Asr-ı ahirde ulum ve fünunun ve sanayinin fevkalade terakki ettiğine kimsenin şüphesi yoktur. Daha doğrusu ulum ve fünunun zannolunduğu derecede terakkisinden şüphe edenler bulunmakta ve beşeriyetin temin-i saadet ve istirahati yolunda terakkiyat-ı ilmiyeden muntazır olan faydanın istihsal edilemediğini iddia edenler görülmekte ise de sanayiye teferru eden malumat-ı beşeriyenin vüsat bulduğu ve bu sayede sanayinin pek ileriye götürüldüğü müttefiken cay-ı inkâr görülmüyor.

(…)

Alüminyumun hüviyeti hakkında şimdiye kadar Servet-i Fünûn pek çok söz söylemiş ve hatta asar-ı medeniyeyi terakkiyat-ı sınaiyeye nispetle öteden beri birer madene nispetle yâd etmeleri, mesela Tunç Devri, Bakır Devri, Demir Devri demeleri nazar-ı itibara alınarak asr-ı ahir-i medeniyete de “Alüminyum Devri” demek münasip olacağını göstermişti.

(…)

Sanat ilerliyor lakin tetkikat-ı fenniyyeden de erbab-ı fen hali kalmıyorlar. Bizim asla merakımızı calip olmayan, hatırımıza gelmeyen cihetleri düşünüp taşınıyorlar. Hem merakımızı tahrik, hem de bu merakı bilahare hal ve fasıl ediyorlar. Mesela erbab-ı fenden biri Bahr-i Siyah’ta tetkikat icra ederek görmüş ki bu denizin suları bir umka kadar hayvanat ve nebatat-ı bahriyeyi besleyebilip ondan aşağıda asar-ı hayat görülmüyor. Niçin? Bahr-i Siyah bize pek yabancı olmadığından hâl ve şanı hakkında icra olunan tetkikata ve bu tetkikat sırasında meydana çıkan “niçin”lere verilecek cevaplara merak ederiz. Bahr-i Siyah’ta 1800 metre umktan aşağıda asar-ı hayat görülmeyip ancak birkaç nevi mikroba tesadüf olunabilmekteymiş. Ah bu mikroplar!

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gemiciler şimdi dalgaların dehşetinden eskisi kadar korkmuyorlar. Zeytinyağı dökerek yahut sabunu iyice köpürtüp köpükleriyle dalgaları yıkayarak şiddetini teskine çare buluyorlar. Sabunu biz yalnız vasıta-ı tathir bilirdik. Dalgaların şiddetini izaleye de hizmet ediyormuş. Bu hizmetinden kat-i nazar ederiz, bizim için temin ettiği istifadeden memnun oluruz ve sabunu severiz. Erbab-ı sanat sabunlara türlü türlü şekiller verdikleri ve bize sevimli gösterdikleri gibi bundan istifademizi de tezyit ediyorlar.

(…)

Kumlu sabunları yeni çıkma eşyadan olduğu gibi “samandan kaldırımlar” da yeni işitilmiş şeylerdendir. Almanya’nın inşaat mecmualarından biri de samandan kaldırımlar imal edildiğini haber verip suret-i imalini de bildiriyor. Sokaklarda bu kaldırım meselesine bir türlü karar verilemedi. Ecdadımızdan kalmış taş kaldırım usulünü Avrupa memalik-i medeniyesi beğenmiyor. Çabuk aşınıyor, çukurlar hasıl ediyor. Müzahrefat toplanıyor. Mürur u uburla gürültü çıkarıyor. Tahtadan kaldırımlar tercih olundu. Bunda da matlup olan derecede taharet görülmedi. Yaya kaldırımlarının yapıldığı suret yani asfalttan imali meydana geldi. Bu da cesim caddelere tatbik olunamadı. Hayvanların ayağı kayıyor. Samandan kaldırımlar bunların hepsine faik mi? Bilemeyiz. Fakat nasıl yaptıklarını Alman mecmua-i fenniyesinin tarifinden anlıyoruz.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Yeni Bir Askerî Balon yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir aralık beşeriyet mikroplardan korkmaya başladı. Bu tufeylatın tehacümatından kendini müdafaa etmek çarelerini düşündü. Bunları insanlar üzerinde bir bela gibi telakki ederek şerlerinden, mazarratlarından tevakki etmek lazım geldiğini mülahaza etti. Herkes bu mikroplardan ilel ü emraz-ı mühlike tohumlarıdır diye ürktü. Lakin tetkikat ileriye götürüldükçe bunların elinden kendimizi kurtarmanın çaresi olmadığını ve bu tufeylat ile hoş geçinmenin yoluna bakmak iktiza ettiğini anladık. Bunları esbab-ı hayatiyeden addettik. Hatta bunlarsız hayat olmayacağını bildik. Kanun-ı hayatın bunlar üzerine de tatbiki lazım geldiğini öğrendik: muzırlarından kaçınmak, faydalılarını celbetmek hatta mümkün olanlarından istifadede bulunmak. Beşerin uzviyat-ı saireye karşı mesleği bu değil midir? Hayvanat-ı vahşiyeden kaçar, bunlardan kabil-i terbiye gördükleriyle daima kendi emir ve kahrı altında tutacağı ve istifadesine hadim kılacağı hayvanatı da yanında saklar, bakar, yedirir, içirir, bunlardan bin türlü istifade kapıları bulur.

(…)

İhtimarat hakkında tetkikatta bulunup mikropların tesiratı ve keyfiyatını ortaya çıkarmakla Mösyö Pastör [Louis Pasteur] terakki-i sanata da büyük hizmet etmiştir. Boyacılık mikropların tesiratıyla ne dil-nişin renkler, imtizaçlar meydana çıkarmıştır. İpek yetiştirmek bu sayede ıslah olunmuştur. Yakında da mikropların mahir bir kimyager gibi maadinin muayenesinde hizmet görüp fevkalade bir maharet ve iktidar göstermelerinden bahsolunuyor.

(…)

Biz arayacak değiliz ya… Etibba arasınlar. Bizim arayacağımız, buraya kaydedeceğimiz havadis-i fenniyeden ibarettir. Yevmi gazetelerde beş on gün evvel havadis sırasında İzmit taraflarında veba-i bakri zuhura geldiği yazılıydı. Bu havadis, fen nokta-i nazarından halkı müstefit edemez lakin memleketimizce bâdî olacağı mazarrat itibariyle duçar-ı endişe ve teessüf eder. Veba-i bakri yüzünden memleketimiz birçok zarar-dide olduğu cay-ı inkâr değildir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Erbab-ı fen balonları ıslah etmeye ve balonlar yerine kaim olabilecek uçma makinelerini bilfiil istifadeyi temin edecek bir hâle ifrağ eylemeye gayretten hali kaldıkları yoktur. Yakında Berlin şehrinde havadan ağır bir balon bir makine kuvvetiyle uçurulmuş fakat tecrübe muvaffakiyet göstermemiştir. Alman mühendislerinden Şoraç’ın tertib-kerdesi olan balon, alüminyum madeninden yapılmış ve bir tarafı mahrut ile nihayetlenmek üzere bir üstüvane şeklinde bölünmüştür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Havada seyahat meselesi kati bir suret-i hâl bulamadığı hâlde insanlar bundan zerre kadar meyus olmamakta ve bilhassa erbab-ı fen bu meseleye bilfiil değilse bile bin-nazariye hallolmuş bitmiş nazarıyla bakmaktadır. Vesait-i nakliye ve seyir ve hareket nokta-i nazarından insanların halline çalıştıkları yalnız kuşlar gibi havada uçmak meselesi değildir. Balıklar gibi deniz diplerinde gezebilmek için de uğraşmaktadırlar. Şimdi bu maksadı istihsal için tahte’l-bahr hareket etmek üzere birtakım vapurlar icat etmişlerdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bin dokuz yüz sergisi münasebetiyle ekspozisyonların menafi ve mazarratına dair serdedilen mütalaat şayan-ı dikkattir; kimi sergilerin münasebat-ı medeniyedeki ehemmiyet ve hizmetini itra ile: “Milel-i muhtelifeye ait camekânların etrafında her kavim komşusunun refah ve saadetini mucip olan gayret-i müsmirenin esbab-ı müvellidesini takdir ve idrak eder. Bir fikr-i minnet ve muhabbet yekdiğerine hasım olan kavimleri bile birkaç dakika için birbirine yaklaştırır. Bu muazzam panayırlar bir şevk-i taavün içinde insanları teşrik-i menafiye saiktir. Bu, say ve uhuvvetin bir sûr-gâh-ı muhteşemidir…” diyor; kimi daha ileri giderek efkâr ve ahlakın da bundan behre-yab olduğunu, bir serginin yalnız maddiyata değil maneviyata da pek büyük, pek nafi tesiratı inkâr olunamayacağını söylüyor. Hâlbuki bir diğeri sergilerin fevaid-i maddiyesini inkâr etmemekle beraber züvvar namına dünyanın her tarafından ceplerini eğlenceye sarf etmek niyetiyle doldurmuş birçok turidileri bir yere toplamakta ahlaken ne fayda olabileceğini soruyor, bunların temaşa-yı bedayi iddiası altında neşr-i fezayihten başka bir şey yapmadıklarını tekrar ediyor; bir başkası yine bu zeminde icale-i fikir ile umumi sergilerin faydadan ziyade mazarratı olduğundan, Paris’in her on bir senede bir kere bütün âleme küşat ettiği bu aguş-ı saffet ve uhuvvete âlemin her köşesinden kucaklarla ne levsler, hastalıklar, fenalıklar getirildiğinden bahis eyliyor; bir diğeri de bu umumi sergi illetinin yalnız Fransızlara mahsus olduğunu söyleyerek niçin mesela İngiltere’de sergi açılmadığını anlatıyor ve diyor ki: “İngilizler eski panayırların yeni bir şekli demek olan umumi sergilerin de o panayırlar gibi artık zamanı geçmiş olduğuna kanidirler. (…)”

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bin dokuz yüz sergisi henüz mevki-i müzakerat ve tasavvuratta iken bazı erbab-ı teşebbüs Şan dö Mars [Champ de Mars] Meydanı’nı baştan başa alüminyumdan bir çatı altına almak fikrini ortaya atmışlardı; madenin hafifliğinden bilistifade bu çatı direksiz, desteksiz, âdeta bir tente gibi yapılacaktı. Fakat proje neticesiz kaldı; zaten öyle olması tabiiydi. Mamafih sergide alüminyumdan hiç istifade edilmedi denilemez.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hazır  fabrikalardan, imalattan bahsettiğimiz sırada ceraid-i fenniyeden birinin şu satılarını da nakledelim:

Dünyanın en büyük kibrit fabrikası nerededir? – Bu suale cevap vermek için İsveç’e kadar gitmeliyiz: Filhakika İsveç’in Skaraborg eyaleti dâhilinde Tidaholm isminde bir şehir vardır ki tekmil ahalisi [3.300 nüfus] yalnız kibritçilikle meşguldürler. Bu ahalinin kısm-ı küllisi dünyanın en cesim kibrit fabrikası olan “Vulkan = Vulkan” tezgâhlarında çalışırlar. Kibrit imali için civardaki ormanlardan senevi altı yüz bin kadem mükaabi odun kat olunur. Bu odunlar günde iki yüz milyon hesabıyla senede yetmiş beş milyar kibrit teşkil eder.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.