İki Söz Daha

Servet-i Fünûn’un 363 numaralı nüshasında “İki Söz” unvanlı bir musahabe-i edebiye var. Bu iki söz altında edebiyatımızın bir tarihçe-i tekâmülü yazılarak sözün ahval-i vicdaniyeyi tahvildeki tesit-i beliği müessirleriyle, dekayıkıyla tayin ve izah olunmuş. Bir kavim edebiyatının nukat-ı tahavvülünü göstermek o kavmin sima-yı manevisini en ince hutut ve eşkâliyle tersim eylemektir. Muharrir-i musahabe hakikati –üstüne çekilen rida-yı muzlim altında da- görmüş, tanımış, hatta sevmiş, aşık olmuş; bize samimi bir lisanla anlatıyor.

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Evet, bizde edebiyat değişti, pek çok değişti. Daha değişecek. Pek çok değişecek. Mademki dünya dönüyor, mademki eyyam ve mevasim layenkati değişiyor. Mademki bu kâinat hayat içinde her şey tarik-i tekâmül denilen bitmez tükenmez bir daire dâhilinde- fakat her adımda yükselerek, büyüyerek, tebdil-i şekil ve suret, tevsi-i muhit eyleyerek- bila-tevakkuf devrediyor. Edebiyat da her şey gibi ve her şeyle beraber değişecek.

Edebiyatın cedidi, atiki, garbisi, şarkisi hakikatte birdir, bir asıldan, bir menşeden, bir müessirden geliyor. Tabiat-ı muhita yalnız eşkâlini değiştirdi. İhtiva ettikleri şerait-i hayatiyeye göre iklimler hayvanat ve nebatatı nasıl değiştiriyorlarsa edebiyata da öyle bir inkılap veriyorlar. Bir Eskimolu ile bir Sudanlı’nın efkâr ve ihtisasatındaki fark bundandır. Yoksa esasen her ikisi de insan olduğu için her ikisinin de lisan-ı his ve emeli birdir. Her ikisi de bir tabiata karşı irae-i tesir ediyor. Şu kadar ki birisinin birisinin kürsi-i istiğrakı buzdan dağlar, diğerinin mevki-i tefekkürü kumdan sahralardır. Her biri kendi meşhudiyetiyle mütehassis oluyor ve mahsusatını ifade ediyor.

(…)

-Bursa, 25 Şubat 1313-

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.