(…)

Eşref-i mahlukat olan insandan başlayarak hayvanatın en ziyade kanun-ı tekemmülden nasib-dar olan kısımlarına bakalım. Bunlar bekaları için her şeyden evvel tagaddiye muhtaçtırlar. Hayvanatın tabaka-ı aliyesinde bulunanların kısm-ı azamı ekle’l-luhum olan yani et yiyen takımındandır. Et bir cism-i uzvidir, bir hayvandır. Demek ki hayvanatın bir kısmı yaşamak için diğer kısmına muhtaçtır. İşte bu ihtiyaç umumidir. İnsan koyundan, kuzudan, tavuktan, balıktan velhasıl bir zayıf hayvandan tagaddisi için lazım eti bulur. Bu hayvanlara insanın ihtiyacı vardır. Bu ihtiyacı tesviye için kuntu istimal eder, öteden beri ehliyet kesp ettirdiği hayvanatı yahut sayd ve şikâr edebildiklerini keser, yer…

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Tekemmülat-ı uzviye ile ihtiyacat ve kuyudatın derecesini de uzviyat arasında şu revabıttan bir noktaya kadar anlayabiliriz… Nebatat neşvünema için tekemmülün en yüksek derecesindeki bir hayvan gibi muhtaç ve mukayyet değildir. Bir insanın tagaddisi ile bir otun tagaddisi arasında fark vardır… Bir nebat daha kolay büyür, daha kolay mevad-ı mugaddi bulur. Hayvanatın ekle’l-nebat olan kısmı da ekle’l-luhum kısmından daha az muhtaç, binaenaleyh daha az mukayyet, daha serbesttir.

(…)

Niçin böyle bir bahis açtık? Bahis olunacak yeni yeni icatlar mı yok? Medenilerin derece-i takayyüdü tayinle uğraşmaktan ise bunların istirahatini temin için ihtira olunan vesait ve aletten bahsetmek daha iyi değil mi?.. Medenilerin temin-i istirahati için meydana çıkan yeni şeylerden biri de makineli arabalardır. Bu gün Avrupa’nın her tarafında bir makineli araba modasıdır gidiyor. Her ne kadar İstanbul’da bilfiil bu merak başlamadıysa bile gazete bu arabalar hakkında birçok makaleler yazdı. Servet-i Fünûn bunların türlü türlü şekil ve heyetini resimler ile karilerine gösterdi.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bu suretle “otomobil” arabaların bazen şehir içinde, kalabalık yerlerde haddinden efzun görünen süratini tadil etmek de kabil olacakmış… Makineyi araba içine koymaya, bütün mevcut arabaları bozmaya kalkışmaktan ise böyle her arabayı çeker bir makineli at icadını düşünmek daha makuldür ve bu makinenin daha ziyade mazhar-ı itibar olacağı şüphesizdir…

(…)

Asr-ı ahire “makineler devri” diyenlerin hakkı var. Bu asırda meşhut olan terakkiyatın birinci sebebi buhar makinelerinin keşfidir. Vapurlar, şimendiferler, fabrikalar, otomobil arabalar hep bu keşfin neticesidir. Bugün her iş makineye tevdi olunmuştur.

Makinelerin hizmetinden görülen istifadelerin had ve hesabı yok. Bu noktayı izah için ilm-i servet-i milel kitaplarında sayfalar, fasıllar hazır edilmiştir. Bunu tekrar etmek istemiyoruz; ancak gıda-yı beşerin en başlıcası olan ekmeğin makinelerle münasebetini, bütün fukara ahalinin her yerde ihtiyacat-ı asliyesinin birincisini teşkil eden fiyatına makinelerle tesirini göstermek için bir iki kelime söyleyeceğiz.

(…)

Ekmek ihtiyacat-ı beşeriyenin en birincisi olduğu için hükûmetler, belediyeler fukara ahaliyi muhtekirlerin ızrarından vikaye için bunun alım satımına müdahale ederler. Narhlar koyarlar. Esnaf-ı bi-insafın okka başına beş on para fazla koyarak fukarayı dolandırmalarına meydan vermezler. Bunu hepimiz biliriz. Senede bir iki defa gazetelerde ekmek narhı için bir dedikodudur çıkar… Buğdayın fiyatı malum, bir cins buğdaydan ne kadar un hasıl olacağı belli. Bunları nazar-ı itibara alınca bir okka ekmeği bir kuruşa değil, otuz paraya kadar yiyebileceğimizi hesap ederiz; fakat mümkün olamaz. Niçin?… Buğdayın değirmene nakli bir; burada una tahvil için verilecek ücretten kat-ı nazar değirmenden çuvallarla bir depoya nakli iki; burada fırınlara nakli üç… Bu üç nakliye ücreti hiç yoktan bir masraf teşkil etmez mi? Fukara ahalinin menfaatine olarak bu masrafı ortadan kaldırmak için Avrupa’da çare bulmuşlar, cesim ekmek fabrikaları yapmışlar…

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.