Almanya etibbasından Doktor Röntgen’in insanın gözünü müteessir kılmadığı halde gözden daha mükemmel bir alet makamında görülebilecek olan fotoğraf makinesine ve hassas levhaya tesir eden bir nevi şuaat keşfettiği ve bu sayede kapalı kutunun içindeki şeyin resmini almaya muvaffak olduğunu ve bir duvarın öbür tarafındaki eşyayı da fotoğraf gözüyle görebilmenin yolunu keşfettiğini ve insanın bedeni içinde mahfuz kemiklerini dahi -şuaat-ı cedide deriden etten bir cism-i şeffaftan geçer gibi geçtiği için- fotoğraf levhasında tersim edildiğini geçen nüshamızda gösterdik.

(…)

Meydan-ı harpte yalnız Doktor Röntgen’in keşf-i cedidinden istifade cihetine gidilmiyor. Her keşiften ve her türlü terakkiyat-ı medeniyeden muharebede istifade edilmek ciheti de naklolunuyor. Avrupa’nın son askerî manevraları sırasında elektrik ziyasından istifade çareleri düşünülmüş ve gece meydan-ı harpte yaralıların kaldırılması için bu meydanın yüksek sırıklar üzerine tertip olunacak kuvvetli elektrik lambalarıyla tenvir edilmesi ve bu lambalar ziyası akiselerle uzak yerlere aksettirilmesi ne dereceye kadar fayda-bahş olacağı tecrübe olunmuştur.

(…)

Doktor Röntgen’in keşfi üzerine gözün bir fotoğraf makinesinden farkı olmadığı hakkında hayli söz söylenmiş olup hatta gözün müteessir olmadığı şuaattan hassas fotoğraf levhalarının müteessir olduğu uzun uzadıya izah edilmiştir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

On beş, yirmi seneden beri medeniyetin terakkisi nazar-i itibara alınsa pek çok zaman evvel malum olduğu hâlde insaniyete ve medeniyete fevkalade hizmetler göreceği ve garibeler ve bedialar izhar edeceği meçhul kalan elektrik kuvvetinin bu terakkiyat-ı ahire-i medeniyeye pek büyük tesiri olduğu teslim olunur.

Elektrik yalnız bir şube-i marifetin terakkisine hizmet etmiş olmayıp pek muhtelif cihetlerde adeta harikalar göstermiştir.

Elektrik tababette dahi ehemmiyetle görülüp bazı emrazın tedavisinde vücudun takviyesinde elektrik kuvvetinin faide ve hizmeti olacağı tahmin edilmiş ve tecrübe olunmuştu.

Her türlü garibeler ve ucubeler izhar eden bu kuvvet-i fen tedavide istimal edilmeye başlayınca bu hususta dahi harikulade eserler ve bir iki cereyanın bir hastayı ayağa kaldıracağı yolunda bazı faraziyat bile şarlatanların sermaye-i intifai olmuştu. Elektrikle tedaviden şarlatanların ilanı gibi fayda görülemeyince zaten tababetin eski yolundan ayrılmak istemeyen, yeni usule pek çabuk ısınamayan ve elektrikle tedaviye esasen emniyet göstermeyen zevat bu usulün şarlatanlar eline düşmesi ve netayic-i hasenesi layıkıyla istihsal olunamaması üzerine böyle oyuncaklarla tababetin terakki etmiş sayılamayacağını iddiaya kadar varmışlardı. (…)

Elektrikten fenn-i tedavide ne raddeye kadar istifade edileceğini ve bu kuvvetin tababette tatbikat-ı fenniye-i cediyesi neden ibaret bulunduğunu yakında Amerika’da Boston şehrinde akd-i içtima eden bir cemiyet-i fenniye uzun uzadıya münakaşa etmiş ve elektrikle tedaviye taraftar olup tecarib-i müteaddide ile istihsal eyledikleri netayic-i haseneyi meşar raporlar gönderen etibbanın raporları da bu cemiyette okunmuştur.

Cemiyetin reisi doktor Cakson’un elektrikle tedavi hakkında irat eylediği makale nev şube-i marifetin terakkiyat-i hazırasını pek güzel göstermiştir. Gerek bu makalede  gerek üç dört seneden beri erbab-ı fennin elektrikle tedavi hakkında neşretmiş olduğu eserlerde bu usulün muhsinatından ve netayic-i hasene-i fiiliyesinden bahs olunarak bugün elektrikle tedavinin kaidesi teslim ve tasdik olunmuştur. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Elektriğin adalat üzerine tesiri bugün muhakkaktır. Eğer adalat mütemadi surette cerayan-ı elektrikiyenin taht-ı tesirinde tutulursa kuvvet bulmakta ve sıkleti de ziyadeleşmektedir. Tetkikat-ı cedide ile anlaşılmış ki adalatın sıkleti elektrik kuvvetine bir müddet muntazam surette maruz bulunmakla yüzde kırk nispetinde tezayüt etmekteymiş. Bu sıklet bir arızadan neşet etmeyip ancak hâl-i tabiide neşvünemadan min-abes imiş. Bu hâlde adalata kuvve-i lazımeyi vermek için uzun uzadıya bedeni zahmetli jimnastiklere alıştırmaya çalışmaktan ise vücuttan münasip suretle elektrik cereyanı geçirmek kâfidir. Elektrik bu takdirde vücut için en güzel jimnastik hükmüne geçmek üzere kullanılabilir. (…)

Elektrik bir vasıta-ı tedavi olmak üzere ne kadar beşeriyete hizmet edecekse hizmet-i sıhhiyede dahi bulunabilecektir. Hıfz-ı sıhhatte suların safiyeti bir mesele-i hayatiye olup büyük şehirlerde pek çok telefatı mucip olan tifo ve kolera gibi emraz-ı mühlikenin başlıca esbab-ı sirayeti sular olduğu pek çok defa izah olunmuştur.

Suların tasfiyesi için şimdiye kadar pek çok usule müracaat edilmiş ve suların kaynatılması ve kaynatılmış su tevzi edilmesi, cesim süzgeçlerden geçirilmesi bazı mevad-i kimyeviye ile muamele olunması yollarına gidilmiştir. Suların tasfiyesi için en mükemmel ve en kolay çare sulardan bir müddet elektrik cereyanı geçirmek olduğunu bir zat iddia ederek bir sene akdem Fransa’da tecrübesine kıyam olunmuştu. Bu tecrübeler her ne kadar henüz mevki-i tatbika konulmamış ise de terk dahi edilmemiştir. Elektrik gazetesinin rivayetine göre Felemenk ulemasından doktor Tizal tarafından bu babda tetkikat ve tecarib-i mükemmelede bulunulmuştur.

Suyun müvellid’ül-ma ve mevlidü’l-humuza dedikleri iki anasırdan mürekkep olduğu ve cereyan-ı elektrik tesiri altında su bu iki anasıra ayrıldığı malum olup kimya dershanelerinde suyu bu iki anasıra ayırmak en basit tecrübedir. Sudan elektrik cereyanı geçince bir dereceye kadar küçük bir tahavvül vuku bulup elektriğin tesiriyle müvellid’ül-humuza dahi ozon yani madde-yi havaiyeye tebeddül eder ki bu da elektrikli müvellid’ül humuzadan gayrı bir şey değildir. Ozonun muzad-ı taaffün-i hassası da bugün müsellemattandır. Hatta dağlarda, kırlarda, denizlerde ve sahalarda ozonun ziyadece bulunması tebdil-i havadan görülen istifade-i bedeniyeyi temin eden bir sebep olmak üzere gösteriliyor. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Avatıf-ı seniyye-i mülukâneden uhde-i istihallerine rütbe-i samiye-i vüzaretle Bağdat Vilayet-i Celilesi valiliği tevcih buyurulup mah-ı halin on beşinci günü merkez-i vilayete muvasat ve innehü teala umur-ı memurelerine bed ve mübaşeret buyuran Devletlü Elhac Mehmet Ataullah Paşa Hazretleri sudurdan Kevakibizade Mehmet Seyit Efendi’nin mahdumudur. (…)

“Dineyroz Lambasi” [Lampe Denayrouse]

Malumdur ki tenvirat hususunda gaz ile elektrik birkaç seneden beri rekabet edegelmekte, bunlardan hangisinin diğerine galebe çalacağı kestirilememektedir. Petrol lambalar da zeytin ve kolza yağlarını, hava gazı petrolü nasıl istimalden düşürdü ise elektrik de günün birinde pekala gazın parlaklığını söndürebilirdi. (…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

“Arşidüşes Mari-Dorote” [Maria Dorothea]

Ahiren Dük D’orlean ile nişanlandığı evrak-ı havadiste manzur-ı nazar-ı mütalaa olan Arşidüşes Mari Dorote’nin bir kıta tasvirini derç eyliyoruz. (…)

“Öjen Spuller” [Eugène Spuller]

Fransa Ayan Meclisi azasından Mösyö Sipoller’in vefatı geçen haftaki nüshamızın kısm-ı siyasiyesinde yazılmıştı. (…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Medeni milletler arasında münasebet arttıkça ve terakkiyat-ı ilmiye ve sınaiye yalnız bir mahale mahsus tutulmayıp şems gibi menafi-i amme görülmeye başladıkça ve dünyanın herhangi bir köşesinde zuhura gelen bir vakadan – siyasi, fennî, sınai, ticari ne olursa olsun – haberdar olmaya her şahs-ı medeni tehalük gösterdikçe bittabi vesait-i nakliyenin, vesait-i muhaberatın imkân müsait olduğu derecede tesrii çareleri düşünülmüş, harikulade denilecek keşifler meydana gelmiş, günden güne bu vesait ikmal olunmuştur. Telgraf vesait-i muhaberede matlub-ı sürati hâsıl etmiştir. Şimendiferlerde, vapurlarda her gün sürati tezyit etmeye bir çare bulunmaya sa’y edilmiştir. Şimendiferlerin bugün âlem-i medeniyette husule getirdiği tahavvülat-ı ticariye ve sınaiyeyi zikre hacet yoktur, gün gibi aşikârdır. Saatte yirmi kilometre sürat, otuza kırka, yüze, yüz elliye ve belki iki yüze kadar çıkarıldı. Karada bu kadar çapuk-pa olan insan denizde de bu derecede sürat istihsaline uğraşıyor… Denizde muvaffak olmazsa havada muvaffak olmak ve bahr-i muhitleri sathından değilse bile üstünden -balonla- yahut altından -tünel ile- şimendifer süratiyle kat edebilmek ümidini besliyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Elektrik kuvveti her şeyde tesirini gösteriyor ama erbab-ı fikir ve icat da tatbikten usanmıyor, uğraşıyor. Erbab-ı fikir ve icat içinde mesaisi ve irfan ve zekâsının kuvvetiyle en meşhur olanlardan biri ve belki birincisi “Edison”dur. Bu zat da boş durmuyor, çalışıyor. Röntgen şua’aatı Edison’un suret-i mahsusada nazar-ı dikkatini celp ettiği ve bu şua’aat-ı mühimme hakkında hayli tecarüb ve tetkikatta bulunduğu malumdur. Hatta Edison’un ihtirâtından olan bir alet dâhil-i bedenin ve kemiklerin şua’aat-ı mezkure ile resmini almaya bedel gözle seyir ve temaşasına müsait bulunmuştur… Edison bu şua’aattan müteessir cisimler arıyor. Binefsihi şulebar olacak ve gözle karanlıkta görülecek terakib-i kimyeviyeyi tecrübe ediyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Eski ve yeni hükemadan mahiyet-i hayatı tetkik edenler vücud-ı beşerde merkez-i hayat arayanlar yani insanın canı bedenin hangi noktasında olduğunu tayine çalışanlar, ruhu bir seyyal farz etmekten ve bedenin kâffe-i nukatına bu seyyalin münteşir bulunduğunu iddia eylemekten başka bir şey yapamamışlardır. Fakat şimdi seyyal-i hayatiyenin yalnız bedende kalmadığını yani bu zarfa o mazrufun sığamayıp biraz da harice doğru serpildiğini iddia ediyorlar. Bu iddia sırf efkâr ve mülahazat dairesinde kalmayıp bilfiil ispat olunuyor.

(…)

Bu doktor yakında bir tecrübe yapmış. Tecrübesi şundan ibaret: Jelatini hassas bir fotoğraf levhası üzerine karanlık bir odada insan avucunu açarak elini tatbik eder. Yirmi dakika kadar tutuyor. Levhada el resmolunuyor. Parmaklar görünüyor. Lakin her bir parmağın etrafında da hafif bir mıntıka-i ziya mersum bulunuyor. Bu nedir?

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Terakkiyat-ı fenniye her cihette olduğu gibi fenn-i inşaatı da kamilen değiştirdi. Hele ikametgâh-ı hususiyelerin taksimatında, vaziyetinde, tarz-ı inşasında büyük tebeddül görüldü. Bu tebeddül sade Avrupa’da değil, memleketimizde dahi meşhut oluyor. İnşaat-ı cedidenin atika ile olan mübayenet-i külliyesi bazı mahallelerimizde yeni yapılmış evlerle orada eskiden kalma, kırk elli daha ziyade yaşta ikametgâhlara bir nazar atfıyla anlaşılır. Eskilerin basık, donuk şekli; güneşsiz, rutubetli hâli nerede, yenilerin mürtefi bodrum katları üzerine oturmuş mütebessim, zarif, aydınlık, kurak manzarası nerede! Şimdi mimarlar kavaid ve kavanin-i inşa ile beraber kavaid-i hıfzıssıhhaca da kat’a nazar-ı dikkatten dûr tutmuyorlar. Güneşin girmediği eve hekimin gireceğini, binanın rutubetli yerlerde çabuk eskiyeceğini bilirler, ev sahiplerine söylüyorlar. Onun için yeni inşaatta ömründe içine ziya-yı müstakim-i şems nüfuz etmemiş, daima ratıp bir koku neşreder o cesim avlular, güneşten mahrum şimal tarafına maruz cepheler, yeşil duvarlar hiç görülmüyor.

(…)

Paranın sarfından korkulmadıktan sonra hıfz-ı sıhhat ve “konfor” kavaidine mutabık olarak Paris’te Klişi [Clichy] Sokağı’nda inşa olunmuş yeni evler gibi ikametgâhları vücuda getirmek pek kolaydır. Zaten musahabemizi enmuzec-i terakkkiyat-ı fenniye ve sıhhiye olan şu evi tarif için başlamıştık; asıl maksada gelmeden uzunca bir mukaddeme serd ettik. Hâlbuki mukaddeme dediğimiz bahisler o kadar mühim ki her biri hakkında uzun uzun makaleler yazmak lazımdır. Gelelim Klişi Sokağı’ndaki yeni eve:

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Mimar Mösyö dö Enruel’in planı mucibince ve gayet zengin bir zatın parasıyla -kiraya verilmek üzere- yapılmış olan bu hane üç kata ve her katı yedi daireye münkasımdır. Her bir daireyi ayrı müstecir işgal eyleyecektir.

(…)

Aşağı kattan yukarı çıkmak üzere mevcut asansör sayesinde yukarı katlar daha pahalıdır. Şimdiye kadar alt katların icaresi yüksekti. Şimdi iş ber-aks olmuş, semadan itibaren birinci kat zeminden başlayan birinci kata tercih olunmuştur.

Hane dâhilinde ahır, arabalık yoktur. Bunlar için karşı tarafta ayrı kısım inşa edilmiştir.

Geceleri merdivenler karanlık durur fakat merdivenlere çıkan bir kapıyı açınca on dakika müddet -yani siz geçip gidinceye kadar- oralar mükemmelen ziyadar olur.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Teshinin elektrik ile olduğunu söylemiştik. Dairenin her tarafında hararet-i elektriği neşreden nikelli tel dolaşıyor, tel birtakım madeni levhaları teshin ederek latif bir hararet tevzi eyliyor. Her taraf hatta helalarda bile derece-i hararet müsavi bulunuyor.

(…)

Bu kadar mükemmeliyete karşı şu binanın bir kusuru var. Kirası gayet yüksek, her kesenin harcı değil. Ne yapalım, içinde oturamadığımıza göre böyle tarifatını okuruz ya!

Yeni hanede her hizmet elektriğe ve makineye gördürüldüğü gibi İngiltere’de bazı inşaat-ı cedidede görüldüğü üzere kapının yanına kendi kendine müteharrik bir küfe vaz olunacaktı ki bu da müstecirler arasında sarhoş gelenleri yataklarına kadar götürecektir.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir aralık beşeriyet mikroplardan korkmaya başladı. Bu tufeylatın tehacümatından kendini müdafaa etmek çarelerini düşündü. Bunları insanlar üzerinde bir bela gibi telakki ederek şerlerinden, mazarratlarından tevakki etmek lazım geldiğini mülahaza etti. Herkes bu mikroplardan ilel ü emraz-ı mühlike tohumlarıdır diye ürktü. Lakin tetkikat ileriye götürüldükçe bunların elinden kendimizi kurtarmanın çaresi olmadığını ve bu tufeylat ile hoş geçinmenin yoluna bakmak iktiza ettiğini anladık. Bunları esbab-ı hayatiyeden addettik. Hatta bunlarsız hayat olmayacağını bildik. Kanun-ı hayatın bunlar üzerine de tatbiki lazım geldiğini öğrendik: muzırlarından kaçınmak, faydalılarını celbetmek hatta mümkün olanlarından istifadede bulunmak. Beşerin uzviyat-ı saireye karşı mesleği bu değil midir? Hayvanat-ı vahşiyeden kaçar, bunlardan kabil-i terbiye gördükleriyle daima kendi emir ve kahrı altında tutacağı ve istifadesine hadim kılacağı hayvanatı da yanında saklar, bakar, yedirir, içirir, bunlardan bin türlü istifade kapıları bulur.

(…)

İhtimarat hakkında tetkikatta bulunup mikropların tesiratı ve keyfiyatını ortaya çıkarmakla Mösyö Pastör [Louis Pasteur] terakki-i sanata da büyük hizmet etmiştir. Boyacılık mikropların tesiratıyla ne dil-nişin renkler, imtizaçlar meydana çıkarmıştır. İpek yetiştirmek bu sayede ıslah olunmuştur. Yakında da mikropların mahir bir kimyager gibi maadinin muayenesinde hizmet görüp fevkalade bir maharet ve iktidar göstermelerinden bahsolunuyor.

(…)

Biz arayacak değiliz ya… Etibba arasınlar. Bizim arayacağımız, buraya kaydedeceğimiz havadis-i fenniyeden ibarettir. Yevmi gazetelerde beş on gün evvel havadis sırasında İzmit taraflarında veba-i bakri zuhura geldiği yazılıydı. Bu havadis, fen nokta-i nazarından halkı müstefit edemez lakin memleketimizce bâdî olacağı mazarrat itibariyle duçar-ı endişe ve teessüf eder. Veba-i bakri yüzünden memleketimiz birçok zarar-dide olduğu cay-ı inkâr değildir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Erbab-ı fen balonları ıslah etmeye ve balonlar yerine kaim olabilecek uçma makinelerini bilfiil istifadeyi temin edecek bir hâle ifrağ eylemeye gayretten hali kaldıkları yoktur. Yakında Berlin şehrinde havadan ağır bir balon bir makine kuvvetiyle uçurulmuş fakat tecrübe muvaffakiyet göstermemiştir. Alman mühendislerinden Şoraç’ın tertib-kerdesi olan balon, alüminyum madeninden yapılmış ve bir tarafı mahrut ile nihayetlenmek üzere bir üstüvane şeklinde bölünmüştür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Havada seyahat meselesi kati bir suret-i hâl bulamadığı hâlde insanlar bundan zerre kadar meyus olmamakta ve bilhassa erbab-ı fen bu meseleye bilfiil değilse bile bin-nazariye hallolmuş bitmiş nazarıyla bakmaktadır. Vesait-i nakliye ve seyir ve hareket nokta-i nazarından insanların halline çalıştıkları yalnız kuşlar gibi havada uçmak meselesi değildir. Balıklar gibi deniz diplerinde gezebilmek için de uğraşmaktadırlar. Şimdi bu maksadı istihsal için tahte’l-bahr hareket etmek üzere birtakım vapurlar icat etmişlerdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.