Kasırga arşivleri - Servet-i Fünun Dergisi

Musahabe-i Fenniye

M. Sadık [Mahmut Sadık] — Thu, 31 Jan 2019 09:52:02 +0000

Tepebaşı bahçesinden çıkanlar – Saman uğrusu mu fecr-i şimali mi? – Semada bir ziya – Paris’te aynı hâl – Antil Adaları’nda bir kasırga – Japonya’da asar-ı bürkâniye – “Vezüv” cebel-i ateş-feşanın indifaatı – Şemsin lekeleri ve ilm-i heyet erbabında telaş – Küre-i arz ve şems aralarında münasebat – Şemsin lekelerinde feveran-ı muvakkat – Müstesna ahval.

İstanbul gazetesi üç hafta kadar evvel şu fıkrayı neşrediyordu:

“…Cumartesi akşamı gece yarısına doğru Tepebaşı Tiyatrosu’ndan çıkanlar bir hadise-i semaviye rüyet etmişlerdir. İngiltere sefarethanesi tarafından bulutların önünde yuvarlak bir ziya müşahede edilmiştir. Bir hacer-i semavi eseri olduğu maznun olan bu ziya süratle tayy-ı mesafe ederek arkasında da muzî bir iz bırakıyordu. Kabristan sokağının üst tarafına geldiği zaman münşak oldu. Sefarethane kurbunda yaya kaldırımı üzerinden bu aralık geçenler elektrik ziyasına müşabih göz kamaştırıcı bir aydınlık içinde kalmışlar ve hacer-i semaviden buraya bir parça düştüğüne zahip olmuşlardır. Havadaki ziyanın bir kısmı Tophane’ye doğru gitmiştir. Bu hadise Beyoğlu ahalisinden o saatte sokakta bulunanların hemen kâffesi tarafından müşahede olunmuştur.

Bu ziyanın Anadolu tarafına doğru gitmiş yahut havada dağılıp nâbedid olmuş olması memuldür. Beyoğlu’na taş düştü diye taharriyatta bulunanlar hiçbir şeye destres olamadılar…”

“…Cumartesi akşamı saat yediye doğru Paris ufkunda, garb-ı cenubi cihetinde gayet parlak, maiye çalar, kızıl bir aydınlık müşahede olunmuştur. Fransa’nın Şarter [Chartres] havalisinde de böyle bir hadise-i semaviyenin rüyet edilmiş olduğu haber veriliyor.

“Paris’te görülen ziya dübbüekber kümesine doğru gitti. Atılmış pamuk gibi bir şekil aldı. Bu hadise bir fecr-i şimaliye benzemekteydi…”

Bazı erbab-ı dikkat bu hadiselerle Japonya’da vukua gelen asar-ı bürkâniye ve Antil Adaları’nda zuhur eden şiddetli kasırga arasında bir münasebet tasavvur etmişlerdir.

Gerek asar-ı bürkâniyeden, gerek gayet şiddetli kasırgalardan cevv-i havanın havada seyran ve tayeran eden ufak büyük birtakım ecsam ile ve toz, toprak, taş kırıntılarıyla, zerreleriyle dolması pek mümkündür. İndifaat-ı bürkâniye ve kasırga sebebiyle hava bittabi allak bullak olarak bundan cesim dalgalar hasıl olmuş ve ecsam-ı sagireyi hamil olan bu dalgaların sevk-i riyah ile buralara kadar gelmiş olduğunu ve bu hadisat-ı semaviyeye bunların sebebiyet verdiğini farz ve tahmin edenler de olmuştur.

Fakat bazıları öyle kısa bir zaman içinde Japonya’dan, Antiller’den kasırganın sürüp getirdiği kırıntıların buralara kadar gelmesini ve bunların fecr-i şimaliye benzer hadiselere sebep olmasını baid görmektedirler.

(…)

Ufak tefek mi? Bu aralık şems üzerinde müşahede olunan lekeler, bu lekeleri icap eden hadisat-ı tabiiye âdeta ilm-i heyet erbabını ürkütmüştür. Heyet-i şinasandan meşhur Kamil Flamaryon [Camille Flammarion] bu lekeleri temaşa için bir an rasat dürbünü başından ayrılamamaktadır. Mösyö Flamaryon geçende müşahedatı hakkında malumat vermiştir. Hilaf-ı intizar olarak şemsin lekelerinde görülen şiddet bu heyet-şinası bile düçar-ı telâşi etmiştir.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

M. Sadık [Mahmut Sadık] — Thu, 31 Jan 2019 10:03:20 +0000

Şemsin o mücella sathında, gözleri kamaştıracak kadar şiddetli bir ziya neşreden, katiyen lekeden ari görülen o levhada leke tasavvuru baiddir. Çıplak gözlerin dümdüz gördüğü o sathın pürüzlü, inişli yokuşlu olduğu teleskoplarla fark olunur. Hatta ilm-i heyete bigâne olan zevat -mesela Napolyon- güneşte leke tasavvurunun aleyhinde bulunmuş, dürbünde müşahede ettiği zaman o sath-ı mücellada gördüğü karaltıları, lekeleri dürbün camının temiz olmadığına haml ve isnat etmişti.

Şemsin lekeleri tabirinin sakat olduğu da müsellemdir. Çünkü bunlar hakikatte bir leke olmayıp belki birtakım çukurlardır. İlm-i heyet erbabı bunları huni tarzında görüyor.

Küre-i arz da dâhil olmak üzere bütün seyyarat-ı şemsiyenin şemsten doğduğu kabul olunmuştur. Elyevm hamur hâlinde bir yığın yahut müzab ve ateşin bir kütle heyetinde bulunan şems vaktiyle kütle-i hevaiye idi. O zaman etrafından attığı parçalar küre-i arzımızla beraber Utarit, Merih, Zühal ilh… seyyaratı teşkil etmişti. Binlerce asırlardan sonra şems artık kabiliyet-i tevlit hassasını kaybetmiş yani biraz soğumuştur. Bugün küre-i arz üzerinde müşahede olunan asar-ı hayatiyenin kaffesine sebep şemsin ziya ve harareti bulunduğu, şemsin tesiratı bizim için bir menba-ı hayat olduğu müsellemdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

Ahmed İhsan — Wed, 13 Mar 2019 21:21:11 +0000

Yangın bu hafta İstanbul’u bir daha dil-hûn etti. Boğaziçi’nin en güzel köylerinden Büyükdere’yi geçen sene ateş nasıl harap eylediyse bu hafta dahi Pazar gecesi birkaç saat zarfında Rumeli Hisarı’nda birçok yalılar, evler, dükkânlar ortadan kalkıverdi. Yangınların şehrimizi ikide birde esir-i felaketi ettiğini gördükçe acaba terakkiyat-ı fenniye ve medeniye şu hanmans-suz felakete bir çare bulamayacak mı diye insan kendi kendine bir daha irad-ı sual eyliyor, düşünüyor. Fen ve medeniyet yangınların kâmilen men’ine muvaffak olamamış ise de men-i sirayet ve tevsiini temin eder pek çok vesait buldu. Biz de bu vesaiti kabul ve tatbik ettik. Mesela mükemmel itfaiye heyetleri teşkil edildi, ebniye nizamnamesinde harik duvarlarını mecburu’l-inşa gösterdiler, şehrimizin muteber mahallelerinde ahşap inşaat men olundu. Hâlbuki Büyükdere, Rumeli Hisarı yangınları gibi bazı felaketler gösteriyor ki ateşin sirayet ve tevsiini men’e elde mevcut vesait kâfi gelmiyor. Şehr-i cesimimizin dağınık köylerine itfaiye heyeti yetişinceye kadar oraları ateşin ta‛me-i lehibi oluyor. Hususan ki bu köylerin ekserisi eski tarzda, sokakları dar, haneleri kâmilen muttasıl, harik duvarları ise mefkuttur. Şu halde uzak köylere mahsus, daima harekete müheyya bir tulumba vapuru tayin olunarak, her köyün kendisine mahsus tulumbaları da ıslah edildikten sonra terakkiyat-ı ahire-i fenniyenin mahsulü olan sair vesait-i itfaiyeyi tetkik etmek lazım gelir ki bu meyanda Mösyö Şimit nam Fransız kimyagerin nakabil-i iştial mahlulü ile bu mahlulü ateş alan mevakie sıkmaya mahsus alet bugün en mühim bir vasıta olmak üzere telakki olunuyor.

Mösyö Şimit’in mahlulü ateş alan mahalleri söndürmekten ziyade ateş alan yerlerin yanındaki eşyanın nakabil-i iştial hale gelmesine hizmet ettiğinden elyevm Paris’te büyük tiyatrolarda ve kahvehanelerde perdelerin, kulislerin, keçelerin, tavanların bu mahlul ile tılâ edilmesine karar verilmiştir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

Ahmed İhsan — Wed, 13 Mar 2019 21:28:40 +0000

Berr-i Cedit halkı seyyar posta şubeleri teşkil eyleyerek berr-i atik sakinlerinden ziyade mazhar-ı suhulet oluyorlarsa da ara sırada memleketlerini duçar-ı haşyet ve dehşet eden fırtınalardan, kasırgalardan, yağmurlardan kendilerini kurtaracak çare bulamıyorlar. Vakıa Amerika’nın bazı mevakii dehşetli fırtınalarıyla meşhurdur. Oralarda dehşet-endaz olan kasırgaların derecesini tayin etmek için mutlaka bir defa görmelidir diyorlar. İşte geçen Nisan’ın 28’inci günü Kirksvil’de [Kirksville] vukua geldiğini telgrafların haber verdiği müthiş kasırga da bu nevidendir. Kirksvil [Kirksville] o gün fevkalade şedit bir kasırgaya uğrayıp pek çok haneleri yıktıktan sonra havanın gece gibi karardığını, sonra seller getirecek bir yağmur yağıp şehrin birçok yerlerinde yangınlar zuhur eylediğini yazıyorlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.