Zaman ve mekân… Bu iki unsur-ı azim iktisadî sanayinin terakkiyat-ı muhayyire-i hazırasını tevlit eden, adeta veçhe-i kâinatı değiştiren iki alet-i icraiyeye maliktir ki biri itibar, diğeri vesait-i nakliyedir. Zaman ve itibar, ayrı bir musahabeye mebzul bir zemin teşkil edebilir. Burada yalnız ikinci kuvvetin tesiri ve tekamülünden bahis eylemek istiyorum.

 -1-

Malumdur ki nakliyat mekânda icra edilir, mekânsız nakliyat tasavvur edilemez. Bir şeyi nakil etmek ona tebdil-i mekân ettirmek, o şeye bir hareket vermek demektir. Onun için cemiyat-ı beşeriyede sanat-ı nakliyatın günden güne mütezayit olan ehemmiyet ve vüsatini takdir eylemek hareketin vazife-i iktisadiyesini anlamaya tevakkuf eder.

(…)

Musahabe-i İktisadiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Son asrın faaliyet-i humma-âlûdu hayatımızı baş dönmesi veren bir seyr-i seri haline getiriyor. Her şeyde muvaffak olabilmek hızlı yürümeye vabestedir. Elyevm, saatte yüz kilometre mesafe kat eden şimendiferlerle kanaat etmiyorlar, bu sürati üç yüz kilometreye iblağ etmek istiyorlar. Eğer fen buna muvaffak olacak olursa insan adeta bir top güllesine binmiş gibi geçtiği yerlerden hiç bir şey fark ve temyiz edemeyerek, bir kâbus içinde mürur edecek, işte cihanın her tarafına sokulan demir yolları Sibirya kıta-i vasisini de Avrupa’ya böyle birdenbire takrip edivermiştir. Sibirya şimendiferi sayesine bugün Paris’ten İrkuçk [İrkutsk] şehrine on iki günde gidiliyor. Hat kâmilen inşa olunup da sürat tezyit edildiği zaman bu müddetin yarı yarıya tenzil edeceğinde şüphe yoktur. Hâlbuki evvelce aynı seyahat için en aşağı kırk gün lazımdı!

Sibirya şimendifer trenleri Amerika’nın en mükemmel trenleri kadar esbab-ı istirahati camidir. Dışarıda tahte’s-sıfır elli derece soğuk varken trenlerin içinde  derece-i hararet on beşten aşağı düşmez, elektrik ziyaları her tarafı tenvir eder. Her trende hem salon, hem yemek salonu hizmetini gören bir vagon vardır. Bunda piyanoya varıncaya kadar her türlü esbab-ı telezzüz mevcuttur.

(…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.