Osmanlı Dram Kumpanyası

Ahmed İhsan — Thu, 04 Aug 2016 12:47:09 +0000

Resimlerini seyrettiğiniz zevatı size takdime hacet yoktur değil mi? Mütaliîn–i kiram meyanında bu çehreleri görmemiş, tanımamış pek azdır zannederiz. Hele nefais-perveran arasında Osmanlı Tiyatrosu sanatkârlarının müştakı çok ziyade olduğuna şüphemiz yoktur. O halde müştakan-ı ehli-i sanat olanlar, lubiyat-ı mahiranelerini seyrederken alkışladıkları bu zatları bir de sahife-i tasvirimizde görmekle tabii memnun olurlar. Tiyatro sanat-ı nefisesinin memleketimizde ilk tatbikatına başlandığı zaman şu meselenin meslek-i müşkil ve nazike heves etmiş olanların bakiyesinden müteşekkil olan Osmanlı Tiyatrosu bugün aktris ve aktör yirmi kişiye ancak baliğ oluyor. On sene kadar akdem şu sanata intisap etmiş bulunanlardan birkaç tanesini istisna edersek diğerleri hep ilk zaman tatbikat ve teessüsatın yadigârı gayur ihtiyarlardan ibaret kalır.

Osmanlı Dram Kumpanyası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Osmanlı Dram Kumpanyası

Ahmed İhsan — Thu, 04 Aug 2016 12:48:47 +0000

Geçenlerde gazetelerimizden birisi Avrupa erbab-ı kalem ve tahririnin derece-i temettü ve refahı ile memleketimizde henüz teşekkül eden bu sanat müntesiplerinin mesai-yi kalemiyelerinden ne derecede hissedar-ı menfaat olduklarını yazmış ve ortaya gayet zıt bir mikyas çıkarmıştı. O mukayese göstermişti ki Avrupa’da sahib-i kalem bir zat az zamanda erbab-ı servet ve ağniya sırasına geçecek kadar para kazandığı hâlde bizde mesleği sayesinde temin-i maişete bile bin müşkilat ile muvaffak olabilmektedir. İşte Avrupa erbab-ı kalemi ile muharrirlerimiz meyanında tezahür eden şu zıddiyet, garp aktörleri ile bizim sanatkârlar hakkında daha ziyade varittir.

Orada aktrisler, aktörler sahne ortasında ibraz ettikleri hünere mukabil mükâfat-ı maddiyeyi ne kadar bol görürler, ne kadar refah ve servet içinde yaşarlarsa bizim sanatkârlarımız o derece iltizam-i tasarruf ve kanaate mecburdurlar. Refah ve servet yerine -doğrusunu söylemekten hicap etmeyelim- zaruret ve sefalet çekerler, hayat-i hususiyelerinde şayan-ı gıpta hiçbir cihet yoktur desek caizdir.

Tiyatro denince hatırlara evvel emirde bir mahall-i zevk ü safa, bir ictimagâh-ı hande ve sürur gelir. Hâlbuki asıl tiyatrolar cemiyet-i beşeriyenin en hakiki manzaralarını, hissiyat-i insaniyenin en nazik ve gizli levhalarını iraeye hizmet ettiği için sahne-i temaşasını “mekteb-i edep” diye yâd edenler hiç hata etmemişlerdir. Böyle tiyatrolarda çalışanlar hadim-i edep ve sanat oldukları için her yerde teşvik ve tergip görürler, bir meziyet-i edebiye ve sınaiye sahibi addolunurlar. İşte Mınak Efendi’nin zir-i idaresinde olarak on beş seneyi mütecaviz bir müddettir icra-yi hüner ve lubiyat eden Osmanlı Dram Kumpanyası efradı hakikaten bu meziyeti haiz, tiyatroları da mekteb-i edep unvanına layıktır. En ziyade layık-ı takdir olan ciheti ise oynanılan oyunların kumpanya tarafından intihap ve tercüme edilmiş olmasıdır ki şu hâlde bu zatlar sanatkârlığa muharrirliği de mezcetmiş oluyorlar. Bu kadar gayret-i cansiperaneye mukabil istifadeleri ise -en kıymettarı temaşageranın nida-yı takdir ve tahsini olmak üzere- pek cüzidir.

Osmanlı Tiyatrosu için birinci itiraz olmak üzere: “Canım! Ne zaman gitsem teessür ediyor, ağlıyorum; neşe ve sürur yerine hüzün ve melal hasıl eyliyorum.” sözünü dermeyan ederler. Bizim fikrimizce şu itiraz bir dram kumpanyası hakkında irae olunabilecek en büyük burhan-ı mükemmeliyettir.

Hakiki tiyatrolar teşrih ve tahlil eyleyecekleri menazır-ı hayatiye-i beşeriye, hissiyat-i rakika-i insaniye ile temaşacılarını tefekkürat-ı amikaya düşürür, mülahazat-ı nazikeye sevk eder. O tefekkürat ve mülahazat bilahere nefsimizi pek çok cihetlerle ıslah eyler, bizi vicdanımızla ru-be-ru bırakır da ahval-i kalbiyemizi pek aşikâr surette görmeğe muvaffak oluruz.

Lakin temin ederim ki Mınak Efendi Dram Kumpanyası, sahne-i lubiyatta irae ettiği levhalarla nasıl uyun-i temaşanızda katarat-ı teessür hasıl ediyorsa müşterilerle oyuncular arasına inen perdenin arka tarafına geçecek olursak cidden teessüf edecek daha müessir manzaralar görürüz. Orada vezaif-i meslek ile teşekkül etmiş bir aile-i mesai buluruz ki en büyük saadeti, temaşageranın nida-yi takdir ve tahsininde hissetmek şartıyla, pek kânaatkârane fakat son derece gayret-perverane çalışırlar. Orada öyle gayretli ihtiyarlar seyrederiz ki hakikaten istidat ve zekâlarıyla insanı hayran ettikleri hâlde bir mahrumiyet-i sanatkârane, bir faaliyet-i mütemadiye içinde ömür sürerler. Evet, bu adamlar cidden sezavar-i takdir ve muavenettir.

Osmanlı Dram Kumpanyası’nı teşkil edenlerden dokuz zatın resmini zarif bir “sanat demeti” olmak üzere derc-i sahife eyledik; içlerinde Aleksan Efendi ile Çobanyan ve Yaldızcıyan Efendiler eksiktir. Bu zatların fotoğrafını hazırda bulamadık, gerek onların ve gerek kumpanyanın efradından resmi görülmeyen birkaçının tasvirlerini bir vakt-i münasipte derç eyleriz.

Orta yerde Mınak Efendi’yi görüyorsunuz. Aktörlük sanatına mütercimlik, muharrirlik iktidarını mezcetmiştir; tiyatroculukta bir harika-i istidattır.

Kumpanyanın cidden medar-i iftiharı olan Sisak Efendi -ki Mınak Efendi’nin hizasinda bulunuyor- maharet-i sanatkâranesiyle hakikaten teferrüt eylemiştir.

Balada gördüğünüz Hekimyan Hanım Osmanlı Tiyatrosu’nun yetiştirdiği birinci aktrislerdendir. Kumpanyanın necm-i muvaffakiyetidir.

Hekimyan Hanım’ın iki yanındaki zevç ve zevce Binemeciyan ailesi de ise şu dram kumpanyasının medar-i mefharetidir.

Hulas, Matos Efendiler ise erbab-ı temaşanın daima mazhar-i takdir ve tahsini olan güzide sanatkârlarımız meyanında bulunuyorlar.

İki cenahta görülen Aznif ve Satinik Hanımlardan biri genç maşuka, bedbaht masume; diğeri ihtiyar zevce, kibar valide rollerinde sahihen sahib-i melekedirler.

Osmanlı Dram Kumpanyası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Osmanlı Dram Kumpanyası arşivleri - Servet-i Fünun Dergisi

Osmanlı Dram Kumpanyası

Osmanlı Dram Kumpanyası