285. Nüshadan Mabad

(…)

Hitam

Eski Dost yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Firar yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gaye-i Hayali=İDEAL

Hikmet-i Bedayi mesailinin en müşevveş noktalarından biri de bu ideal bahsidir. “Ideal”in Türkçe’ye ne suretle tercüme edilmesi lazım geleceğini tayinde mütehayyirim. Biz de bir “hüsn-i mücerret” tabiri var. Bazı hükemanın ideal kelimesine verdikleri manaca, bununla tercüme ihtimal ki doğru olabilir, fakat her zaman “ideal”i hüsn-i mücerret ile tercüme edemeyiz.

(…)

Hikmet-i Bedayie Dair yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

“Mesela Rable [François Rabelais] Pantagruel namındaki eserini yazmıştır.” diyoruz. İşte bir vaka; bununla gözümüzün önüne hemen tirşe ciltli altı yüz sayfalık bir kitap ile içindeki vakayi gelir. Fakat bu zahiri vakanın etrafında bir sürü meçhulat vardır ki asıl onları bulmalıyız. Rable’nin felsefesi nedir? Nasıl muhakeme edermiş? Muhayyilesinin nevi ve mikyası neymiş? Dimağında efkâr ve hayalat nasıl bir intizam ve nispet ve ne derece şiddetle teselsül eylermiş? Tuhaflığı neden ibaretmiş? Bunda felsefesinin, ihtiyatının, mizacının ne tesiri varmış? Yazdığı kitap ile zamanının ahlakı arasındaki mutabakat ne dereceymiş? Bunda levsiyat ve saire niçin o kadar çok tasvir edilmiş? Müellifin üslubu nedir? (…)

Tekâmül-i Tenkit yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bu kavim için dünyada ifa edilecek bir vazife vardır: Yaşamak. İngiliz yaşar. Bunun için her ne lazımsa İngiliz ona maliktir. Akl-ı selim, beden-i salim; bu düstur İngiliz terbiyesinin, İngiliz maişetinin, İngiliz medeniyetinin üssülesasıdır.

İngiltere ve İskoçya’da usul-i tahsil bu esas-ı kaviye merbut olduğundan çocukların akıl ve zekâsıyla beraber vücutları da terbiye görmekte ve bu terbiye sayesinde İngiliz bünyesi, İngiliz unsuru daima taravet ve kuvvet-i asliyesini muhafaza etmektedir. Muhakkaktır ki bütün memalik-i mütemeddine arasında “en ziyade” âdem yetiştiren unsur İngiliz unsurudur. Bu “en ziyade” tabirinden “en layıklı” manası çıkarılmalıdır.

(…)

-Viktor Şarbonel’in [Victor Charbonnel] bir makalesinden-

İngiliz Terbiyesi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Mamafih tecrübe ve cereyan-ı vakayie atf-ı nazar edilmeyip de sadece düşünülecek olursa terakki gayr-ı kabil-i vuku bir şey gibi telakki olunur. Çünkü her yerde, her zamanda, her heyet-i içtimaiye dâhilinde galebe eden fikir, muhafazakârlık ve mazi-perestliktir. Her yerde zekâ-yı beşer için mânia olmak üzere birtakım fikirler, birtakım adetler vardır ki bunlara karşı bir şey yapılamaz, bunlara dokunulamaz.

İnsanların bedbaht olması hayat-ı hakikiyelerinin arzu ettikleri bir hayata muvaffak olmamasından ileri gelir. İnsanlar bu arzu ettikleri hayatı istikbalde ele geçebilecek zannetmezler; o hayatın mazide kaldığına, geçip bittiğine zahip olurlar. Bugün, mahv ve münkariz olmuş eski medeniyetlerden kalan rivayat ve menakıba bakacak olsak hepsinde dünyada vaktiyle bütün insanların mütesaviyen mesut oldukları, elem ve kederin meçhul bulunduğu bir zaman görülmüş olduğuna dair bir itikada tesadüf ederiz. İnsanlar ümit ve teselli bulmak için hemen daima o menbaa, maziye teveccüh ederler.

(…)

[*] Fransızcadan

Fikr-i Terakki [*] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Aşkta en ziyade göze çarpan hal sevgilimizin yanında bulunurken, yahut onu tahlil ederken birçok düşünceler neticesinde tatlı bir hisse müstağrak kalmak ve onun da aynı surette mütehassis olduğunu bilmektir.

(…)

Felsefe-i Aşk Hakkında Bazı Mülahazat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

*Eazım-ı iktisadiyun’dan Mösyö Pol Leroa Bulyo’nun [Henri Jean Baptiste Anatole Leroy-Beaulieu] Revü de dü mond [Revue des deux mondes] risalesine yazdığı bir makaleden icmalen tercüme ve iktibas edilmiştir.

Ulum-ı Siyasiye ve İçtimaiye: İktisat [*] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

[*] Pol dö Roziye’nin eserinden.

Amerika Hayatı [*] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Ulum-ı Siyasiye ve İçtimaiye: İktisat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.