Timsal-i Akli

Bidayet-i medeniyette insanlar için en mühim mesele hem-nevilerinin dimağında istenilen bir fikri, bir hissi, bir heyecanı tevlit edebilmek hususu olduğunda şüphe yoktur. Hayat-ı içtimaiye elbette bir cemiyeti teşkil eden efrat beyninde tebliğ-i efkâr ve hissiyatın vukuuna vabestedir. Çünkü insanlar birbirlerine fikirlerini, hislerini anlatamazlarsa birlikte imrar-ı hayat maksadıyla vücuda getirdikleri heyet-i içtimaiyenin devam ve bekası kabil olmaz. İşte timsal ve işarat namı verilen birçok alametler, semboller hep bu ihtiyaç-ı esasi ve iptidaiyi izale etmek için yani dimağ-ı beşerde istenilen bir fikri, bir hissi, bir heyecanı –yahut bir tabir-i şamil ile- bir takım halat-ı şuuru tevlit maksadıyla icat ve ihtira olunmuştur.

(…)

Sembolizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

“Timsal-i Heyecanî”

Fikirlerimiz birtakım işaretlerle hem-nevimize tebliğ olunabildiği gibi heyecanlarımız da yine böyle işaretlerle tefhim edilebilir.

Heyecanlarımız – birinci makalede izah olunduğu veçhile –  ilanihaye devam edemez. Bir müddet sonra şiddetlerini kaybederek nihayet bütün bütün söner. Aşk ve muhabbet, kin ve garaz, zevk ve elem müebbet değildir. Fakat zihnimizde sönmüş olan heyecanlar, – sükûn-ı dimağî kanunu mucibince – vaktiyle kendilerine iştirak etmiş olan ihtisasların tekerrürüyle yine hayat bulurlar. İşte timsal-i heyecanîler iştirak ve telahuk-ı efkâr kanunu muktezasınca eski heyecanları ikaz eden bu ihtisaslardan teşekkül etmiştir.

Temeddün etmemiş bir kavim nezdinde birçok avlarla köye gelen bir sayyad yahut meydan-ı ma‛rekede birçok düşman telef eden bir muharip kendisinin bu halini görenlerin şedit bir hiss-i takdirini celp eder ve kendisi de böyle yüklenmiş olduğu birçok şikârları, yere serdiği bir hayli düşmanları gördükçe kuvvet-i zatiyesinden mahzuz olur. Bu hareketinin efrad-ı kabilede peyda edeceği hissiyat-ı takdirkâraneden telezzüz eyler.

(…)

Sembolizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Âlem-i harici ile en birinci vasıta-i iştirak olan kuvve-i basıra bile mükemmel bir alet değildir. Vasıta-i havas ile dimağımıza intikal eden eşkâl-i eşya kısmen yanlıştır.

(…)

Sembolizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Sembolizm bahsinin artık en mühim en muzlim noktalarına geldik. Malum olduğu üzere semboller, timsaller birer işarattan başka bir şey değildir. Vazifeleri bir fikir, bir heyecan, bir şekil gibi anasır-ı ruhiyeden birini ifham ve irae etmektir. Bunlarda bir kıymet varsa o da bir şeye alamet, işaret olmalarından ileri gelir. Mamafih ekseriyetle timsaller, bu irae ettikleri şeyin makamına kaim olarak şu sebeple pek ziyade ehemmiyet kesbederler. Lakin bu ehemmiyet haddizatında kendilerinde yoktur, sadece bir alamet olmaktan çıkıp da bir şeyin yerini tuttukları için sonradan kendilerine arız olmuştur.

(…)

Sembolizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

[Geçen haftadan mabad ve hitam]

Mücadele-i hayatiyede muaveneti olan alât ve vesaite insanların pek büyük bir ehemmiyet vermeleri de bundan ileri geliyor. Alelumum bir devletin kuvve-yi askeriyesini askerlerinin, toplarının, tüfeklerinin, beygirlerinin adediyle hesap ederler. Askerin, topun, tüfeğin hüsn-i istimali halinde işe yarar birtakım vesaitten ibaret olduğu düşünülmez. Hâlbuki güzel bir tüfek fena bir nişancının elinde bir vahşinin zehirli oku kadar iş göremez.

Makineler ihtira olunup sanayiye tatbik edilmeye başladığı zaman Avrupa’da ameleler bu makinelere kızarak onları parça parça etmişlerdi. Çünkü gündeliklerinin tenezzülünü, iş bulamamalarını makinelere atfediyorlardı. Hâlbuki bu hadisatın asıl sebeb-i hakikisi makineler olmayıp başka birtakım ahval-i iktisadiye idi. Fakat amelelerin ince mütalaalarından aciz olan fikirleri göz ile görülemeyen bu esbabı idrak edemeyerek kabahati makinelere buluyordu.

Sembolizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İşte birtakım sembolleri bir işaret halinden çıkararak onlara pek ziyade ehemmiyet kesp ettiren sebep budur. Burasını anladıktan sonra timsallerin ne gibi tahavvülata uğradıklarını görmemize sıra gelir.

(…)

Sembolizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.