Gönüllerde bir zevk ve inşirah uyandıracak, yüzlerde tebessüm husule getirecek sohbetleri bırakıp da kasvet-efza, dai-i keder, hüzün-aver bir maddeden bahsetmek hoşa gitmez ama erbab-ı felsefeye sorarsanız bir kahkahadan ziyade bir bükâ şayan-ı rikkattir, mucib-i ibrettir! Bir şeker-handı bir katre sirişke tercih edecek olanlar bulunsun, ibret ve intibah cihetiyle elbet ikincisi birincisinden müessirdir. Sahte olarak gösterilebilecek bir tebessüme bedel bu birkaç damla yaşı dökmenin safiyane ve mütessirane olacağı düşünülürse yine ağlamanın gülmekten ulvi bulunduğu teslim olunur. Fakat musahabatımızda tefelsüften ziyade terakkiyat-ı cedide-i fenniye ve tetkikat-ı ahire-i ilmiyeyi söyleyip geçmek yoluna iltizam ettiğimizden erbab-ı tetkikten bir iki zatın son tetkikini kaydetmekle iktifa edeceğiz. Mahall-i tetkik kabristan olduğu için karilerimizi bu mesken-i ebediyeye sevk etmeden bir küçücük mukaddeme yapmaya mecbur olduk.

Kabirler her ne kadar yüreklerde bir hüzün ve tesir hasıl eder, kabristanı ziyaret insana gıyab-ı ebedîsiyle dağdar olduğu sevgililerini tahattur ile beraber akıbet-i hayat endişesini verir ve dünyanın fenasına burhan gösterir ise de beşeriyetin devr-i iptidaisinden beri insanlar kabirler hakkında bir hiss-i ihtiram beslemekte ve mekabiri başlıca bir ziyaretgâh görüp orada yatan zevatın ruhaniyetini de orada müftehi bilerek o ruhaniyetten feyz istemektedirler. Kabirler mukaddestir. Hemen her kabir kavimlerini mukaddes görmekte ve hüzün-aver yerleri gayetle muhterem tutmaktadır. Nazariyat-ı fenniyeyi itikadat-i akvam ile telif etmek cihetini hatırlamayan bazı inatçı mütefenninler kabirlerin şehir içinde ve berhayat olanların mesakini yakınında bulunması sıhhat-ı umumiye için muzır olup insanların da her mezhepte sıhhatlerini muhafazaya itina ile mükellef bulunduklarını ileriye sürmekte ve hükemadan bir kısmı emvatın defninden ziyade ihrakı muvaffak-ı fen olduğunu iddia eylemektedirler. Her ne kadar akvam-ı muhtelifenin emvat hakkındaki muamelesi muhtelif surette olup kimi mevtaları bir açık kabir yırtıcı kuşların pençe ve minkarına terk ediyor, kimi mumyalayarak binlerce sene muhafazasına itina gösteriyor… Ehl-i ketb ise emir-i tedfini kabul ve icra edegelmişlerdir.

Bir maraz-ı müstevliden vefat eden ve bedeninde tohum-ı maraz – yani muzır mikroplar – bulunan emvatın defin olunduğu kabirlerin bu mikropları etrafa yayacakları ve binaenaleyh intişar ve sirayet ve emraza sebep olarak sıhhat-i umumiyeyi ihlal edecekleri fikr-i fennîsinden tutturarak bazı zevat ihrak-ı emvata taraftar bulunmuşlar ve mevtanın ihrakı kadar sıhhat-i umumiyenin muhafazasına yardım eder bir usul bulamayacağını iddia eylemişlerdir. (…)

Her ne kadar manzarasının kasvet-efza olması cihetiyle kabristana yakın yerlerde oturulması tecviz edilmez ise de bazı erbab-ı tetkikin tetkikat-ı ahiresi kabirlerden korkulduğu kadar zarar görülmeyeceğini ve ihrak-ı emvat tarafdaranının gösterdiği mahzurlar beca olmadığını ispat eder. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bu yakınlarda Avrupa ceraid-i fenniyesi lambalarımızda yakmakta olduğumuz petrolün hidematından çokça bahsetmekte ve petrolün yalnız bir vasıta-ı tenvir olmak üzere değil pek güzel bir vasıta-ı teshin olarak da heyet-i içtimaiyeye hizmet edebileceğini söylemektedirler. (…)

Petrol yakarak odalarımızı aydınlattığımız gibi ısıtacağımızı da bir iki seneden beri kış mevsimlerinde Dersaadet’imizin bazı mağazalarında yakılan petrol mangalları göstermiş, İstanbul erbab-ı sanatından biri de böyle bir mangal icat etmiştir… Yalnız odaları ısıtmak için değil yemek pişirmek için de petrol kullanılması birçok cihetlerle mucib-i muhassenat olacağını iddia edenler vardır. Petrol ile yemek pişirmek üzere müteaddit usulde ocaklar tertip ve icat eylemişlerdir. (…)

Baloların ilk icadı zamanında bu vasıta ile insanların cevv-i havada kuşlar gibi uçacakları ve istedikleri yere girecekleri fikri bütün fikirleri işgal etmiş ve balonların terakkiyat ve ıslahatına hep bu nokta-ı nazardan çalışılmıştır. Ne çare ki Mongolfiye [Joseph-Michel Montgolfier ve Jacques-Etienne Montgolfier] biraderler tarafından balonun icadından beri pek çok seneler geçtiği hâlde balona dümen takılamamış ve havadan hafif olan bu alt hava cereyanlarının, şiddetli rüzgârlarının sevkine tâbi olmaktan kurtarılamamıştır. (…)

Mösyö Hermit isminde Fransa erbab-ı fenninden bir zat balonlar insanları havada gezdiremiyorsa bile bunlardan tabakat-ı mürtefa-yı havada rasadat ve tetkikat-ı fenniyeye hizmet cihetiyle pek çok istifade edileceğini düşünerek bu yolda tecrübelere giriştiği evvelki musahebatımızdan birinde söylemiştik. Bu zat tecarib-i ahiresi hakkında Fransa encümen- i fünununa bazı malumat vermiştir.

Mösyö Hermit balonlarını içine insan bindirmeden uçuruyor ve böylece en yüksek tabakalara kadar salıverebiliyor… (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Avatıf-ı seniyye-i mülukâneden uhde-i istihallerine rütbe-i samiye-i vüzaretle Bağdat Vilayet-i Celilesi valiliği tevcih buyurulup mah-ı halin on beşinci günü merkez-i vilayete muvasat ve innehü teala umur-ı memurelerine bed ve mübaşeret buyuran Devletlü Elhac Mehmet Ataullah Paşa Hazretleri sudurdan Kevakibizade Mehmet Seyit Efendi’nin mahdumudur. (…)

“Dineyroz Lambasi” [Lampe Denayrouse]

Malumdur ki tenvirat hususunda gaz ile elektrik birkaç seneden beri rekabet edegelmekte, bunlardan hangisinin diğerine galebe çalacağı kestirilememektedir. Petrol lambalar da zeytin ve kolza yağlarını, hava gazı petrolü nasıl istimalden düşürdü ise elektrik de günün birinde pekala gazın parlaklığını söndürebilirdi. (…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

“Arşidüşes Mari-Dorote” [Maria Dorothea]

Ahiren Dük D’orlean ile nişanlandığı evrak-ı havadiste manzur-ı nazar-ı mütalaa olan Arşidüşes Mari Dorote’nin bir kıta tasvirini derç eyliyoruz. (…)

“Öjen Spuller” [Eugène Spuller]

Fransa Ayan Meclisi azasından Mösyö Sipoller’in vefatı geçen haftaki nüshamızın kısm-ı siyasiyesinde yazılmıştı. (…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.