Şive, Zevk

Şive, şiveye muhalefet… Asar-ı cedide-i edebiye hakkında bir vasıta-i tariz ki her canı isteyen istimal ediyor; çünkü yalnız bunu söylemekle, bu eserlerin şiveye muhalif olduğunu iddia etmekle bir şey yapılmış zannolunabiliyor. Hâlbuki bundan kolay ne tasavvur edilebilir? Diliyle mukarin olmadıktan sonra her isteyen eski, yeni bütün eserleri bu kusur ile itham edebilir. Fakat iş ciddi telakki edilmek istenilirse bunun yek-nazarda zannolunduğu kadar kolay olmadığı anlaşılır. Zira bir eserin şiveye mugayir olduğunu iddia etmek için evvela şivenin ne olduğunu bilmek, bunu tayin etmek lazım gelir. Şivenin ne olduğu hakkıyla meydana çıkmadıkça ortaya sürülecek iddialar hep muterizin kavl-i zatiyesinden ibaret kalmak zaruri bulunur ki bunun da hiç hükmü olmaz. Lakin şivenin ne demek olduğu bu kadar kati bir surette gösterilebilir mi? Bunu hakkıyla tarif kabil olur mu? Zannetmem. Birtakım kavaid-i lisaniye var ki birer mihenk gibidir. Mikyas-ı harare ile havanın mayiatın derece-i hararetini bulup tayin ettiğimiz gibi bu kavaidi elimizdeki eserlere tatbik ile doğru yahut yanlış olduklarını şüpheye mahal kalmayacak surette gösterebiliriz. Fakat şive için böyle kati bir destur bulunamaz. Bunun için şiveyi de zevkte dâhil addetmek zaruri olacaktır.

(…)

Hikmet-i Bedayie Dair yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

“Hoşnamedir hatt-ı püşt-i lebde ebrular kadar,

Satr-ı na-berca bulunmaz nüsha-i tenzilde.”

Beytini -bütün o şayan-ı teessüf delalet-i teşbihiyesini bir tarafa bırakarak- tahattur ediyorum ki mesela mısra-i sanisi bir tagayyür-i bister ile:

“Satr-ı na-berca-i neşaid nüsha-i tenzilra”

Suretine konulunca mükemmel bir acemce oluveriyor. Hâlbuki en ziyade şiveye muhalefetle itham edilen Mehmet Rauf “Verven”i güya tenkit eylediği sırada ifadenin Fransızca olduğu gösterilmek için “… bir iptila ki insanı harap ediyor.” sözleri “… qui ruine l’homme” garibesiyle tercümeye kalkışılmış ve bu suretle maksat ispat edilmek şöyle dursun bilakis muntakidin Fransızcaya dahi adem-ı vukufu meydana çıkmıştı.

(…)

-28 Mart 1314-

Hikmet-i Bedayie Dair yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.