Darülfünun arşivleri - Servet-i Fünun Dergisi

Londra’dan Mektup

Bir Okur — Wed, 19 Sep 2018 21:06:07 +0000

Keymbriç [Cambridge] Darülfünunu

[Yazar ismi belirtilmemiş]

Pek çok ecnebiler İngiltere’nin Oksford [Oxford] ile Keymbriç [Cambridge] darülfünunlarını tertibatça Avrupa’nın sair darülfünunları gibi zannederler. Avrupa darülfünunları esasen azıcık yekdiğerine müteşabih iseler de bu iki İngiliz darülfünunu tamamıyla başka bir usuldedir. Belki ifadatımı bilgiç ve alafranga beylerden pek çokları istihfaf ederler, lakin ben gerek medreselerimizde gerek bu iki darülfünunda imrar-ı eyyam ettiğimden bila-tereddüt ifade edeyim ki bu iki darülfünun teşkilatça bizim medreselerin tarz-ı kadim tesislerine pek müşabihdir.

(…)

Kadimden beri medaris ve ehl-i medarisimizin selatin-i aliye-i Osmaniye’mizden gördükleri himaye ve niam-ı tergibkâraneyi bu İngiliz kolejleri İngiltere krallarından görmemişlerdir. Buralarını muhakeme ettikçe o himayeleri hüsn-i istimal etmediğimiz sabit oluyor ve kusurumuzun sübutuyla yüzümüz kızarıyor.

Londra’dan Mektup yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi

Kadri [Mahmut Sadık] — Tue, 08 Jan 2019 20:25:51 +0000

Bir teşebbüsün ikdam-ı tam ve sebat sayesinde hüsn-i neticeye iktiran edeceğinde ve bu teşebbüs ebna-yı cinse karşı muavenet gibi bir hüsn-i niyete de mukarin olunca fevkalmemul bir muvaffakiyet göstereceğinde şüphe yoktur. Bu noktada hasıl olabilecek şüpheleri de Şikago [Chicago] Darülfünunu’nun tesisi tarihi izale etmeye kâfidir. Bir darülfünunun tesisi ne kadar mühim olsa bütün medeni âlemin taaccüp ve hayretini celbedeceğine ve bu tesisin tarihini herkesin bir peri masalı gibi dinleyeceğine ihtimal verilemezdi. Fakat ahiren Fransa’nın beş akademyası içtima-i senevisini akdettiği zaman encümen-i fünun namına nutuk irat eden Mösyö Hanri Muvasan, elektrik fırınlarıyla sınai elmas imaline muvaffak olan bu zat terakkiyat-ı fenniyeden bahsedeceği yerde Şikago’ya kadar icra ettiği bir seyahatin hatıratını nakil ve hikâye etmiş ve Şikago Darülfünunu hakkında istihsal eylediği malumatı meydana koymuştur. Mösyö Muvasan’ın hikâyesi yalnız Fransa’da değil bütün medeni âlemde hayretle dinlenmiş ve calib-i enzar-ı dikkat olmuştur.

(…)

Bir varmış, bir yokmuş. Vaktiyle Amerika’da Yale Darülfünunu’nda Herper [William Rainey Harper] isminde bir lisan-ı İbrani muallimi varmış. Bu zat hükûmat-ı müttefike-i Amerika’nın hemen bütün biladını dolaşmış ve darülfünun, mektep, medrese velhasıl ne kadar tahsil ve terbiye mahali varsa cümlesini gezmiş, seyretmiş, tetkik eylemiş. Bu zat âdeta mekteb-i âşık olarak Amerika’da mevcut mekâtibin cümlesinden cesim, cümlesinden muntazam bir darülfünun tesis edebilmek ve fikir ve hülyasını kaptırdığı böyle bir darülfünunu vücut bulmuş görmek emel ve sevdasına düşmüş.

Tefekkürat ve tahayyülatı bu noktaya inhisar ettiği gibi bütün meşgalesini buna hasr eylemiş. Mösyö Herper yalnız tefekkürat ve tahayyülatta bulunmakla mütelezziz olur, hayalinde vücut verdiği şeyi hakikat zannederek bununla teselli bulur takımdan olmadığı için emel ve maksadını yalnız düşünmekle iktifa etmez ve düşüncesinin ne gibi esbab ve vesaite tevessül sayesinde husule geleceğini muhakemeye de muktedir olurdu.

(…)

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi

Kadri [Mahmut Sadık] — Tue, 08 Jan 2019 20:30:09 +0000

(…)

Bu teşebbüste muvaffakiyeti temin edecek nedir? Vukuf-u malumat ise o var. Tetkikat ise o da mükemmel. Ne kaldı? Para… İşte bu fikri güderek Mösyö Herper maksadını ve nazariyesini erbab-ı servet ve cemiyete arz etmeye başlamış ve şehir şehir dolaşmış. Böylece Şikago’ya vasıl olmuş. Orada Rokıfeler [Rockefeller] isminde bir zat lisan-ı İbrani mualliminin efkâr ve niyetine vâkıf olup bunu musib ve muvaffak bulunca darülfünunun vaz-ı esası için yekten üç milyon frank hibe edivermiştir!

(…)

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi

Kadri [Mahmut Sadık] — Tue, 08 Jan 2019 20:34:59 +0000

(…)
Amerikalıların müessesat-ı hayriyeye iane hevesinde bulunmaları sair darülfünunların terakkiyatı ve tekemmülatını temin eylediği gibi Şikago Darülfünunu da sebatkârane ve insaniyetkârane bir teşebbüsle ulum ve fünuna muhip olan ve ulum ve fünunun terakkiyatını terakkiyat-ı medeniye ve tekemmülat-ı asriyeye hadim gören erbab-ı servetin ianatı sayesinde vücuda gelmiştir.
(…)

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Meşahir-i Muasırin Doktor Esat Bey [Mehmet Esat Işık]

Ahmed İhsan — Fri, 22 Feb 2019 08:58:15 +0000

Ülfetimiz henüz pek yeni olduğu hâlde Doktor Esat Beyefendi ile ciddi bir muhabbet peyda etmiştik. Yüksek cephesi, parlak gözleri, daima beşuş simalı, bahusus bu meziyat-ı zahiriyenin hepsine galip olan cazibe-i ahlakı ile Esat Bey’e daha ilk görünüşte meclup olmamak mümkün değildir. Küçük bir vücutta büyük bir iktidar ve zekâ taşıyan bu zat ile bir arada bulunup da birkaç kelime teati ettiniz mi metin bir terbiyenin, salim bir tabiatının karşısında bulunduğunuzu derhâl anlarsınız. Hele hayat-ı hususisine, hayat-ı mesaisine biraz karışacak olursanız meclubiyetiniz büsbütün artar. Çünkü Esat Bey’in gayet intizam-perver, müdekkik, çalışkan bir mütefennin olduğunu memnuniyetle öğrenirsiniz.

(…)

Meşahir-i Muasırin Doktor Esat Bey [Mehmet Esat Işık] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Mütenevvia: Avama Mahsus Darülfünunlar

Kadri [Mahmut Sadık] — Tue, 05 Mar 2019 10:45:27 +0000

12 Mart 1899 tarihi Fransa’nın tarik-i maarifinde mühim bir hatıra bırakacaktır; çünkü o gün avama mahsus darülfünunlar küşadı için bir cemiyet-i ilmiye katiyen teessüs etmiştir. Bu cemiyet-i ilmiyenin vasıta-i neşriyatı olan mecmuadan iktibas ile bu darülfünunların suret-i teşekkülatı ve maksadı hakkında bazı malumat vermek istiyorum.

Bu darülfünunlar idaresine müteallik nizamname şimdiden tab olunmuştur. Her arzu edene meccanen gönderiliyor ve önümüzdeki teşrinievvel ayında darülfünun küşat ediliyor.

“Avama mahsus darülfünun” denilince insan birdenbire hayret ediyor. Darülfünun tahsili meratib-i tedrisiyenin en yükseğini teşkil ettiği cihetle avama böyle ali bir tahsil verebilmek imkânına hayret edilir.

(…)

Mütenevvia: Avama Mahsus Darülfünunlar yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.