Biraz Psikoloji

Geçende bir zat: “Tahayyür tatil-i tefekkürdür. Hiç mütehayyir olan düşünebilir mi?” diyordu. Bu refik-i muhtereme: “Hayır birader, tahayyür tatil-i tefekkür değil tahdid-i tefekkürdür. Mütehayyir demek muattalü’t-tefekkür demek değil, şey-i vahidi mütefekkir demektir!” cevabını vereceğiz.

(…)

Evvela “tahayyür” kelimesinin tahdit manası için şurasını arz edeyim ki bu mesele Ahmet Kemal Bey’in “Okurken” unvanlı manzumesinin ilk kıtası münasebetiyle mevzubahis oluyor:

Mütehayyir, gunude-i hissiyat

Düşünürdüm…

Suretinde başlayan bu kıtayı o muhib-i müntekidimiz psikoloji nokta-i nazarından merdut bulmuştu.

(…)

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Ten [Hippolyte Taine] ve Asarı

-500’üncü nüshadan beri mabad-

Ten tenkid-i edebîyi eşkâl ve kavaid-i tarihiye sırasına vaz ile son safha-i tekâmülünü eserleriyle tasvir ve irae istemiştir. İnkişaf-ı tarihî ile tenemmi-i edebî arasında mevcut olan münasebatı ilk defa irae eden münekkit Vilmen idi. Sent-Böv [Charles Augustin Sainte-Beuve] asar-ı edebiyeyi muharrirlerinin hayat ve zamanlarıyla ifadeye çalıştı. Ten ise bu eserlerde tarih için en ziyade haiz-i kıymet ve şayan-ı dikkat ve saik gördü. Lafonten’e [Jean de La Fontaine] dair yazdığı kitap on yedinci asrın ahval ve âdatına ait bir tetebbu, “Tit-liv” [Essai sur Tite Live] eseri Romen fikir ve ruhuna dair bir tecrübe olduğu gibi İngiliz Tarih-i Edebiyatı [Histoire de la Littérature Anglaise] ta Anglosakson ve Normanların tarik-i mürurları üzerinde müsadif oldukları her şeyi yağma etmek, yakmak, yıkmak, kesmek için nagamat-ı harbiye ile terennüm olarak denizleri dolaştıkları, nehirleri geçtikleri zamandan şimdiye kadar İngiliz medeniyetinin, İngiliz fikir ve ruhunun bir tarihidir.

(…)

Hayat ve Kitaplar yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Ten [Hippolyte Taine] ve Asarı

-500’üncü nüshadan beri mabad-

 Hissiyat-ı ailenin tamamen hissiyat-ı tabiiyeye raci ve muvafık olduğu daha kolay ispat olunabilir. Aileyi tesise, ifadeye ilm-i hayat kâfidir. Aile insanda nasılsa hayvanatta da öyledir. Yalnız şu fark-ı zahiri ile ki insanda müddet-i devamı daha uzundur. Bu insanda şerait-i biyolojiye netayicinden biridir. Demek ki hissiyat-ı aile de insanı tabiattan tefrik etmiyor.

(…)

Hayat ve Kitaplar yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.