Bin dokuz yüz sergisi münasebetiyle ekspozisyonların menafi ve mazarratına dair serdedilen mütalaat şayan-ı dikkattir; kimi sergilerin münasebat-ı medeniyedeki ehemmiyet ve hizmetini itra ile: “Milel-i muhtelifeye ait camekânların etrafında her kavim komşusunun refah ve saadetini mucip olan gayret-i müsmirenin esbab-ı müvellidesini takdir ve idrak eder. Bir fikr-i minnet ve muhabbet yekdiğerine hasım olan kavimleri bile birkaç dakika için birbirine yaklaştırır. Bu muazzam panayırlar bir şevk-i taavün içinde insanları teşrik-i menafiye saiktir. Bu, say ve uhuvvetin bir sûr-gâh-ı muhteşemidir…” diyor; kimi daha ileri giderek efkâr ve ahlakın da bundan behre-yab olduğunu, bir serginin yalnız maddiyata değil maneviyata da pek büyük, pek nafi tesiratı inkâr olunamayacağını söylüyor. Hâlbuki bir diğeri sergilerin fevaid-i maddiyesini inkâr etmemekle beraber züvvar namına dünyanın her tarafından ceplerini eğlenceye sarf etmek niyetiyle doldurmuş birçok turidileri bir yere toplamakta ahlaken ne fayda olabileceğini soruyor, bunların temaşa-yı bedayi iddiası altında neşr-i fezayihten başka bir şey yapmadıklarını tekrar ediyor; bir başkası yine bu zeminde icale-i fikir ile umumi sergilerin faydadan ziyade mazarratı olduğundan, Paris’in her on bir senede bir kere bütün âleme küşat ettiği bu aguş-ı saffet ve uhuvvete âlemin her köşesinden kucaklarla ne levsler, hastalıklar, fenalıklar getirildiğinden bahis eyliyor; bir diğeri de bu umumi sergi illetinin yalnız Fransızlara mahsus olduğunu söyleyerek niçin mesela İngiltere’de sergi açılmadığını anlatıyor ve diyor ki: “İngilizler eski panayırların yeni bir şekli demek olan umumi sergilerin de o panayırlar gibi artık zamanı geçmiş olduğuna kanidirler. (…)”

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bin dokuz yüz sergisi henüz mevki-i müzakerat ve tasavvuratta iken bazı erbab-ı teşebbüs Şan dö Mars [Champ de Mars] Meydanı’nı baştan başa alüminyumdan bir çatı altına almak fikrini ortaya atmışlardı; madenin hafifliğinden bilistifade bu çatı direksiz, desteksiz, âdeta bir tente gibi yapılacaktı. Fakat proje neticesiz kaldı; zaten öyle olması tabiiydi. Mamafih sergide alüminyumdan hiç istifade edilmedi denilemez.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hazır  fabrikalardan, imalattan bahsettiğimiz sırada ceraid-i fenniyeden birinin şu satılarını da nakledelim:

Dünyanın en büyük kibrit fabrikası nerededir? – Bu suale cevap vermek için İsveç’e kadar gitmeliyiz: Filhakika İsveç’in Skaraborg eyaleti dâhilinde Tidaholm isminde bir şehir vardır ki tekmil ahalisi [3.300 nüfus] yalnız kibritçilikle meşguldürler. Bu ahalinin kısm-ı küllisi dünyanın en cesim kibrit fabrikası olan “Vulkan = Vulkan” tezgâhlarında çalışırlar. Kibrit imali için civardaki ormanlardan senevi altı yüz bin kadem mükaabi odun kat olunur. Bu odunlar günde iki yüz milyon hesabıyla senede yetmiş beş milyar kibrit teşkil eder.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.