Son beş on sene zarfında seyyah güvercinlere fevkalade bir hüküm verilmeye başlanmıştır. Avrupa ve Amerika’nın her tarafında bu latif ve havada harikulade bir saat tayyerana malik olan hayvanatı beslemek, terbiye etmek hususuna fevkalade ehemmiyet vermekte bulunmuşlardır. Seyyah güvercinler terbiye edildiği, yemek yediği, beslendiği güvercinliklere, yerlere pek ziyade alıştıkları cihetle buralardan alınarak uzaklara, birkaç yüz, hatta binlerce kilometre uzağa götürülüp bırakıldıkları halde eski yerlerine ve güvercinliklerine gelmeye pek haris bulunmakta, harikulade bir dikkatle uçuruldukları noktadan gidecekleri ciheti tayin etmeye ve kemal-i süratle buraya gelmeye say etmekte, seri bir şimendifer süratini de bazen geçerek mesken-i aslilerini bulmaktadırlar.

Güvercinlerin bu hassasından muhabere hususunda istifade etmek ciheti düşünülmüş ve medeniyetin şu devre-i terakkisinde vesait-i ihtilatiyenin, müraselatın ehemmiyet kesp ettiği şu zamanda güvercinlerin pek mühim hizmet ifa eyleyebilecekleri nazar-ı dikkate alınmıştır.

Bugün telgraf ve telefon sayesinde küre-i arzın kâffe-i nukatı birbirine merbut demek olup şarktan garba, şimalden cenuba her nokta, her nerede olursa olsun bir diğeriyle, semt-i re’s semt-i kademiyle an-ı vahitte haberleşmeye muvaffak oluyorsa da telgraf ve telefonun işe yaramadığı ve insanların muhabere imkânını bulamadığı yerler, zamanlar da vardır.

Mesela karadan açılmış, engin denizde yol almaya başlamış olan bir sefinenin kara ile yani bu sefinede bulunan insanların bütün diğer insanlarla münasebatı münkatı olmuş demektir. Avrupa’dan Amerika’ya yahut Amerika’dan Avrupa’ya giden vapurların en serileri bu mesafeyi altı yedi gün zarfında kat etmekte ve bu bahr-i muhit seferini icra eden sefinedeki yüzlerce insanlardan bir müddet zarfında – öldüler mi, kaldılar mı – hiçbir haber alınamamaktadır. Kim bilir nice valideler, nice hayırlı zevceler uzunca bir deniz seferi icra eden evlat ve ıyali için endişe içinde kalmıştır. Bu endişe ve telaş da becadır. Çünkü şimdiye kadar deniz kazalarının önü alınmak için pek ziyade gayret olunduğu, erbab-ı vukuf ve erbab-ı insaniyet bu emelin husulüne pek çok çalıştığı, vapurlar intizam ve mükemmeliyet kesp ettiği, bütün sevahilin tehlikeli noktalarına fenerler yapıldığı, müsadematın meni için nazariyatı tamamen akla mutabık – maatteessüf tatbikatı henüz müteassir – usul ve kavait vaz olunduğu halde bu kazaların katiyen önünü almak kabil olamamıştır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Terakkiyât-ı ulum ve fünun muhaberat için bize her gün yeni bir vasıta temin etmekle beraber bizzat tabiatın ihzar ettiği usulleri unutmamalıdır. İşte seyyah güvercinler bu kabîldendir. Filhakika bu nazik hayvancıklar son derecede seri ve mütehammildir. Hin-i hacette telgrafın yerini tutabilirler. İcra olunan tecrübelerde seyyah güvercinlerden vakt-i sulhta istifade olunduğu kadar vakt-i harpte de istifade edileceği tahakkuk eylemiştir. 

Yol bulmak ekseriya pek müşkül bir iştir. İnsanlar bunun için coğrafyaya, hendeseye, heyete müracaat ederler; harita, pusula kullanırlar. Mamafih yine yanıldıkları olur. Hayvanlar ise yol bulmakta ancak sevkitabiilerine istinat ederler. 

(…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.