Anglosaksonlar ile Fransızlar – Terbiyenin derece-i tesiri – Anglosaksonların Fransızlara rüchanı – Bu bapta Fransa’da olan ihtilaf-ı efkâr – Mesele-i istinas – Emil Fake [Émile Faguet] kimdir? – Fake’nin bu baptaki mütalaası – Avama mahsus tiyatrolar – Hatırat-ı maziyemden bir sayfa – Sanat, yine sanat!

Anglosaksonlar, Fransızlar… İşte Avrupa medeniyetinin iki unsur-ı mühimi ki bilmem nedendir, beynlerinde daimi ve hafi bir zıddiyet, bir muhaseme, bir münaferet hüküm-fermadır. Bu, ihtimal ki sevabık-ı tarihiyelerinin kendilerine bir yadigâr-ı menhusu olan eski, ihtiyar bir kin ve hasedin bahşettiği hissiyatın neticesidir. Herhalde aralarında esaslı bir adem-i imtizac vardır. İngilizler Fransa’da ekseriyet-i nasın menfurudur. Şüphesiz, bu hale İngilizlerin tabiat-ı barideleri de muavenet etmekle beraber, Fransa matbuatının hemen umumiyetle efkâr-ı umumiyeyi İngilizler aleyhine tahrik edecek yolda idare-i lisan etmeleri pek ziyade hizmet ediyor. Yevmî üç milyon nüsha tabedilen musahhara Poti Jurnal [La Petit Journal] gazetesinin sermuharriri mahut Jöde’nin [Ernest Judet] bu baptaki makalatını mütalaa etmiş olanlar fikrimizi teslim ederler. Dreyfus mesele-i içtimaiyesinde Fransa vilayat-ı ahalisini yalanlarıyla, desiseleriyle zehirleyerek hakikat ve adalet aleyhine sevk eden de bu gazete idi.

(…)

Anglosakson neslinin içtimaî, siyasi, ticari, sınai, mali, ahlaki rüçhan-ı fevkaladesine Fransa zaafı, sefaleti, hiçliği ile hiçbir zaman mukabele edemeyecektir. [*] Ve vodvil muharrirleri ile aşçılarının tefevvuku Fransa’yı bir vakitte kurtaramaz. Sanat noktasından Fransızların İngilizlere olan tefevvuku faydasız bir süs nev’indendir. Fransızlar birçok cihetlerden milel-i saireye karşı olan tedennilerini terbiye-i fikriyelerine hamletmelidirler.

(…)

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Evvela Emil Fake [Émile Faguet] kimdir? Deba gazetesinde asar-ı temaşaiyeyi tenkit, Revü de dü Mond [Revue des Deux Mondes] ve Grand Revü [La Grande Revue] gibi resail-i mühimmede mebahis-i siyasiye ve içtimaiye hakkında beyan-ı efkâr eden, Goluva, Jurnal gazetelerinde şuun-ı medeniye ve ilmiye üzerine nefis makaleler yazan bu münekkitle bilmem muarefeniz var mı?

(…)

Şimdi bu büyük edebin “feminizm” hakkındaki mütalaasını okuyalım:

“Feminizmin hal-i tenezzülde olduğundan haberdar mısınız? Maksadım gazeteleri, resail-i nazariyatıyla, mülahazatıyla dolduran feminizm değil; romanlar, tiyatrolar, şiirler vücuda getiren feminizm edebiyatı da değil; güzel mösyölere – nazarı meclup eden şuh, rakik ve latif nisvana karşı şevk ve muhabbetleri berdevam olduğuna dair – binlerce yeminler ettiren feminizm modası hiç değil. Hayır, bütün bu feminizm hal-i sıhhattedir; tenezzülde değil, bilakis terfidedir; benim tenezzülünden bahsettiğim feminizm bunun ameli kısmıdır, yani kadınların erkekler gibi memuriyetlerde istihdamı. İşte buna dair görüşmek, hulasa-i mesele, size ulum-ı aliye talibatından bahsetmek istiyorum. Paris’te bir feryat, bir şayia, bir velvele, bir nida-yı hayret: “Artık namzet kadınlar yok, artık kadın namzetler kalmadı…” Daha geçen sene hukuk, tıp imtihanlarında kadın namzetlerin eksikliği nazar-ı dikkate çarpmıştı; bu sene bir terk-i meslek, bir firar, bir içtinap, bir imtina olanca kuvvetiyle, şiddetiyle kendisini gösterdi. İşte bu cihetten diyorum ki: Feminizm tenezzüldedir.

(…)

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

-İstanbul: 25 Eylül, 1315-

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Geçen hafta Fransızların resmî memuriyet ve serbest sanatlara girmek için hissettikleri inhimak-ı şedit ile bunun netayiç-i mazarrasını görmüştük; bu hafta da İtalya’nın mevki-i iktisadî, ahlakî ve fikrîsini tetkik edeceğiz: 

(…)

Esmar-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.