Şehri arşivleri - Servet-i Fünun Dergisi

Musahabe-i Fenniye

M. Sadık [Mahmut Sadık] — Thu, 04 Aug 2016 12:08:26 +0000

Ramazan-ı Şerif yatıp kalkmak itiyadını değiştiriyor – “Erken yatıp erken kalkmalı” bir kaide-i sıhhattir. Bu kaide doğru değil mi? – Köylülerle şehirlilerin mukayesesi- Sabahleyin geç kalkmanın kuvva-yi zihniyeye tesiri – Uyku ve sıhhat– Yemekten sonra yürümeli mi, yürümemeli mi? – Yemekten sonra uyumalı mı uyumamalı mı? – Eski ve yeni kaideler.

Ramazan-ı gufran-nişanın ezvak-ı maddiye ve maneviyesini tarif bizim salahiyetimiz dâhilinde değildir. Nefsi yiyip içmekten mahrum etmek ihtiyacat-ı tabiiyeyi de tehvin eder. Bu suretle beden alaik-i maddiyeden tecrit ve bir safa-yı ruhani ile teşrih edilmiş olur. Oruçta iftirak ile vuslatın lezzeti ve neşvesi de vardır. Buralarını tavzihe girişmek istemiyoruz. Oruç esasen bir hamiye demek olup hamiyenin dahi her nevi devadan ziyade vücuda şifa verdiği mahz-ı hakikat ve şek ve şüpheden arîdir.

Ramazan’ın itiyata da tesiri olup geceleri sahura kadar oturanlar bittabi gündüz biraz geç kalkacakları gibi akşamdan biraz uyku kestirenler de birkaç saat sahurda yemek için vakit geçireceklerinden nasıl olsa yine eyyam-ı adiyede olduğu gibi sabahleyin erken kalkmaya muvaffak olamayacaklar ve kalkmak da istemeyeceklerdir. Erken yatıp erken kalkmak kaide-i sıhhiyesine riayeti olanlar için şehr-i sıyamda tebdil-i itiyat mecburidir.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

M. Sadık [Mahmut Sadık] — Thu, 04 Aug 2016 12:09:34 +0000

Şimdiye kadar erken yatmak ve afitab-ı âlem-ara ufuktan görünerek şuaat-ı hayat-bahşasını kâinata saçmadan evvel kalkıp, ilk şuaatı çiçekler, ağaçlar, kuşlar gibi bir şevk-i cedit ile karşılamak, kavaid-i sıhhiyenin en metinlerinden olmak üzere görülmüş ve ahali-i kıranın yüzlerindeki humret ve bedenlerindeki zindegî bir dereceye kadar sabah güneşinin tesiratına haml olunup sükkan-ı medayinin bu kaideye riayeti tavsiye edilmişti. Ne çare ki büyük şehirlerin müteaddit gece eğlenceleri bu kaideye riayeti pek güç bir halde bırakıp şehrîler ve medeniler ne kadar gayret etseler yine köylüler ve bedeviler kadar sabahî olamıyorlar. Mamafih kimse de erken yatıp erken kalkmanın vücuda hüsn-i tesirini inkar etmiyordu. Amerikalı bir doktor meydana çıkıp da bu itiyadın zan olunduğu derecede hüsn-i tesiri olmadığını ve mahzurdan salim bulunmadığını iddia etmeseydi ve iddiasını bir dereceye kadar kabul olunabilir delaile istinaden serd eylemeseydi erken yatıp erken kalkmak kaide-i sıhhıyesi de itirazdan berî olarak riayet edenler ve etmeyenler nazarında makbuliyetten düşmeyecekti. Amerikalı doktor bu kaideyi, iddiasıyla makbuliyetten düşürebildi mi? Bunu muhakeme etmek, etmeden ise doktorun ne söylediğini nakl edip geçmeyi muvafık bulduk. Muhakeme, nakliyatımızı dinleyeceklere ait olsun.

Amerikalı doktor vücudun kuvva-yı maddiyesini tezyide mesela pazılara kuvvet, ayaklara derman vermeye sabah güneşinin tesiri olduğu muhakkak olsun, lakin herhalde erkencilik kuvva-yı zihniyeyi besleyememekte ve küşayiş-i efkâra ve faaliyet-i dimağiyeye mani olmakta demek istiyor. Daha Türkçesi: erken yatıp erken kalkanlar vücutlarını besleyebilseler de zihinleri ve akılları geç yatıp geç kalkanlar derecesinde faal olamayıp binaenaleyh onlar kadar da zekâvet ve irfanları idman bulup beslenemeyecek, açılamayacak diyor. (…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

M. Sadık [Mahmut Sadık] — Thu, 04 Aug 2016 12:10:34 +0000

Herkes Mösyö Talkot’un fikrini kabul etmez ya! Köylülerde akıl ve fikrin şehrîler kadar küşayiş bulmadığını fazla derecede meşagil-i bedeniyeye ve münzeviyane maişete haml ve isnat edenler bulunuyor. Köylüler aklen değil bedenen çalışmaya maişetleri iktizası mecbur olduklarından bunların akılları mümarese bulamayıp vücutları suret-i daimede idman ettiğinden akıl yerine vücut kuvvetleniyor. Doktor Talkot böyle demiyor. Köylülerde bu nakıseye sebep erken yatıp erken kalkmaktır diyor. Bedeni dinlendirdikten sonra bedenin dinlenmesi kadar kaide-i muntazımeye rapt olunamayan zihnin dinlendirilmesi, sabah uykusuna mütevakkıf idiğini de söylüyor. Akşamları da zihni gündüzki mesai ve meşagil-i muntazıme ve daimesine mukabil biraz havaî iştigali sevip zihni bundan mahrum etmek dahi büsbütün arzusunu yerine getirmemek ve eğlendirmemek demek olduğundan bu da icra-yı tesirden hâli değildir. Binaenaleyh biraz geç yatmak zihni oyalamaya ve havailendirmeye yardım edip bu da küşayiş-i akıl ve fikre hadim bir nevi mümarese hükmüne geçer. Geç yatılırsa geç kalkılmak da zaruridir. Doktor Talkot işte böyle diyor. Bu doktorun sözünü tutmak güç bir şey olmayıp hele erken kalkmanın muhassenatını inkâra mecal bulamadığı halde bir türlü sabah uykusunu feda edemeyenler bu doktorun nasihatini işitirlerse ne kadar istirahat-i kalple uyku çekerler. Afiyetle uyusunlar.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

M. Sadık [Mahmut Sadık] — Thu, 04 Aug 2016 12:11:49 +0000

Sıhhat-i bedenle uykunun ne derece münasebeti olduğunu nazariyat-ı fenniyeye göre tafsil ve teşrih etmeye lüzum var mıdır? Herkes nefsinde tecrübe edebilir. İki üç gece sıra ile uykusuz kalanın yüzüne bakınız. Eğer siz kaldınızsa bir ayna karşısında bir müddetçik durunuz. Sıhhat-i bedeni gösteren humret kaçmış, çehre tab-ı asabîyi irae eden sarımsı ve yeşilimsi bir renk almış. Gözler sönük ve süzgün. Zihin sürekli bir şey düşünmekten aciz, kollar kalkmıyor, ayaklar yürümüyor. Sıhhat-i bedenin muhafazası bir günlük yorgunluğun bir gecelik uyku ile tazminine mütevakkıf olup uyku muvazenet-i hayatiyeyi hasıl eden başlıca bir ihtiyaçtır. Başlıca esbab-ı sıhhiye ve hayatiyeden madud olan uykudan, vücudu layıkı veçhile istifade ettirmek ve bu babda etibbanın vereceği nesayihe havale-i sem-i itibar etmek lazımdır. Bunun için biz de Amerikalı doktorun erken yatıp erken kalkmak hakkındaki mütalaatını nakl etmeyi muvafık bulduk.

Amerikalı doktor gece uykusunu kale almış, Avrupalı bir doktor da -Freiburg Darülfünunu muallimlerinden Mösyö Şola- gündüz uykusu hakkında tetkikatta bulunmuş. Gündüz uykusu deyince yine bir itiyattan bahs olunuyor. Yoksa ayda yılda bir defa gece uykusuz kaldığı için aç veyahut tok olarak günde bir iki saat uyku kestirene ne sözümüz olabilir?

Gündüz uykusunu itiyat edenler yemekten sonra vücudu istila eden bir rehavetin mağlubu olarak uykuya alışmışlardır. Uykudan kat-ı nazar yemekten sonra ne yapmak lazım geldiği hakkında eski ve yeni birtakım kaideler söylüyorlar. Bu kaideler birbirinin mütemmimi olsa zarar yok fakat birbirinin zıddıdır.

Keşfiyat ve ihtiraat-ı cedide ile değişen kaidelere ne denilir? Fakat tetkikat-ı ahire ile değiştirilen kavaid-i sıhhıye bir dereceye kadar şayan-ı teemmül görülüyor. Muhafaza-i sıhhat için senelerden beri etibba ve hükema badettaam bir adım bile atılması faydalı olacağını ve oturup bir yerde kalmak ve uykuya dalmak ne kadar ağırlık getirirse biraz yürümenin o kadar bedene hafiflik vereceğini söylemekteydiler. Fakat son zamanlarda yürümeyi fiil-i hazmın suhulet-i icrası için bir mania görmekte ve hazmın layıkıyla ifası bedene hareket verilmeyip istirahat ettirilmesine mütevakkıf olduğunu söylemektedirler. (…)

Yemekten sonra uyumanın mazarratı Doktor Şola’nın tetkikat-ı cedidesiyle de tezahür etmiş demektir. Bizim vazifemiz yeni bir tetkiki göstermektir. Kimsenin rahatına karışmayız. Bu itiyatta bulunanların itiyatlarından vazgeçip geçmemeleri reylerine muhavveldir.

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.