Şikago Üniversitesi arşivleri - Servet-i Fünun Dergisi

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi

Kadri [Mahmut Sadık] — Tue, 08 Jan 2019 20:25:51 +0000

Bir teşebbüsün ikdam-ı tam ve sebat sayesinde hüsn-i neticeye iktiran edeceğinde ve bu teşebbüs ebna-yı cinse karşı muavenet gibi bir hüsn-i niyete de mukarin olunca fevkalmemul bir muvaffakiyet göstereceğinde şüphe yoktur. Bu noktada hasıl olabilecek şüpheleri de Şikago [Chicago] Darülfünunu’nun tesisi tarihi izale etmeye kâfidir. Bir darülfünunun tesisi ne kadar mühim olsa bütün medeni âlemin taaccüp ve hayretini celbedeceğine ve bu tesisin tarihini herkesin bir peri masalı gibi dinleyeceğine ihtimal verilemezdi. Fakat ahiren Fransa’nın beş akademyası içtima-i senevisini akdettiği zaman encümen-i fünun namına nutuk irat eden Mösyö Hanri Muvasan, elektrik fırınlarıyla sınai elmas imaline muvaffak olan bu zat terakkiyat-ı fenniyeden bahsedeceği yerde Şikago’ya kadar icra ettiği bir seyahatin hatıratını nakil ve hikâye etmiş ve Şikago Darülfünunu hakkında istihsal eylediği malumatı meydana koymuştur. Mösyö Muvasan’ın hikâyesi yalnız Fransa’da değil bütün medeni âlemde hayretle dinlenmiş ve calib-i enzar-ı dikkat olmuştur.

(…)

Bir varmış, bir yokmuş. Vaktiyle Amerika’da Yale Darülfünunu’nda Herper [William Rainey Harper] isminde bir lisan-ı İbrani muallimi varmış. Bu zat hükûmat-ı müttefike-i Amerika’nın hemen bütün biladını dolaşmış ve darülfünun, mektep, medrese velhasıl ne kadar tahsil ve terbiye mahali varsa cümlesini gezmiş, seyretmiş, tetkik eylemiş. Bu zat âdeta mekteb-i âşık olarak Amerika’da mevcut mekâtibin cümlesinden cesim, cümlesinden muntazam bir darülfünun tesis edebilmek ve fikir ve hülyasını kaptırdığı böyle bir darülfünunu vücut bulmuş görmek emel ve sevdasına düşmüş.

Tefekkürat ve tahayyülatı bu noktaya inhisar ettiği gibi bütün meşgalesini buna hasr eylemiş. Mösyö Herper yalnız tefekkürat ve tahayyülatta bulunmakla mütelezziz olur, hayalinde vücut verdiği şeyi hakikat zannederek bununla teselli bulur takımdan olmadığı için emel ve maksadını yalnız düşünmekle iktifa etmez ve düşüncesinin ne gibi esbab ve vesaite tevessül sayesinde husule geleceğini muhakemeye de muktedir olurdu.

(…)

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi

Kadri [Mahmut Sadık] — Tue, 08 Jan 2019 20:30:09 +0000

(…)

Bu teşebbüste muvaffakiyeti temin edecek nedir? Vukuf-u malumat ise o var. Tetkikat ise o da mükemmel. Ne kaldı? Para… İşte bu fikri güderek Mösyö Herper maksadını ve nazariyesini erbab-ı servet ve cemiyete arz etmeye başlamış ve şehir şehir dolaşmış. Böylece Şikago’ya vasıl olmuş. Orada Rokıfeler [Rockefeller] isminde bir zat lisan-ı İbrani mualliminin efkâr ve niyetine vâkıf olup bunu musib ve muvaffak bulunca darülfünunun vaz-ı esası için yekten üç milyon frank hibe edivermiştir!

(…)

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi

Kadri [Mahmut Sadık] — Tue, 08 Jan 2019 20:34:59 +0000

(…)
Amerikalıların müessesat-ı hayriyeye iane hevesinde bulunmaları sair darülfünunların terakkiyatı ve tekemmülatını temin eylediği gibi Şikago Darülfünunu da sebatkârane ve insaniyetkârane bir teşebbüsle ulum ve fünuna muhip olan ve ulum ve fünunun terakkiyatını terakkiyat-ı medeniye ve tekemmülat-ı asriyeye hadim gören erbab-ı servetin ianatı sayesinde vücuda gelmiştir.
(…)

Bir Darülfünunun Tarih-i Tesisi yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.