İkdam gazetesinin evvelki hafta nüshalarından birinin Fenniye sütununda şu satırları okumuştum:

“Kulağın hizmetini dahi gözlerin gasp edebileceği istidlal eyliyor. Şimdiye değin hava derununda temevvüc-i sadai yalnız işitilir bir keyfiyet olup göz ile görmek kabil değil idi. Şayan-ı istiğrab olarak sada, hava derununda inkişar ederken temevvücatını görmek ve fotoğrafını almak imkânı keşfedildiği haber veriliyor.” (…)

Musahabe-i Fenniyye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Erbab-ı fen sadanın fotografyasını almakta iktifa etmeyerek bir de emvac-ı savtiyenin kuvve-i muharrikesinden istifadeye çalışıyor. Her savt bir ihtizaz-ı havayi neticesi olduğundan bu ihtizaz layıkıyla idare edilebilirse bir kuvve-i muharrike hükmünü alabileceği düşünülmüş, hararet ve elektrik gibi sadanın da bir vasıta-i hareket ittihaz olunmak çareleri aranılmaya başlamıştır. (…)

Evet, uçan aletler… Çünkü Avrupa risail-i fenniyesinin her birinde ayrı bir alet- tayyeranın modeli görülüyor. Bir gün olacak ki bu aletler tekemmül edecek, herkes istediği gibi havada uçmaya başlayacak. O zaman iki dost arasında misal şöyle bir muhavere cereyan edecek:

-Dün neredeydiniz?

-Bir iş için Bursa’ya kadar uçtumdu. Ya siz?

-Ben de Kuşdili’ne uçtum oradan Fener’e kondum.

-Kalabalık var mıydı?

-Havada kimse yoktu. İki kuştan başka kimseye rast gelmedim. Fener’de epeyce kalabalık vardı. (…)

Alat-ı tayyeranın istikmaline çalışanlara rekabet edercesine gayret eden bir kısım sahab-ı fünun da lisan-ı hayvanatı tetebbu ile uğraşıyorlar: Öyle ya! Havada uçup da serçenin kırlangıcın ne dediğini anlamamak şan-ı zekâ-yı beşeriyete yakışır mı?(…)

Musahabe-i Fenniyye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Mikrofon Edison’un tekmil etmek üzere olduğu bir alet-i sadaiyedir ki şimdiye kadar işitemediğiniz sesleri ismaya hizmet edecektir. Bu alet ianesiyle mesela karıncanın sesini işitebileceksiniz; sesini işitince lisanını öğrenebilmemiz muhal değildir.

(…)

Musahabe-i Fenniyye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Fenn-i celil-i tıbbın kadri pek büyüktür ve hatta ilm-i ebdan-ı dareynde saadeti temin edecek ilm-i edyana bile takdim olunmuştur. Tababetin bir kısm-ı mühimini teşkil eden fenn-i tedavi son senelerde hayli ileriye götürülmüş, bir taraftan Pastör’ün [Louis Pasteur] mikroplar üzerine tetkikatı ve diğer cihetten bazı kuvva-yı tabiiyenin beden-i insana tesiratının izharı sayesinde fenn-i tedavide yeni yeni şubeler açılmıştır. Kuşpalazının maslü’d-dem ile tedavisi ve kuduz aşısı mikrop tetkikatının en güzel neticeleridir. Veremin, koleranın da aşı usulüyle tedavisine çalışıyorlar ve kati bir muvaffakiyet de ümit ediyorlar. İşte aşı ile tedavi tababette bu suretle mühim bir mevki tutmuştur.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Baytar Mösyö Viyo’nun “hayvanatla tedavi” usulü nebatatın bünyesine ithal edildiği eczayı hayvanlara da yedirip bilahare bunların etlerini de hastalara vermekten ibaret değildir. Mösyö Viyo’nun iddiası ve nazariyesi büsbütün başkadır ve isabet ve sıhhati cihetiyle olmasa bile garabeti cihetiyle şayan-ı zikirdir. Her usta elindeki aletle işi görür dedikleri gibi baytar Mösyö Viyo da hasbe’l-meslek insanları hayvanlarla tedavi etmenin yolunu düşünmüştür.

(…)

Mösyö Viyo ve onunla hemfikir olanlar diyorlar ki, “Zeviyü’l-hayat olan bütün hayvanatta efal-i hayatiyenin neticesi olarak bir nevi inşia vardır. Yani bütün hayvanlar eser-i hayat olarak gözle görünmediği hâlde etrafa birer fanus gibi hafif bir ziya neşrederler, ziya da değil bir nevi kuvve-i mıknatısiye. Nasıl bir mıknatısın etrafında daire-i tesiri varsa ve daire dâhilinde demiri cezbediyorsa zeviyü’l-hayatın da böyle vücutları etrafında bir daire-i tesiri vardır. İki hayvan yan yana geldi mi hiçbirinin dahl ve ihtiyarı olmadan yek diğeri üzerine icra-yı tesirden hali kalmazlar. Bir hayvan ile bir insanın yan yana bulunmasıyla da aynı hâl vaki olur.”

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Yeni tababette her sahib-i tetkik Viyo gibi hareket ederse az zamanda eski kocakarı ilaçları daire-i fenne ithal edilecek ve tababette eskisi yenisinden makbul olan şeyler sırasına geçecek gibi görünüyor. Evet, bazı şeylerde eskisi yenisinden makbuldür. Bu bapta İran kaplıcalarını gösterebiliriz.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Cebel-i Şumur Şeyhi Muhammed Bin Er-Reşit’in Rikâb-ı Humayun-ı Cenab-ı Padişahiye Takdim Eylediği Hayvanatı Dersaadet’e İsale Memuren Şam-ı Şerif’e Gelen Urban’ın Şehr-i Mezkûrda Merce Meydanı’nda Heyetleri yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hayvanatta tekemmül-i uzviyet hasıl olmakla beraber kabiliyet-i tevlit de zahir olur. Zannolunur ki kanun-ı fıtrat bu kabiliyet üzerine müessestir. Umum silsile-i hayvanat – beşer de dahil olmak üzere – nazar-ı itibara alınsın, umumen nevzat-ı hayvanat-ı âciz, tekemmül-i uzviyetten mahrum, zayıf, fakat neşvünemaya müstaittir. İlk devre-i hayatta valid ve validesinin ihtimamına arz-ı ihtiyaç eder. Tedricen bu ihtiyaç zail olur.

(…)

Bu vazife-i mühimmenin ifasına hayvanatın bütün envaında bir meyl ve inhimak-ı tabii vardır. Her nevde hassa-i tevlit de tabiidir. Fakat ulum-ı tabiiye erbabını hikmet-i tevlit ve tevellüt meselesinde işgal eden pek çok mühim noktalar olup Darvin [Darwin] gibi tahavvülat-ı neviyeye kail olanlar yahut bu fikrin, bu nazariyenin aleyhinde bulunarak aksini iddia ve ispata çalışanlar arasındaki ihtilafat bu noktalara temas eder.

Bir nevin diğerine tebdil ve tahvili kabil olamadığı muhtelif nevlere mensup hayvanatın izdivacından semere hasıl olamamasıyla da ispat olunmak isteniliyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Alman mecami-i fenniyesinden Ştal Undayzen’in neşrettiği bir makaleyi zemin-i ittihaz ederek Deba gazetesi nakl-i kuvvet meselesini mevzubahis eylemiştir. Kuva-yı tabiiyeden istifade ve nakl-i kuvvet meselelerinin birbirine irtibatı hakkında birkaç söz söylemek faideden hali değildir.

Amerikalılar Niyagara [Niagara] şelalesinde birtakım su çarkları yapmışlardır. Şelalenin sukutu bu çarkları çeviriyor. Bunlarda bir hareket-i devriyeyi birtakım dinamo elektrik makineleriyle intikal ettirip burada binlerce beygir kuvveti husule geliyor. Bu kuvvet elektrik tarzına tebdil ediliyor.

(…)

Avrupa’da şelaleleri, nehirleri çok olan zeminin arızalı bulunması sebebiyle bunların sukut ve cereyanından istifade mümkün bulunan yer İsviçre’dir. İsviçre şimdi bu usul sayesinde sanayi cihetinden pek çok sühuletlere destres olunmuştur.

(…)

Doktor Frank’ın fikri nakl-i kuvvet meselesinin küçük bir tatbikinden ibaret olmakla beraber mühimdir, yabana atılamaz ve terakkiyat-ı fenniye-i hazıra itibarıyla vehim ve hayalden ibaret görülemez.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İnsanda fıtraten öyle meyiller var ki bu meyillerin sevkine tabiyetten kendini asla kurtaramayarak aguş-ı maderden ahir ömrüne kadar yaşadığı mahallenin eczasından bulunduğu heyet-i içtimaiyenin icabatına, yani daire-i muhitanın tesiratına göre tarz-ı hayatı suret-i maişeti o temayülat-ı fıtriyeden müteessir olup gidiyor.

(…)

İnsanın taklide meyli daha aguş-ı maderdeyken zahir olur. Terbiye-i etfalin, terbiye-i umumiyenin esasını bu meyl-i beşerde aramalıdır. Bir çocuk lisan-ı maderzadını hemen taklit ile öğrenmeye başlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Dünyada eşya-yı maddiyenin vücudu asıldır. Bunun bir de gölgesi ve hayali vardır. Fakat vücud-u beşerde emr-i berakistir. İnsanın efal ve harekâtı bir vücuttur. Lakin asıl olan bu fiil ve hareket değil, bunun dimağda daha evvelce husule gelmiş şekil ve hayalidir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Tabiatın esrarına vakıf olabilmek, hilkatin künh ve mahiyetini tamamıyla keşfetmek insan için müteassirdir. Kâinatı seyir ve temaşaya dalan, ecramın harekâtını hesap eden, buut ve mesafesini, vezin ve sıkletini tayine kudret bulan insan hala kendi nefsini tamamıyla idrak edememiştir. En büyük hükema halas-ı hikemiyatı “marifet’ün-nefs”te göstermiştir. İnsan hakkındaki tahkikat ve tetkikatın sahası pek vasidir. Rahm-ı maderde bir katreden, daha doğrusu bir huveyne ile bir beyzadan nasıl meydana geliyor? Ne surette neşv ü nema buluyor? Bu teşekkülat ve tekemmülat ne yolda hâsıl oluyor? İşte buralarını tahkik, serair-i fıtratı taharri etmektir.

Değil insanın, bir buğday tanesinin vücud-pezir olması da bâdi-i hayrettir. Bir buğday tanesinde bir kuvvet mündemiçtir. Bu kuvvetin inkişafında bir sırr-i tabiat varsa bunu keşfedebilmek bile pek güçtür.

Bir insanın ruşeym, cenin hallerinde tufuliyet, şebabet devirlerinde geçirdiği tahavvülatı tetkikten ve bu tahavvülatın tabi olduğu kavanin-i fıtratı keşif ve izhar için sarf-ı gayretten kat-ı nazar yalnız rahm-ı madere düşen bir vücudun ne surette kız yahut erkek olarak teşekkül ettiğine akıl erdirebilmek kabil mi? Erbab-ı marifet saha-i tabiatı noktası noktasına keşfetmek, serair-i hilkati idrak-ı beşerin kudreti dairesinde hal ve tefsir eylemek için ne kadar çalışılmıştır ve çalışıyorlar. Halbuki bu noktayı katiyen hal ve izah edebilmekten hâlâ acizdirler. Ruşeymin kız ya erkek olarak vücut bulması, teşekkül etmesi için bir takım nazariyat-ı fenniye meydana konulmamış değildir. Fakat nazariyelerin taaddüdü bu hususta henüz itminan-ı tam hâsıl olmadığına, erbab-ı fence bu sırr-ı hilkatin malum bulunmadığına en büyük delildir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bazı emrazın, bahusus mikroptan tevellüt eden emraz-ı sariyenin tedavisinde “maslüddem”in pek çok tesirat-ı şifaiyesi görüldüğü ve bu usul-i tedavi keşfiyat-ı tıbbiyenin en mükemellerinden addolunduğu birçok defa izah edilmiştir. Bu tedavinin esası şudur: Maraz tevlit eden mikrobu üretmek, bunu bir hayvana zerk etmek, hayvanı bu mikropla ve tevlit ettiği maraz ile ülfet ettirmek, bu hayvanın kanından serumunu yani sulu kısmını alıp bir tedbir-i tahaffuzî, maraz zahir ise, bir tedavi olmak üzere bunu vücud-ı beşere şırınga etmek.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Doğrudan doğruya ruhu ihtizaz ettirdiğinden dolayı nağamat ve asvatına göre insana gâh neşve, gâh hüzün veren musikinin hayvanata olan derece-i tesiri vakıa merak olunacak bir şeydir.

Bunlardan ata, köpeğe musikinin nasıl tesir ettiğini her gün görüp duruyoruz. Pekâlâ biliriz ki cins atlar mızıka çalınırken neşelenirler, yürümelerine ahenk verirler, oynarlar, kişnerler.

(…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.