Verem! Bu düşman-ı hayat-ı beşeriyetin ismini söylemek bile yürekte bir hiss-i teessür uyandırıyor; nice hazin levhaları, elim hatıraları göz önüne getiriyor. İnsan senelerce muhabbet ve refakatiyle istinas ettiği, hayatının bir rüknü olduğuna kani olduğu bir vücudun bu gizli düşmanın hedef-i tahribi olduğunu fark ediyor. Eriyerek, yüreğinde cerihalar açarak, bu cerihaları her gün kurcalayarak, mahvolup gittiğini görüyor. Hem bu teessür bir vücuda, bir şahsa da inhisar etmiyor. Henüz insanların tedavi ve teşfiyesine çare bulamadıkları bu illet-i mühlikenin pençe-i kahrında ezilip giden bir sevgilinin acısı yürekten çıkmamış iken bir refik-i şefikin, bir karînin de yine bunun bi-insaf olan darbe-i mühlikesine uğradığını görüyor.

Bugün terk-i silahtan bahsolunuyor, muharebenin dehşeti göz önünde tecessüm ettiriliyor. İnsanların vahşiyane ve hunrizane bir surette birbirinin hayatını mahv ve ifna etmeleri bu devre-i medeniyete layık görülmüyor.

Nice valideleri ağlatan, bir milleti bazen bütün efradıyla eşk-riz-i yeis ve elem eden muharebelere bir nihayet verilmek isteniliyor. Teslihat ve tedarikât-ı harbiyenin milletler üzerine tahmil ettiği bar-ı ıztırabı ref veyahut tahfif eylemek arzusu izhar olunuyor. Bir millete say ve ameliyle, fikir ve zekâsıyla mühim hizmetler görecek, menfaatler temin eyleyecek efradı askerlikte iptal etmemek çaresini istihsal için uğraşılıyor.

(…)

Doktor Koh’un [Robert Koch] vereme karşı maslü’d-dem ile tedavi usulünden istiane ederek bulduğu deva hassa-i şifaiyesini gösteremedi. İnsaniyetin en birinci hadimlerinden, asrın en mühim ricalinden biri olmak şerefini doktor Koh’a musip etmedi. Mamafih bu zatın tababete hizmeti büyüktür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şimdilik veremin sirayetini men için tedabir-i sıhhiyeye riayetten ve mümkün mertebe tufeylat-ı maraziyenin bedenimize duhulünü men etmekten başka çare yoktur.

Doktor Granşe, bu hususta uzun uzadıya tetkikata girişerek, bilhassa Fransa ordularında veremin ziyadeleşmesi nokta-i nazarından tetkikatını yürütmüştür.

Bugün hayvanatın vereme müptela olup olmadığını anlamak için bazı usul-i tıbbiye konulmuştur. Müteverrim hayvanların etlerini yemekten katiyen içtinap etmek lazım geldiği gibi sütü iyiden iyiye kaynatmadan, eti ziyadece pişirmeden yememek vereme karşı tedabir-i sıhhiyenin birincilerindendir.

(…)

Etibba şimdiye kadar bir hastanın müteverrim olduğunu yüzüne karşı söylemekten muhterizdiler. Fakat Granşe, Darmbarg gibi doktorlar bunun katiyen aleyhinde bulunarak, her hâlde bir hastanın verem olup olmadığını layıkıyla teşhis ederek, hastalığını diplomatça kendisine söylemeyi elzem görüyorlar. Veremin esbab-ı sirayeti kendisine anlatılırsa en yakın akrabasını, eviddasını bu hastalığa uğratmak bir cinayet mertebesinde günah olduğu kendine bildirilirse sirayet-i emraza bir dereceye kadar set çekilmiş olacağı mülahazasındadırlar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bugün erbab-ı fikri işgal eden bir mesele-i mühimme var ki o da “terk-i silah”tır. Umum insanlar arasında harp ve cidalin kalkması bir gaye-i emel-i beşer olduğuna göre bu emelin husulüne doğru umumen bir hatve atılmak ve teslihat ve tedarikât-ı harbiyeye nihayet verilmek için Rusya hariciye nezareti tarafından bütün hükûmetlerin istişare ve müzakereye davet edilmesiyle bu mesele tekrar meydana çıkarılmıştır.

Avrupa’da bir müddetten beri “hazır ol cenge eğer ister isen sulh ü salah” desturu bütün hükûmetlerin hatt-ı hareketini tanzim etmekteydi. Hatta bugün her tarafta terk-i silahtan bahsolunduğu bir sırada yine bu sözler bir büyük zatın lisanından sadır olmuştur.

(…)

Fenn-i harpçe piyade tüfekleri vesait-i harbiye-i hazıra içinde en ziyade nazar-ı dikkat ve ehemmiyete alınmaya değer… Senelerce icra olunan tecrübelerden sonra hükûmetler küçük çapta tüfekleri, orta ve büyük çapta tüfeklere tercih etmişlerdir. Fransızların ellerinde bulunan löbel [lebel] tüfeği sekiz milimetre çapında olduğu gibi İngilizler bir sene evvel Hindistan seferinde 7,7 milimetrelik küçük tüfeklerin iştialini tercih etmişlerdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Nefsinde şu hâli tecrübe edenler çoktur: Birini görürsünüz, ekseriyetle reh-güzarınıza tesadüf ettiği için âdeta bir göz aşinalığı da peyda edersiniz, fakat kim olduğunu bilmezsiniz. İsmini, sıfatını da öğrenmek istemezsiniz. Rast geldikçe “Ha! İşte o adam!” der geçersiniz.

Uzaktan tanıdıklarınız içinde biri her neden ise sizin nefretinizi de celp eder. Yalnız uzaktan tanıdığınız değil, bi’t-tesadüf bir iki defa görüştüğünüz bir zattan da hoşlanmazsınız. Nerede görürseniz bundan kaçmak istersiniz. Gerek yalnız sokaklarda, mesirelerde, gazinolarda kendisini gördüğünüz, göre göre şahsını bellediğiniz biri olsun gerek tesadüfi olarak bir dostun delaletiyle görüştüğünüz biri bulunsun, sebebini bilmediğiniz, izaha kadir olamadığınız hâlde bundan müteneffir bulunduğunuzu hissedersiniz. Buna sebep nedir? Bu nefrete karşı akıl ve mantığın, hiss-i hakkaniyetin de kabul edebileceği bir sebep gösteremezsiniz. “Ne yapayım, gönlüm sevmiyor, sevemedi. O şahsı görünce tüylerim ürperiyor. Ben de bilmiyorum, niçin.” demekten başka çare bulamazsınız. Bu hâl öteden beri malumdur. Hatta herkesin nazarında güzel olduğu hüsn ü ânı, nezaket ve melahati söz götürmediği hâlde bir kadını dâhil-i daire-i zevciyeti olduğu bir erkek sevmeyebilir. Kadın da bir erkeğe karşı aynı hisle mütehassis olur. Bu nefrete sebep yok!

(…)

Hepimiz biliriz ki insanın insaniyetini tayin ve tahdit eden, behimiyetten insaniyeti tefrik eden kuvve-i akliyedir. İnsanın ihtiyac-ı tabiiyesi yani yemek, içmek uyumak vesaire gibi efal-i uzviyesi itibarıyla hayvandan farkı yoktur. Hatta sevk-i tabii icabı her ne suretle olursa olsun bu ihtiyacatı def etmeye haristir. Fakat yiyip içmesinde, yatıp kalkmasında sair efal-i hayatiyesinin ifasında aklı ve zekâsı insanı terbiyeye sevk eder. Bu efali hayvanattan farklı surette ifa eyler.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Birbirinden tebaan nefret yalnız insanlar arasında değil, hayvanatta da müşahede olunagelmiştir. Kedi niçin farenin düşmanıdır? Silsile-i hayvanatta beka-yı hayat için musaraa-i daime kanunu hüküm sürdükçe kuva-yı hayvanların zebunlara hücumla bunları yemelerine bir şey denemez. Temin-i hayatı için buna mecburdur. Fakat kedi bir fareyi her vakit yemek için boğmaz. Hatta boğduktan sonra başını çevirip bakmaz bile. Kedi ile fare arasında bir münaferet-i tabiiye var. Kurt ile koyun böyle değil. Kurdun koyuna hücumu iştihasının teskini içindir.

(…)

İnsanlar arasında münarefetin izalesi terbiye-i dimağiyeye ve tahsil ve taallümün istikmaline vabeste bulunduğu gibi akvam-ı muhtelife arasındaki ihtilaf tebayün-i bürudet ve münaferete sebebiyet vermemesi ve beyne’l-beşer bir uhuvvet tesisine mani olmaması da yine tahsil ve terbiyenin kemaline vabestedir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Muharebelerin Esbabı

-1-

Muharebelerin Esbabı

Beşeriyetin en iptidai zamanlardan zamanımıza gelinceye kadar müzmin bir musibet hâlinde her an zebun-ı kahrı kaldığı bir felaket varsa o da harptir. Muharebelerin, mukatelelerin insaniyet için açtığı yaralar birçok mütefekkirlerin, sulh ve müsalemet muhiblerinin nazar-ı teessüfünü celp ediyordu. Bu felaketlerin vukuunu men etmek maksadıyla son zamanlarda birtakım cemiyat-ı sulhiye teşkil olundu. Ve en nihayet cihan-ı medeniyetin her köşesinde neşvünemaya başlayan bu efkâr-ı insaniyet-perverane Rusya devletinin hükümdarında bir makes bularak bütün düvel-i mütemeddine murahhasları Lahey Sulh Konferansında içtima eyledi.

Sulh konferansı teşebbüsatında muvaffak olacak mıdır? Bütün bütün terk-i teslihat gibi maatteessüf zamanımız için henüz bir hülya-yı vahi addedilen tasavvurat konferansın daire-i müzakeratından hariç tutulmuş olduğu hâlde bile tahdid edilen nukat-ı muayyene hakkında itilaf tam hasıl olabilmesi meşkûktur. Biz burada konferansın her zamanki içtimalarından matbuata akseden şuunu yazmayacağız. Yevmî gazetelerimiz, Avrupa gazetelerinden pek çoğunda görülmeyen bir kesret-i tafsilat ile bu teferruattan bahsediyorlar. Bizce asıl matlup olan şey neticedir. Bu kadar gürültülerle toplanan konferanstan insaniyet için ne fayda hasıl oldu, hukuk-ı düvel için ne gibi fevaid takarrür etti, ati için ne gibi ümitlere meydan açıldı? Buralarını göstermek isteriz.

(…)

Harp ve Sulh yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İngiltere Murahhası Sör Yulyan Ponsefot [Sir Julian Pauncefote] (Sağda)

Fransa Murahhası Mösyö Burjva [Léon Bourgeois] (Solda)

Lahey Terk-i Silah Konferansı Azaları yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.