Cins-i Feresin Islahı: Dağ Hamamı Kaplıcası Pişgâhında Çiftlik Memurini Tarafından Bir Kısrak Muayenesi ve “Pesend” Nam Tay yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

On beş gündür doktorun sözünü dinliyordum, geceleri sokağa çıkmıyordum. Habersiz, vakitsiz birdenbire gelen dehşetli soğuklar çokları gibi beni de sarsmıştı. Beyoğlu’na yeni iki tiyatro gelmiş, icra-yı lubiyata başlamış diye gazeteler sayfasında havadis okudukça -zahir doktor menettiği için olmalı- köprüyü gece geçip bu kış misafirimiz olan Avrupalı oyuncuları görmek arzusu gittikçe ziyadeleşiyordu. Sahih insan sıhhatten mahrum kalmayınca hayatın lezzetini bulamaz derler. Ben de geceleri yazıhanemin başında gazetelerimle, kitaplarımla yalnız kaldıkça başka vakitler pek yek-tarz bulduğum karşı taraf eğlencelerini âdeta özlüyordum.

(…)

Bu manzaraları temaşada devam etmek yahut bir pastacı dükkânında çay içmekle oyun vaktini getirdim. Saat dörde geliyordu. Tiyatro salonuna girdim. Ne kadar tenha… Hâlbuki “Le Bolinar” piyesi hoş, bu seneki aktrisler, aktörler zararsızdı. Üç perdeyi sürekli bir lezzetle seyrettim.

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şiir: Elvah-ı Tabiattan yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir aralık beşeriyet mikroplardan korkmaya başladı. Bu tufeylatın tehacümatından kendini müdafaa etmek çarelerini düşündü. Bunları insanlar üzerinde bir bela gibi telakki ederek şerlerinden, mazarratlarından tevakki etmek lazım geldiğini mülahaza etti. Herkes bu mikroplardan ilel ü emraz-ı mühlike tohumlarıdır diye ürktü. Lakin tetkikat ileriye götürüldükçe bunların elinden kendimizi kurtarmanın çaresi olmadığını ve bu tufeylat ile hoş geçinmenin yoluna bakmak iktiza ettiğini anladık. Bunları esbab-ı hayatiyeden addettik. Hatta bunlarsız hayat olmayacağını bildik. Kanun-ı hayatın bunlar üzerine de tatbiki lazım geldiğini öğrendik: muzırlarından kaçınmak, faydalılarını celbetmek hatta mümkün olanlarından istifadede bulunmak. Beşerin uzviyat-ı saireye karşı mesleği bu değil midir? Hayvanat-ı vahşiyeden kaçar, bunlardan kabil-i terbiye gördükleriyle daima kendi emir ve kahrı altında tutacağı ve istifadesine hadim kılacağı hayvanatı da yanında saklar, bakar, yedirir, içirir, bunlardan bin türlü istifade kapıları bulur.

(…)

İhtimarat hakkında tetkikatta bulunup mikropların tesiratı ve keyfiyatını ortaya çıkarmakla Mösyö Pastör [Louis Pasteur] terakki-i sanata da büyük hizmet etmiştir. Boyacılık mikropların tesiratıyla ne dil-nişin renkler, imtizaçlar meydana çıkarmıştır. İpek yetiştirmek bu sayede ıslah olunmuştur. Yakında da mikropların mahir bir kimyager gibi maadinin muayenesinde hizmet görüp fevkalade bir maharet ve iktidar göstermelerinden bahsolunuyor.

(…)

Biz arayacak değiliz ya… Etibba arasınlar. Bizim arayacağımız, buraya kaydedeceğimiz havadis-i fenniyeden ibarettir. Yevmi gazetelerde beş on gün evvel havadis sırasında İzmit taraflarında veba-i bakri zuhura geldiği yazılıydı. Bu havadis, fen nokta-i nazarından halkı müstefit edemez lakin memleketimizce bâdî olacağı mazarrat itibariyle duçar-ı endişe ve teessüf eder. Veba-i bakri yüzünden memleketimiz birçok zarar-dide olduğu cay-ı inkâr değildir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Erbab-ı fen balonları ıslah etmeye ve balonlar yerine kaim olabilecek uçma makinelerini bilfiil istifadeyi temin edecek bir hâle ifrağ eylemeye gayretten hali kaldıkları yoktur. Yakında Berlin şehrinde havadan ağır bir balon bir makine kuvvetiyle uçurulmuş fakat tecrübe muvaffakiyet göstermemiştir. Alman mühendislerinden Şoraç’ın tertib-kerdesi olan balon, alüminyum madeninden yapılmış ve bir tarafı mahrut ile nihayetlenmek üzere bir üstüvane şeklinde bölünmüştür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Cins-i Feresin Islahı: Macar Kısraklarından Mütevellit Haymar Tayları yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Havada seyahat meselesi kati bir suret-i hâl bulamadığı hâlde insanlar bundan zerre kadar meyus olmamakta ve bilhassa erbab-ı fen bu meseleye bilfiil değilse bile bin-nazariye hallolmuş bitmiş nazarıyla bakmaktadır. Vesait-i nakliye ve seyir ve hareket nokta-i nazarından insanların halline çalıştıkları yalnız kuşlar gibi havada uçmak meselesi değildir. Balıklar gibi deniz diplerinde gezebilmek için de uğraşmaktadırlar. Şimdi bu maksadı istihsal için tahte’l-bahr hareket etmek üzere birtakım vapurlar icat etmişlerdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Trablus-ı Şam’da Bir Sokak (Üstte) yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hindistan Vukuatı yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

İdealizm de böyledir. Tarifi pek müşkül. İşte bunun için şayan-ı medh ve senadır. Şayan-ı muhabbettir. Bazı kimseler alenen buna izhar-ı muhabbet etmiyorlar ve daha akilane hareket etmek istiyorlar. Fakat batınen idealizme bir meyil ve muhabbet hissediyorlar. O adamlar gibi ki yapmak istediklerini enzar-ı halktan -tayip olunmak vahimesiyle- setr ve ihfa ve emellerini hafiyen icra ederler. Lakin iffet ve fazilette setr ve ihfayı muayyeb görenler daha ziyade cesurane hareket edip efkâr ve mülahazatını alenen izhardan çekinmiyorlar, bir insan için mutlak surette fikir ve hayalin lüzumunu serd ve ityan ediyorlar.

(…)

İdealizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Velhasıl hakikat ve tabiat-perestanenin tesis ettikleri usul-i hikmete bir müddet harfiyen mutavaat edildikten sonra hakikatten ayrılmamak şartıyla -çünkü hakikat hiç kimse nazarında kâbil-i ret ve gayr-ı makbul olamaz -biraz hakikati  müsamaha etmek, biraz hayalata meyil göstermek lüzum ve ihtiyacı anlaşılmıştır.

(…)

İdealizm yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Büyük pederim şeyhuhete yaklaşmıştı. Doksan sekiz yaşında fakat kuvve-i hafızası hemsal olanlara nispetle şayan-ı takdir olup gördüğü vukuat-ı cihanı, işittiği rivayat-ı atikayı birer birer derhatır eder ve intizamına halel vermeden nakleylerdi. Kârdide, vâkıf-ı ahval bir zat olduğu gibi bu mini mini küre-i arzın her tarafını da gezmiş, dolaşmıştır. Henüz devre-i medeniyetin bu derece kemale vasıl olmadığı zamanlar küre üzerinde ömür süren insanların medeniyeti tekemmül etmiş farz eyledikleri hâlde henüz bedeviyet ve vahşet vadilerinde payan olduğuna dair birtakım hikâyeler ve fıkralar da büyük pederimin mahfuz-ı hatırasıdır. Bu hikâyeler ve fıkralar bize o kadar garip görünüyor ki büyük pederimin nakliyatına biraz da hayalat karıştırdığı zehabını hasıl ediyor. Fakat bu rivayatı bilahare tarihin zapt ve kaydettiği vukuat ile tatbik ederek bu geçmiş zamanların ahvalini büyük pederimin tasviratıyla tamamen mutabık oldum. Bir akşam bu zat bervech-i ati idare-i kelam ediyordu:

İnsanlar için oldukça bir maişet ve istirahat temin eden bu derece-i tekemmül ve medeniyet birdenbire istihsal olunamamıştır. Bugün bizim vasıl olduğumuz mertebeye vasıl olabilmek için vahşet, bedeviyet ve nim-medeniyet devirleri geçilmiştir. Bu devirlerde ecdadımız vahşete karib bir hâlde yaşamaktaydılar. Her ne kadar o zamana da bir devr-i medeni ıtlak eylemişlerse de bugün malik olduğumuz esbab-ı medeniye elde bulunmadıkça ne surette istirahatin ve maişetin temin olunabileceğini şimdi biz tahminden aciziz.

(…)

Gelecek Zaman Hikâyeleri yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Büyük pederimin hikâyesi bitti. Bu zat daha pek çok muammer oldu ve eski zaman masallarından birçoğunu bize nakletti. Âlem-i insaniyetin o zamanlar nasıl bir hâl-i vahşet ve bedeviyette bulunduğu hakkında bize fikirler verdi. Fakat kim bilir? Elli asır sonra gelenler de bizim için aynı fikirde bulunmayacaklar mı?

Gelecek Zaman Hikâyeleri yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Avusturya Hariciye Nazırı Kont Goluhofski’nin Macaristan ve Avusturya delegasyon meclislerine karşı Avusturya hükûmetinin harici politikasına bunun zımnında olarak ahval-i umumiye-i siyasiyeye dair irat eylediği nutk-ı mufassal bu hafta içinde gerek diplomatları ve gerek matbuatı hayliden hayliye işgal etmiş ve diplomatların bu baptaki mülahazat ve mütalaatı -ketum olmak onlar için bir hassa-i mümeyyize ve lazıma olduğu cihetle- meydana çıkmamış ise de gazetelerin türlü türlü mütalaat ve münakaşatı sayfalar doldurmuştur.

(…)

Cümle-i Siyasiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Nutkun heyet-i umumiyesi itibariyle de ayrıca ehemmiyeti vardır. Mezkûr noktaların tafsiline girişmeden evvel bu ehemmiyeti söyleyip geçmek muvaffaktır. Avusturya’nın dâhilen uğradığı gavail ve meclis-i umumiyede Çek ve Alman lisanlarının ikisi birden Bohemya’da kabulü ve Avusturya ile Macaristan arasında münakit olan ve Macaristan’ın masarif-i umumiyeye yüzde otuz nispetinde iştirakı esasına müstenit bulunan mukavele-i maliyenin tecdidi hakkında müzakerat vuku bulması üzerine meclis-i mezkûrede zuhur-ı yafta olan ahval-i umum Avrupa’da pek garip ve şayan-ı teessüf görülmüştü.

(…)

Cümle-i Siyasiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İspanya ahvaline ara sıra atf-ı nazar etmekten matbuatın hali kaldıkları yoktur. Küba adasında zuhura gelen iğtişaş bu hükûmetin başına bir büyük gaile açmış ve iki seneden beri Küba meselesi sürüncemede kalmıştır. Mareşal Martinez Kambos [Arsenio Martínez Campos] bir iş göremeden geldiği gibi başvekil Kanova del Kasteylo’nun [Antonio Cánovas del Castillo] vefat etmesi ve biraz sonra mevki-i iktidara serbesti fırkasının ve Mösyö Sagasta’nın [Práxedes Mateo Sagasta] gelmesi üzerine İspanya Küba’ya karşı mesleğini tebdil etmiş ve şiddet icraatıyla meşhur ve erbab-ı iğtişaşı kahır ve tenkil ederek teskin-i şurişe nihayet vermek emeline hadim olan Küba Kumandanı General Veyler’i [Valeriano Weyler] celp ve yerine Mareşal Blanko’yu izam eylemiştir.

(…)

Cümle-i Siyasiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.