Hemşiremle

(…)

-2-

Hayal-i Yâr İle

Şiir: Hasbihal yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Brahma yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Tafsilat ve heyet-i mecmua – Vekayi ve tarih – Fen ve sanat

-1-

Fransa meşahir-i müverrihininden Mösyö Albert Sorel=Albert Sorel [*] diyor ki: Ekseriyetle insanlar tarih hususunda tafsilat ve teferruata dair bir fikr-i batıla maliktirler. Bu fikr-i sakim tarih-i fen ve sanatı için pek mühlik bir şeydir. Acaba şu cümleleri kim okumamıştır, kim işitmemiştir,  kim tekrar etmemiştir: “Mevcudiyetimizde, muhitimizde yaşayan hal-i hazırı anlamaya, bilmeye muktedir olmadığımız halde, kitaplar arasında defnedilmiş olan tarih-i eyyam-ı maziyenin imkân-ı iade ve ihyası nasıl iddia ediliyor?

(…)

[*] Fransız müverrihleri mukaddema tefahhusat-ı fenniyenin vasıta-i belagatle tekemmülünü bi-faide hatta tehlikeli addederek şekil ve üslup takayyüdatını – şayan-ı esef bir aksülamel olarak – tarihten ihraç etmişler, bunun yerine efkâr-ı siyasiye ve içtimaiyeyi, ihtirasat-ı diniyeyi ikame ile hakayık-ı tarihiyeyi bir zalam-ı meşkukiyet içine sokmuşlardı. Bitaraflık bahanesiyle ekseriya zevksiz, renksiz, menazırdan ari, yabis ve üryan birtakım vesaikle malî eserler neşrine inhimak etmişlerdi.

(…)

Ulum-ı Siyasiye ve İçtimaiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Diğer taraftan Mösyö Sorel tarihin hali hazırda bir sanat diye mi, yoksa bir fen olmak üzere mi telakkisi lazım geleceğini muhakeme ederek diyor ki: Tarih, istikbalde bir fen, bir fenn-i içtimai olmak istidad-ı tabiyesine maliktir. Eskiden tarih sanat olarak kabul edilirdi. Elan da öyledir; fakat sanat-ı tarihin mahiyetini tayin etmek elzemdir. Sanat-ı tarih, ihtirasat-ı beşeriyeyi birbirinden fark ve temyiz olunacak surette ayırarak nakış ve tasvir etmektir. Hakikati tetkik, iştişhadatı tenkit, vakayii – revabıt ve teferruata nazaran – cem ve tahlil etmek, sonra bunları bilmukayese terkip ve tensik eylemek, anlamak, muhakeme etmek; işte bir müverrihte mevcut olması iktiza eden hasais bunlardır. Ulum ve fünuna vukuf ise bir müverrih için vecaib-i tabiiyedendir. Bu meziyattan mahrum olan müverrihe o büyük namı vermekte mazuruz. Bir müverrih malumatını kabil-i tefehhüm bir surette ifadeye tercümeye, tahrire muktedir değilse, yani mazide keşfettiği hayatı muasırına telkin ve ilka edemiyorsa beyhude müverrihlik etmesin.

(…)

-İstanbul: 15 Teşrinievvel, 1315-

Ulum-ı Siyasiye ve İçtimaiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Ah Şu Erkekler, Ah!

Erkekler? Sinir illetinin en birinci sebepleri! Biz kadınlar, ne zavallılarız! Doğduk doğalı erkeklerin o kibirli, inatçı, hodbin, hırçın, mütelevvin mahlûkların hücumundan, cefasından ne çileler çektik ve neler çekiyoruz!

Bu derece, aciz, zayıf, mazlum olan kadınlar bu yamyamlara yalnız leziz, hazmı kolay bir gıda olmak tecellisiyle yaşarlar. Evet, biz tabiatın gözü bağlı kurbanlarıyız!

(…)

Hasbihal yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Esasen nazarlarında adi bir makine itibarında, bir oyuncak menzilesinde bulunmak hürmetsizliğine karşı şekvaya hazırlanırken, onlar daha evvel davranarak, biz zavallılardan, biz bîçarelerden türlü vesilelerle şikâyet ederler: Âlim isek sahte vakar derler, âkil isek fettan derler! Biraz saf-derun olduk mu, ismimiz miskin tavuktur! Sükûtî isek, lakırdı bilmiyor derler! Çok söylesek çaçaron oluruz, söz ebesi oluruz! Mutavassıt olduk mu, adilikten kurtulamayız! Mültefit miyiz, yılışkanız! Ağır durduk mu, put gibi derler! Hafif olunca çılgın derler, hoppa derler, daha bilmem ne derler! Zengin miyiz; kurumlu, fakir miyiz; görgüsüz, taşralı mıyız; kenarın dilberi…

Bunlara insan nasıl tahammül etsin, can nasıl dayansın? Fakat daha bitmedi ki: Kazara mükedder bir tabiata malik olduk mu, ağlamış yüzlü, kasvetli, keyifli miyiz; hafifmeşrep, idareli isek tabiatsız, cömert, âlicenap olduk mu kendini bilmez, müsrif hükmünü giyeriz.

Elhasıl ne olursak olalım erkekler için daima hiçiz!

Ah bu erkekler, bu erkekler!.

Hâlbuki onları tesliye eden, eğlendiren, onların her elemine iştirak eden yine biziz, yalnız biziz. Bu nimete mukabil bir şükran mı istersiniz? Bir cemile mi beklersiniz? Hangisine isterseniz sorunuz, yüzünüze lakayt bir istihza ile “Kadınlar gençlerin eğlencesi, ihtiyarların hizmetçisidir!” cevabını fırlatır ve bıyıklarını bükerek başını çeviriverir. İşte şükran-ı nimet! Ah! Daha çocuk iken biraderlerimizin haksız çimdiklerine, tokatlarına ağlaya ağlaya katlanarak büyürüz. Sonra izdivaç ederiz; zevçlerimiz bizi terk ederek ötede beride eğlencelerde gezdikleri kadar bizim ömrümüz evlerimizde masraf dolabıyla dikiş çekmecesi arasında geçerken avdetlerinde yine kendilerini güler yüzle karşılamak mecburiyetinde bulunuruz.

Nihayet vefatımızla da onlara evvela bizden kurtulmak, saniyen tekrar evlenmek gibi iki teselli bırakırız.

İşte bu endişelerle hayatımız bitmez tükenmez iç sıkıntıları, asabi buhranlar, baş ağrıları içinde söner.

(…)

Müstensihi: Ahmed Hikmet

Hasbihal yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Küçük Hikâye: Gelin yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Terakkiyat-ı askeriye velosipetlerin de ordularda istimal olunmasına dair pek çok mübahasatın cereyanına meydan vermiştir. Her ne kadar Avrupa orduları zabitanının bir kısmı velosipetin lehinde ve diğer kısmı aleyhinde bulunduysa da vuku bulan tecarüb velosipetin öyle ehemmiyetsiz bir şey olmadığını ispat etti. Şimdilik askerî velosipeti suret-i katiyede kabul olunmadığından muhassenat ve mahazirine dair kat’i bir karar vermek ve muarızı ikna eylemek bittabi müşküldür. Şu halde velosipetin askerlikte kabulüyle adem-i kabulü hakkında karar vermek vakitsiz olduğundan yalnız esna-yı tecrübedeki müşahedata dair söz söylemek icap eder. Garbın icadatından olan velosipetin esliha-yı nariye ve sair edevat-ı harbiye gibi mukavemet eylemek hakkını da kazanacağı meşkuktur. Tecarüb-i adîde velosipetin derece-i ehemmiyet ve lüzumunu meydana koydu. Ehemmiyetli ve o nispette meşakkatli olup şimdiye kadar süvariler tarafından ifa edilen muharebe vazifesini iyi bir saikin zir-i idaresinde bulunan ve düz şose üzerinde yürüyen bir velosipet pek iyi bir suretle icra eyler. Prusya ordusunda askeri velosipetçileri muhabere velosipetçilerinden başka bir şey değildir; bunlar tıpkı sunuf-ı saire-i askeriye misilli talimhanelere çıkarılmakta ve orada hizmetin meşakkatine katlanmak, zapt ve rapta riayetle beraber doğru silah atmak ve muharebatı sürat-ı matlube ile yerlerine yetiştirmek için talim ve terbiye olunmaktadır.    

(…)

-4 Teşrinievvel, 1315-

Istabl-i Amire-yi Esb Muallimi Yüzbaşı Yusuf Ziya

Makale-i Askeriye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Mükemmel Bir Takvim-i Sıhhi İnce Hurufla 420 Sayfa 120 Resim

Merkez-i Tevzii Servet-i Fünûn İdaresi Fiyatı 10 Kuruş

Nevsal-i Afiyet yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bağlar Arasında yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-Dört yüz on üçüncü nüshadan beri mabad-

Aşk-ı Memnu yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.