On Yedinci Asır

Dekart [René Descartes] , Boalö [Nicolas Boileau]- Kartezyanizm, Klasisizm

-Mabad-

Kartezyanizm intibah-ı maarif devrinin tevlit ettiği harekât-ı edebiye ve fikriyeyi tenvir eder, bu hareketi idare eden fikr-i cedidi mücerret bir surette gösterir. Esası mecmuayet-i eşyayı fennî olarak bir tasavvurdan ibaret olup bunda hakikatin hakim-i mutlağı akıldır. Dekart bu akli efkârın teselsülat-ı mantıkiyesiyle revabıt-ı hakayıkı ispat etmeye memur eder. Bedahete vusul için kendisi “rasyonel” bir usul tutmuş, başka usulleri reddetmiştir. İtikadınca bu usul ile her hakikatin bir gün ele geçmesi memuldür.

(…)

Tekâmül-i Tenkit yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Kartezyanizm son derece fennî olduğundan bir “hikmet-i bedayi”i yoktur, olduğu kadarı da sanatı fenne tahvilden ibarettir. Fakat bazı cihetleri klasisizmin ruh-ı esası ile pek mütevafıktır. Fikir ile maddenin mufarakat-ı katiyesi, müfekkirenin ehemmiyet-i fevkaladesi Dekart felsefesinde olduğu gibi o zamanın edebiyatında da caridir. Bu edebiyat da tabiat-ı muhiteyi bertaraf edip yalnız insan-ı maneviyi tetkik etmek fikrinde sebat gösterir. Felsefede olduğu gibi edebiyatta da insan düşüneceği, arayacağı, beyan edeceği şey ancak hakikattir.

(…)

Tekâmül-i Tenkit yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.