Sabah refikimiz pazar günkü nüshasında “Teessüf-i Azim” ser-namesiyle şu satırları yazıyordu:

Cenab-ı hakkı la-yezal padişah-ı hamidü’l-hısal efendimiz hazretlerinin ömür ve afiyet-i cihan-kıymet-i şehenşahlarını müzdad ve firavan buyursun amin.

Kudema-yı müşiran-i azamdan yaver Ekrem İbrahim Derviş Paşa bir müddetten beni düçar olduğu hastalıktan reha-yab olamayarak dün gece saat yarım raddelerinde ircii emr-i celiline lebbeyk-zen icabet olarak azim-i cennat-i aliyat olmuştur.

(…)

Merhum müşarünileyh kabiliyet-i mahsusa-ı askeriyesini zamanıyla bi’t-tayin gönüllü olarak dâhil olduğu silk-i celil-i askerîde az vakit içinde terakkiye başlayıp sırasıyla kat-i meratib eyleye eyleye bin iki yüz yetmiş sekiz senesi rütbe-i müşiriyi ihraz etmiştir ki şu hesaba göre otuz altı senelik bir müşirdi demek olur. (…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Turuk ve maabirin bir memlekette ümran ve terakkiyi temin eden esbabın birincisi olduğu müsellem bir hakikat olup saye-i ümran-vaye-i cenab giti-sitanîde vilayat-ı şahanenin kâffesinde yolların intizamına ve köprülerin metanetine fevkalade dikkat ve itina olunmakta ve icabına göre turuk-ı cedide küşat olunduğu gibi yeni usulde ve ahşap köprüler yerine kâgir ve demir köprüler de yapılmaktadır. Bu cümleden olarak Hüdavendigâr [Bursa] vilayeti dâhilinde bu sene inşa edilmiş olan mükemmel bir köprünün resmini enzar-ı kâriine vaz ediyoruz.

(…)

“Fotoğraf Tüfeği”

Resimlerimizde bir kara bina ile nişan aldığını gördüğünüz şahsın hâline dikkat edecek olursanız bunun bir avcı olmadığına pek çabuk hükmedersiniz. Zaten elinde bulunan alet de şeklen tüfeğe benzemekle beraber tüfek değildir. O bir fotoğrafçı, elindeki ise bir fotografi makinesidir. Bununla alınmış olan eprövler [épreuve] diğer şekillerde manzur olur.

Teressüm-i ziyanın böyle bin türlü tatbikatı görülmekte ve bu tatbikat daima fennî bir ihtiyaç neticesi olarak zuhura gelip sonradan eğlencelere kadar teşmil edilmektedir.

“Kinetoskop” ve “sinematograf” namlarıyla maruf olan diğer bazı alat gibi fotoğraf tüfeği dahi hep “kronofotoğraf” sisteminde yapılmış şeylerdir. Kronofotoğraf ise pek sade bir esas üzerine mübtenidir: Uzun bir pelikül merbut olduğu yumaktan çözülerek objektifin önünden geçip diğer bir yumağa sarılır; obtüratör birkaç defa açılıp kapatılınca tasviri maksut olan cismin birkaç şekli pelikülün üzerine initaf ile muntabi olur.

Makine esasen o yumaklarla obtüratörü tahrike mahsus bir iki çarktan, bir de maniveladan ibarettir. Fakat şekillerin intibaı pelikülün çözülmekte olduğu zamana tesadüf ederse resm-i tabii bulanık çıkacağından bu mahzuru def için dahi makineye –obtüratörün açıldığı dakikadan kapanacağı ana kadar pelikülün hareketini men edecek– bir cüz ilave etmişlerdir.

Kronofotoğraf alatına bu şekli veren Mösyö Marey [Étienne-Jules Marey] namında bir zat olup alat-ı mezkûre Mösyö Edison [Thomas Edison] ve Mösyö Lumier [Lumiére] tarafından bir kat daha ıslah olunarak bugünkü hâl-i mükemmeliyete isal edilmiş ve Avrupa’da pek ziyade rağbet görmekte bulunmuştur.

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Moskova merasim-i tetevvüciyesi gibi Peşte Sergisi de hususuyla resimli evrak-ı matbuat için büyük bir sermaye-i neşriyat teşkil ediyor.

Geçenki nüshalarımızda bu bapta iyice malumat vermiş ve Peşte’den aldığımız mektub-ı mahsusu derç ile beraber sergiyi terkip eden başlıca mebaniden birkaçını kariin-i kiramımızın piş-i enzar-ı temaşasına vaz eylemiştik. Bu sefer de sanayi dairesiyle Macar üslub-ı hass-ı mimarisi üzere inşa edilmiş iki binanın resmini ve Avusturya-Macaristan İmparator ve Kralı Fransuva Josef [Franz Joseph] hazretlerinin bir Kata tasvirlerini neşrediyoruz. Şu sergi münasebetiyle müşarünileyh hazretleri Peşte’ye gelerek sergiye müteallik icra edilen merasimin cümlesinde hazır bulunmuş ve bu vesile ile Macarlar tarafından haklarında fevkalade ve yeniden yeniye izhar ved-i muhaleset olunmuştur.

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Alem-i medeniyet denildi mi “ruhu vasıta-i nakliyedir” sözünü sarf etmekte insan adeta tereddüt etmeyebilir. Vasıta-i nakliyenin süratini -ucuz masrafla- temin ise en mühim cihettir. Vakıa, bugün medeniyet-i hazıranın terakkisine ve temin-i istirahatine çalışanların en ziyade meşgul oldukları nokta bir memleketten bir memlekete yahut bir şehirden bir şehre, hatta şehir dahilinde bir mahalleden bir mahalleye çabukça ucuzca gidebilmek çaresidir. Şu gayrete bakılırsa bundan elli sene evvel gelmiş olanlar şimdiki saatte on sekiz mil yürür vapurları, yetmiş kilometrelik yolu bir saatte kat eder yataklı, yemek salonlu şimendiferleri görseler fart-ı hayret ve taaccübe düşerler belki gördüklerine inanmazlardı.

(…)

Edison’un [Thomas Edison] terakkiyat-ı medeniyeye yardım hususunda olsun namı hakikaten ihtiramla yâd olunmalıdır. Bize telefonları, fonografları, sinematografları elhasıl birçok grafları icat ettikten sonra adamcağızın yine boş durduğu yok.

(…)

Âlâ gaz lambaları varken muma da ne hacet değil mi? Vakıa öyle, gaz lambaları bize ucuzca çokça ziya veriyor. Geçenlerde petrol biraz pahaya çıkarak keyfimizi kaçırmıştı ama o da şimdi yoluna girmek üzere. Lakin bence bir büyük mahzur var o lambaların şişeleri yok mu, onlardan pek bizarım.

(…)

Ne derlerse desinler pilav pek leziz bir yemektir. Bir aralık hıfz-ı sıhhat taraftaranı pirincin ziraatından başlayarak ekline kadar itiraz etmişler, canım pilavı mide bozar diye nazar-ı iltifattan mehcur etmek istemişlerdi, halbuki şimdi meselenin aksi zuhur eyliyor, Şarklılar pilavcıdır derlerken bugün gittikçe Avrupa’da dahi pirinç istihlakatı çoğalıyormuş.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Cuma günü akşamı Beyoğlu’nda Sponik [Sponeck] Birahanesi’nin üst katındaki salonda gazetecilere mahsusen icra olunacak “müteharrik fotoğraf” tecrübesi seyrolunacaktı. Tecrübe icra edildi. Fevkalade hoşumuza gitti. Müsaade ediniz de anlatayım: Eğer medh ve senamız sizde dahi bir heves ve merak hâsıl ederse Sponik [Sponeck] salonuna kadar bir çıkıverirsiniz. Zira cuma akşamı gazetecilere hususi olarak icra olunan tecrübeler o geceden itibaren temaşagerana mahsusen tekrarlanıyor. Müteharrik fotoğraf yani sinematografın ne olduğunu Servet-i Fünûn karileri biraz bilirler zannederim. Zira şu usul icat olunduğu zaman muharrir-i fennimizi epeyce işgal etti. Hayli sayfalarımızı sinematograf tarifine, birkaç resmimizi de şu makinenin eşkâline hasreyledi. Yeni bir fotoğraf makinesi icat etmişler ki dakikada bine kadar resim alıyor ve bu resimleri bir şerit üzerine çıkarıyor.

(…)

Tecrübeleri icra eden Mösyö Hanri’nin maharetine hakikaten hiçbir diyecek yoktu. Sinematograf sanatına hakkıyla agâh olan Mösyö Hanri mahir bir ressamdır. Maharet-i sanatkâranesi sayesinde tecrübelerin ufak tefek bazı nevakısını dahi şüphesiz ikmal edeceğinde şüphemiz yok. O halde kış geceleri için hele önümüzdeki Ramazan-ı Şerif’te İstanbul ehl-i zevkine bir güzel eğlence daha çıktı demektir.

Şehrimizin kışlık karşı yaka eğlenceleri sırasında sinematograf ile evvelki hafta tetkikatını icra ettiğimiz Fransız Tiyatrosu istisna edilirse Beyoğlu’nda bir şey kalmıyor.

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Malumat-ı beşeriye ve müstehzarat-ı zihniyeye umumiyetle fen ve marifet ıtlakı sahihti. Fakat hikmet ve kimya gibi müşahedat ve tecarib-i sahihaya müstenit fünun-ı cedidenin tedevvününden sonra maddeten ispat ve iraesi mümkün ve her aklın kabulüne mazhar olan cihetler “fenni” addedilmeye ve 2+2=4 gibi gösterilemeyen hususat-ı daire-i fenne ithal olunmamaya başladı.

Fünun-ı cedidenin tedevvün ve terakkisi sayesinde heyet-i içtimaiye-i beşeriyede medeniyetin ne kadar ileriye gittiği zahir ve gayri-münkerdir.

(…)

Beyoğlu’na gidenler yahut Servet-i Fünûn’ı muntazaman okuyanlar (Dipnot verilmiş: Servet-i Fünûn – numara 301– İstanbul Postası.) Sponik [Sponeck] Gazinosu’nun üstüne bir sinematograf makinesi getirilerek -ilanında denildiği gibi- canlı levhalar ve resimler seyrettirildiğinden elbette haberdardırlar. Edison Darüssınaa’sının mahsulatından olan bu makineye dair vaktiyle hayli malumat verilmişti. Saniyenin yüzde biri kadar bir zamanda kendisine arz edilen resmi zapt edecek derecede hassas fotoğrafı levhalarıyla bir cism-i müteharrikin müteakiben ve mütevaliyen mutat resimlerini almak ve bu resimleri süratle göz önünden geçirerek veya gözün nasb-ı enzar eylediği bir yere aksettirerek o cismi hareket ediyor gibi göstermek. İşte esas, bundan ibaret. Biz Beyoğlu’na gidecek erbab-ı temaşayı kendi keyfine bırakarak bu makinenin ne gibi tetkikat-ı fenniyeye vesile olduğunu tetkik edeceğiz: (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şu işaret ettiğim tarihe baktıkça: “Bu hafta hava o kadar güzeldi ki İstanbul içinde duramadım, kırlarda gezmeye çıktım” demekte adeta tereddüt ediyorum. Hâlbuki Kânunusani içinde olduğumuz ne kadar sahih ise bu haftaki fevkalade yaz havasına dayanamayıp da Çekmece Gölü’ne kadar bir tenezzüh icra edişimiz de o kadar doğru. Pazar günüydü. Saat altıda bizi Çekmece İstasyonu’na getiren katardan indiğimiz zaman dört refik şu fikr-i tenezzühümüzden dolayı birbirimizi tebrik eyliyorduk. Sema bir haftadır devam ettiği gibi saf, bir tek bulut bile yok. Vezan olan hafif lodos yaz meltemi gibi insanı tatlı tatlı okşuyor, derece-i hararet güneşte on beşi mütecaviz.

(…)

En çok sürülen bir şey varsa hiç şüphe yok ki o da Beyazıt sergisinin reji şubesi mahsulatıdır. O üç deliğin başına toplanan halk arasına sıkışıp tütün almak Ekstra Ekstra yahut Ekstra Beyrut isimleriyle satılan yaldızlı süslü paketlerden elde etmek, hele saat ondan sonra, iktiham edilir müşkülattan değil… O paketlerdeki sigaraları akşamüzeri tellendirip kahveyi çekerek savurmak bu sıkıntıyı unutturur diyorlar ama bu ciheti de ben anlamıyorum… İster tebrik edin ister tayib edin nasılsa tütün ile birbirimize alışamadık gitti.

Maskaralığına, rezaletine alışmadığımız, alışamayacağımız Direklerarası’nın o mahut tiyatro ve taslakları hakkında geçen hafta yazdığım fıkraya müteallik olarak her rast geldiğimden birbirine mütehalif mütalaalar işittim. Sözlerine ehemmiyet vereceğim zevat-ı sanattan, edepten, nezahatten ari olan o temashurhaneler hakkındaki fikrime iştirak ediyorlardı. Birtakımları ise “Canım niçin bu kadar aleyhlerine yürüyorsunuz? Yavaş yavaş onlar da kesb-i salah eder.” diyorlardı. Aman yarabbi! Mesela Hasan Efendi Tiyatrosu’nun zaman geçtikçe düzelerek mesela bir Operet Tiyatrosu haline geleceğini ummak kadar safderunluk mu olur? Piruz Hanım’ın idare ettiği sahne oyuncularının ileride bir sanatkâr olacaklarına ihtimal vermek kadar sanat-naşinaslık tasavvur edilir mi? Terakki ve ıslahını arzu eylediğimiz bir yer varsa o da Mınakyan Efendi’nin Osmanlı Tiyatrosu’dur ki bize bir rub-i asra karib zamandan beri pek çok enafis-i asar irae etmiş, zaman zaman pek çok terakkiler, muvaffakiyetler göstermiştir. (…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.