukuk-ı düvele de teşmili arzu edilir bir keyfiyettir.

(…)

-İstanbul: 29 Mayıs 1316-

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

“İngiltere’de Terbiye-i Maddiye ve Maneviye”

-1-

Terbiye selamet-i içtimaiye ve menafi-i hayatiyemiz için en mühim bir meseledir. Sağlam, dürüst vücutlarda metin ve müstakim tabayi-i esasiye teşkili için etfale evvela aileleri nezdinde, saniyen mekteplerde verilmesi lazım olan terbiye-i maddiye ve maneviyenin şekil ve suverini tayin meselesi pek ziyade şayan-ı dikkat bir keyfiyettir. Fransızlar usul-ı terbiyelerinin tarz-ı hazırıyla Cermen ve Anglo-Sakson akvamına mukavemet edebilmek kendileri için gayr-ı mümkün olduğunu söylüyorlar. Mösyö Pol Adam [Paul Adam] bir makalesinde: “Latin akvamının terbiye hususundaki hataiyatı kendisini hayat-ı umumiyenin haricine atıyor. Biraderlerimiz İspanyolların hali malumumuzdur. Bu kati ve vazıh bir şeydir. Bütün mevcudat ibka-yı hayat zımnında daimi bir mücadele halindedirler. Meşhur Darvin’in [Charles Darwin] “musara-i hayat – struggle for life” kanununun usulüne tabiyiz…” diyor.

Fransız terbiyesinin netayic-i mazarrasını böyle birçok muharrirler vatandaşlarına kitaplarla, gazetelerle risalelerle, konferanslarla bildirerek onları ikaz etmek istiyorlar. Bu cümleden olmak üzere Anglo-Sakson terbiyesine müteallik yazılan bazı mühim makalat var ki hülasa-i meallerini şurada kariin-i Osmaniye’ye arz edeceğiz:

(…)

Ulum-ı Siyasiye ve İçtimaiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Çocuk mektebe girdiği zamanda orada kendi ülfet ettiği kavaidi, içinde yaşadığı havayı bulur; yepyeni bir âleme atılmış olmaz. Buradaki terbiye maddi, manevi ve fikrîdir. İngiltere’de terbiye ile tedris o kadar memzuçtur ki lisanda bile ayrı kelimeleri yoktur, yalnız bir lafız heyet-i mecmuasını ifadeye kifayet eder: Terbiye. Terbiye gerek maddi ve gerek manevi ve fikrî olsun aynı kavaid-i esasiyeye tabidir. Biri diğerine hiçbir suretle tercih ve takdim edilmez. Bu terbiyenin esası Board Schools tesmiye olunan mekatib-i iptidaiye-i umumiyeden başlar; bunlar hemen resmî fakat müntehap bir komisyonun zir-i idaresinde bulunurlar.

(…)

-İstanbul: 30 Haziran, 1316-

Ulum-ı Siyasiye ve İçtimaiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.