Sabah refikimiz pazar günkü nüshasında “Teessüf-i Azim” ser-namesiyle şu satırları yazıyordu:

Cenab-ı hakkı la-yezal padişah-ı hamidü’l-hısal efendimiz hazretlerinin ömür ve afiyet-i cihan-kıymet-i şehenşahlarını müzdad ve firavan buyursun amin.

Kudema-yı müşiran-i azamdan yaver Ekrem İbrahim Derviş Paşa bir müddetten beni düçar olduğu hastalıktan reha-yab olamayarak dün gece saat yarım raddelerinde ircii emr-i celiline lebbeyk-zen icabet olarak azim-i cennat-i aliyat olmuştur.

(…)

Merhum müşarünileyh kabiliyet-i mahsusa-ı askeriyesini zamanıyla bi’t-tayin gönüllü olarak dâhil olduğu silk-i celil-i askerîde az vakit içinde terakkiye başlayıp sırasıyla kat-i meratib eyleye eyleye bin iki yüz yetmiş sekiz senesi rütbe-i müşiriyi ihraz etmiştir ki şu hesaba göre otuz altı senelik bir müşirdi demek olur. (…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Turuk ve maabirin bir memlekette ümran ve terakkiyi temin eden esbabın birincisi olduğu müsellem bir hakikat olup saye-i ümran-vaye-i cenab giti-sitanîde vilayat-ı şahanenin kâffesinde yolların intizamına ve köprülerin metanetine fevkalade dikkat ve itina olunmakta ve icabına göre turuk-ı cedide küşat olunduğu gibi yeni usulde ve ahşap köprüler yerine kâgir ve demir köprüler de yapılmaktadır. Bu cümleden olarak Hüdavendigâr [Bursa] vilayeti dâhilinde bu sene inşa edilmiş olan mükemmel bir köprünün resmini enzar-ı kâriine vaz ediyoruz.

(…)

“Fotoğraf Tüfeği”

Resimlerimizde bir kara bina ile nişan aldığını gördüğünüz şahsın hâline dikkat edecek olursanız bunun bir avcı olmadığına pek çabuk hükmedersiniz. Zaten elinde bulunan alet de şeklen tüfeğe benzemekle beraber tüfek değildir. O bir fotoğrafçı, elindeki ise bir fotografi makinesidir. Bununla alınmış olan eprövler [épreuve] diğer şekillerde manzur olur.

Teressüm-i ziyanın böyle bin türlü tatbikatı görülmekte ve bu tatbikat daima fennî bir ihtiyaç neticesi olarak zuhura gelip sonradan eğlencelere kadar teşmil edilmektedir.

“Kinetoskop” ve “sinematograf” namlarıyla maruf olan diğer bazı alat gibi fotoğraf tüfeği dahi hep “kronofotoğraf” sisteminde yapılmış şeylerdir. Kronofotoğraf ise pek sade bir esas üzerine mübtenidir: Uzun bir pelikül merbut olduğu yumaktan çözülerek objektifin önünden geçip diğer bir yumağa sarılır; obtüratör birkaç defa açılıp kapatılınca tasviri maksut olan cismin birkaç şekli pelikülün üzerine initaf ile muntabi olur.

Makine esasen o yumaklarla obtüratörü tahrike mahsus bir iki çarktan, bir de maniveladan ibarettir. Fakat şekillerin intibaı pelikülün çözülmekte olduğu zamana tesadüf ederse resm-i tabii bulanık çıkacağından bu mahzuru def için dahi makineye –obtüratörün açıldığı dakikadan kapanacağı ana kadar pelikülün hareketini men edecek– bir cüz ilave etmişlerdir.

Kronofotoğraf alatına bu şekli veren Mösyö Marey [Étienne-Jules Marey] namında bir zat olup alat-ı mezkûre Mösyö Edison [Thomas Edison] ve Mösyö Lumier [Lumiére] tarafından bir kat daha ıslah olunarak bugünkü hâl-i mükemmeliyete isal edilmiş ve Avrupa’da pek ziyade rağbet görmekte bulunmuştur.

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Moskova merasim-i tetevvüciyesi gibi Peşte Sergisi de hususuyla resimli evrak-ı matbuat için büyük bir sermaye-i neşriyat teşkil ediyor.

Geçenki nüshalarımızda bu bapta iyice malumat vermiş ve Peşte’den aldığımız mektub-ı mahsusu derç ile beraber sergiyi terkip eden başlıca mebaniden birkaçını kariin-i kiramımızın piş-i enzar-ı temaşasına vaz eylemiştik. Bu sefer de sanayi dairesiyle Macar üslub-ı hass-ı mimarisi üzere inşa edilmiş iki binanın resmini ve Avusturya-Macaristan İmparator ve Kralı Fransuva Josef [Franz Joseph] hazretlerinin bir Kata tasvirlerini neşrediyoruz. Şu sergi münasebetiyle müşarünileyh hazretleri Peşte’ye gelerek sergiye müteallik icra edilen merasimin cümlesinde hazır bulunmuş ve bu vesile ile Macarlar tarafından haklarında fevkalade ve yeniden yeniye izhar ved-i muhaleset olunmuştur.

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Eslafta Dekadanlık ve Şeyh Galip

Geçende Hüseyin Cahit Bey’in “Parlak Tabirler” makalesini Sabah gazetesinde okuduğum zaman, “Artık bu mesele bu kadar vesaik-i nakliye, akliye ve delail-i tarihiyeden sonra makbul ve müspet addolunmalıdır.” demiştim. İstical etmişim.

Tab-ı selime muvafakattan, bir de gâh ü bigâh vezin ve kafiyeden başka bir kayıt ile mukayyet olmayan fikr-i şairaneyi, o fikr-i şairaneyi -ki Şeyh Galip merhumu:

Bir leması var ki şem-i canın

Fanusuna sığmaz asumanın!

diye muhteşem bir itiraf-ı hakikate mecbur etmiştir- birtakım köhne ve sathi hudutlar içinde sıkmak, boğmak, öldürmek arzusuna düşmek Niagara Şelalesi’ni bir navdan-ı hakire sığdırmaya çalışmak nevinden bir hayal-i muhal, bir teşebbüs-i beyhude olur.

(…)

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gariptir ki edebiyatımızda zuhura gelen teceddüdat içinde bizim için en munisi, en “yerlisi” -sümmettedarik bir tuhaflık olsun diye dekadan denilen- bu tarz-ı beyanken, edebiyatımızda her türlü tahavvülata pek suhuletle alışmak ise mutadımızken, yüzlerce seneden beri zaten şarkta mütedavil olan bu tarzın bugün -ihtimal ki- daha parlak, daha şümullü olarak tecdit ve iadesine bir türlü akıl erdirip ram olamıyoruz… Niçin?

(…)

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Demek istiyorum ki duçar-ı tariz olan bugünkü tarz-ı tahririn bilcümle şuabatını, mehasinini bir başka neşvede cami olan Şeyh Galip merhumun meslek-i şairiyeti ile edebiyat-ı hazıra beynindeki şu muvaneset ve muvafakat derpiş edilerek “dekadan” diye Frenkçe, bi-meal ve münasebet bir nam verileceğine üstad-ı tabii-i meslekleri olan şair-i müşarünileyhin nam-ı muhteremine izafetle bunlara “Galibiyun” demek daha muvafık olacağı dermeyan edilseydi tafsilat-ı salifeye nazaran o kadar abes ve bi-mahal bir tevcihte bulunulmuş olmazdı.

Musahabe-i Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Makale-i Mahsusa yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Konfetilerin, serpantinlerin icadı pek eski değil, lakin çabuk taammüm etti. İçlerinde sahib-i lisan olanlar da var. Evet, müteaccip olmayınız, konfetinin söz söyleyeni demek istiyorum. Geçen hafta refik-i muhteremimiz Sabah gazetesinde, bir konfeti kendi sergüzeştini yazmamış mıydı ya? Varakpare fabrikanın o cesim kâğıt hamuru kazanından bida’ ile nasıl konfeti haline girdiğini, kutular içinde dükkâncıdan dükkâncıya memleketten memlekete nasıl gezdiğini, nihayet bir baloda zarif bir el tarafından nasıl savrulup atıldığını, sonra oranın hava-yı har ve ziyadarı içinde biraz temevvüçten sonra bir erkeğin gömleği içinde ne yolda ahz-ı mevki eylediğini pek güzel hikâye etmiş. Hele kendi yüzünden hanede beyle zevcesi arasında çıkan münazaa fıkrası konfeti sergüzeştini okuyanları hep güldürmüştü. Konfetinin kendi tarihçe-i hayatını böylece – tabii yalnız gazetesi sütununa geçirecek kadar ketum- bir muharrire hikâye etmiş olduğunu arkadaşlarımdan birine anlatırken o da başından geçen aynı böyle bir vakayı nakletti. O zavallı da balo müzeyyenatından birine mahrem-i esrar olmuş, ama kendine tevdi-i sır edenin hayatı o renkli kâğıt parçası kadar hükümsüz değilmiş. Meğer arkadaşım bir gece kolunda gezdirdiği matmazelin arkasındaki tül esvapla konuşmaya yol bulmuş. O esvaptan tekmil beş senelik tercüme-i halini öğrenmiş. Öğrendikçe hayretten hayrete düşmüş. Nasıl düşmesin ki? Maskesi altında kendine gâh naz u istiğna gâh latife ve istihza gösteren sevimli kızcağızın sırtındaki esvap bile kiraymış. Sahibi olan dükkâncı tam dört senedir karnaval mevsimlerinde elbiseyi defaatle böyle nazeninden nazenine icar edermiş. O sayede zavallı esvap sırttan sırta dolaşır, mesela bir akşam etine dolgun, harekâtı ciddi bir madamın sırtında gezdikten sonra ertesi gece vücudu narin, civa gibi müteharrik bir işve-saz-ı şabede-bazın zebun-ı heva ve hevesi olurmuş. Bazen müracaat edenin vücuduna göre genişler, daralır; bazen uzanır, kısalırmış. Bunlar zavallı esvabın çektiklerinden bir kısmı. Hâlbuki daha öyle zahmetlere düşmüş, öyle şeyler görmüş ki sergüzeştini dinleyen zat bile bana hikâye etmeye yetişemedi. Nerede kaldı ben size yazabileyim.

Musahabe-i mutademizde size yazacak zevk-i averane haberlerden biri de Beyoğlu’na bir Fransız tiyatrosu gelmiş olmasıdır. Yeni kumpanya Mösyö Kristiyan ve Madam Darbeli’nin taht-ı idaresindedir. Bunlar mevsim-i şitanın bidayetinde bir kere daha şehrimizden geçmişti. Kumpanya bu defa oyuncularını ikmal ederek erbab-ı temaşayı cidden memnun edeceğini vaat eyliyor ve bize –ilan varakalarında- düzinelerle oyun esamisi sayıyor. Cumartesi akşamı ve dün gece Emil Zola [Emile Zola]’nın Terez Raken [Therese Raquin]’i oynandı. Tiyatro biraz kalabalıkmış seyredenler, biraz sıkıntılı fakat hoş bir oyun seyreyledik, diyorlar. Bir başka musahabetimizde bizim de göreceğimiz piyesler hakkında malumat veririz.

Ahval-i havaiyede malumatları olduğunu iddia edenler de bu sene baharın çabuk geleceğini, sürekli olacağını söylüyorlar. Yine bu adamlardan kış iptidasında “Yapraklar ağaçların tepesinden dökülüyor, kestane bol oluyor, onun için kış şiddetli geçecek.” rivayetini işitmiş, evvelemirde çokluk ehemmiyet vermemiştik. Ama nasıl şiddetli soğuklar gördüğümüzü unutmak kabil olmadığı için şimdi kemal-i hulusla bahar hakkında verilen haber sahih olsun duasını eyliyoruz.

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Ahlak ve adab-ı umumiyeyi muhafazaya memur ve mecbur olan gazetelerin istimal edecekleri lisan o vazife-i necibe ile mütenasip olmak elzem bulunduğundan enzar-ı ammeye vaz edilen sahaif-i matbuatta -sevk-i cibillet ile- sarf ve irat edilen elfaz-ı müstehcene hiç mazeret kabul etmeyecek surette müstekreh görünür, dai-i nefret olur.

Vâkıâ gazetelere latife ve mizah-amiz şeyler de yazılabilirse de bunlarda daire-i edep ve terbiye haricine çıkılmayarak latifenin latif ve zarif olmasına, hiç kimse hakkında mütecavizane ve haysiyet-şikenane isnadat-ı kabihayı havi bulunmamasına son derecede dikkat edilmek lazıme-i namus-perveri iktizasındandır. Maatteessüf  bu kaide-i ahlakiyeyi bilmeyen bazı gazete muharrirleri de görülüyor. Lakin bunlar temin-i menfaat için halktan bir hande-i temeshure arz-ı iftikar eden kimselerdir ki ciddi bir muharrir namına hiçbir vakit kesb-i istihkak edemeyip olsa olsa âlem-i matbuatta palyaçoluk derekesini işgal edebilirler.

İşte Çarşamba günkü Sabah gazetesinde “Figâhi” nam müstearı altında gizlenen birinin güya letaiften olmak üzere yazdığı bir fıkra-i mütecavizane de şimdiye kadar matbuat sahaifinde hiçbir kimse hakkında reva görülmemiş bir tabirin istimali bu kabil-i rezaletlerin ne derecelere kadar meydan alabileceğini ispat için şayan-ı teessüf bir delildir.

Figâhi Efendi bilmelidir ki tecvizinde hayâ etmediği tahkiri kendisine iade etmekle beraber -eğer terbiye mani olmasa- daha birçok galiz sözler istimalinde hiç kimse için hiçbir güçlük yoktur. Fakat insanlarda ahlak ve edep denilen bir hâl vardır ki maatteessüf böyle bir siteme düçar olanları kendisine aynı suretle mukabele etmekten men eder ve adab-ı matbuat letaifin bu kibirlerini latif görmekten daima müteneffirdir!

Adab-ı Matbuat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Sade bayram ertesine değil, hatta bayram gecesine büyük bir iştiyak ile intizar edenleri de unutmayalım. Tabii bunlar meyanında birinci dereceyi akşam olunca, onların tabiri veçhiyle vakt-i kerahet gelince şöyle ufacık şişe ile kadehin yanındaki küçük meze tabaklarının karşısına geçip neşe getirmeye yahut beyin dumanlamaya alışanlar iştigal eder. Şu da bir hakikattir ki akşamcılar ramazan tiryakileri arasında daha mümtaz bir sınıf teşkil eder. Bunlardan öylelerini bilirim ki ramazanın devam ettiği bütün müddetçe ya pek hadid yahut âdeta kendine gayr-ı maliktir. Ne söylediğini bilmez, âdeta o müddet zarfında telyin-i dimağa uğrar.

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hüseyin Cahit’le bir zamanda yazı yazmaya başladık. Yalnız edebiyata değil, zannederim, alem-i matbuata da aynı zamanda girdik. O Servet-i Fünûn’un ilk nüshalarına “öteberi” yazarken ben… haydi itiraf edeyim, Sabah’ın ilk sahaifine – bu ceridenin muhabiri olan bir muhibbimin namına – o zaman ancak böyle tercümeler yapabilecek İngilizcemle mütenevvialar tercüme ederdim. O benden daha bahtiyar yahut bedbaht çıkarak bastırdığı romanını, o kocaman Nadide’yi yazarken ben Sefiller’in Cinayatı namındaki on cildin “ibret-amiz ve facialı!” romanımın üçüncü cildini itmam etmiştim.

(…)

Tetkikat-ı Edebiye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İlm-i İktisat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İlm-i İktisat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.