İnsan, her gün dünkünden daha ziyade mucib-i hayret bir şeyin keşif ve ihtira edildiğini gördükçe akl-ı beşerin teavün ve ikmal tarikleriyle pek eski bir maziden beri vücuda getirmekte olduğu havarıkı düşündükçe ve bundan sonra da malumat-ı hâsıla ve sabıkanın yardımıyla her cihetteki terakkiyatın muzaafen devam edebileceğini anladıkça dünyaya bundan bin -yahut daha isterseniz iki bin- sene sonra gelmediğine pişman oluyor. Evet, doğmak fiilinde kendisinin hiç tesiri yok olduğunu bilirken, bundan uzak bir zaman sonra gelmek hahişinden yine men-i nefis edemiyor. Lakin mevcudiyet-i hazırasıyla bu temenninin artık muhal haline geldiğini hissedince biraz daha makul bir ümide rücu ediyor. Ve bu sefer, hiç olmazsa uzun bir ömürle mamur olarak şuun ve keşfiyat-ı âlemden binnisbe büyük bir kısım görmek hevesine düşüyor.

Zaten ister birçok keşfiyat-ı müstakbeleyi görmek için olsun, ister başka bir maksada mebni veyahut – mümkünse – her türlü maksattan ari bulunsun, çok yaşamak arzusu umumi, hemen de cibillî değil midir?

Fakat acaba yalnız istek, yalnız talep bir ümniyenin husulü için kâfi midir? Bunu iddia edecek kadar basit bir zihin tanımıyorum.

Çok yaşamak çareleri için salahiyettar olanlardan herkes birer türlü faraziye serd ederek kimi: “Şu ve şu şerait dâhilinde” ve kimi “Böyle ve böyle yapılırsa tul-ı ömür temin edilir.” diye muhtelif fikirlere mesleklere zahib olmuşlar. Bazıları da itval-i ömre nail olan mesutların etvar ve adatını tetkik ile bunlardan bir hüküm çıkarmak tarikini tutmuşlardır.

(…)

Bu zamana göre pek mantıkî olan, hatta belki tul-i ömrü bile intaç eden bu emelde bulunanlar yeni yeni muvaffakiyat-ı tıbbiyeyi sevinçle, tahsin ile istikbal etmekte müttefiktirler.

İşte, canlı bir adamda midenin dâhilen fotografisi alınmaya muvaffakiyet hâsıl olduğunu Siyantifik Amerikan [Scientific American] ceride-i fenniyesinde gördüğüm zaman ilk hissim bu hiss-i takdir ve sürur oldu.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Filhakika şu son zamanlarda bu fenlerce o kadar terakkiyat hâsıl olmuştur ki ecdadımız dirilseydi de onları haber alsaydı hiçbirinin daire-i imkânda olmadığına itimat eder ve bizi -müteazzirülvuku şeylere inandığımızdan dolayı- safderunlukla itham eylerdi.

(…)

Yalnız tıp ile cerrahlıkta değil, ulum ve sanayi-i sairede de terakkiyat veleh-engiz raddeye geldi. Mahaza, fennin iflas ettiği iddiası hilafına, daha bir yığın mesail hallolunmak için say-ı beşere muntazırdır.

Ezcümle seyahat-i havaiye meselesi; bu uğurda ne kadar canlar heba oldu!

Balonları rüzgârın yedd-i sevkinden, yedd-i şakavetinden kurtararak keyfemayeşa idare ve tevcih eylemek, turuk-ı havaiyeyi seyr-i sefain-i cevviyeye serbest-i küşat etmek için hala ne kadar zevat sarf-ı zihin ediyor!

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Sualimi garip mi gördünüz? Fakat mesele tetkik edilmiş, encam-ı karda tebeyyün etmiş ki: Sigara içenlerin yüzde ellisi, bahusus tütüne müptela kadınların hemen kâffesi bu nebat-ı muattarı mahza gözlerinin zevki, telezzüzü için dumanlatıyorlar!

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.