Bu cümleden olmak üzere Servet-i Fünûn’da bu haftadan itibaren bir takım ıslahat daha icra olunuyor ki bunların asıl tatbikatı 261 numarayla başlayacak olan altıncı sal-i neşriyatımızda müşahede edilecektir.

Bunlar: Musahebat-ı mutade-i usbuiye ve fenniyemize ilave olarak nüshalarımızda birer de musahabe-i edebiye bulundurmakla beraber makalatın tashihatına fevkalade itina, romanlarımızı hemen ekseriye Osmanlı müşahir-i muharririnin mahsul-i kilk-i iktidarları olan milli asardan intihap, ve resimlerimizin daha ziyade şark vekayi ve menazırına ait bulunmasına gayret etmekten ibaret bulunuyor. Musahebat-ı edebiyemizin tahrir-i liyakat ve kifayet-i edebiyesi her bir eser-i hame-i nezahetperveranesinde nümayan, her bir eser-i müşkülpesendanesi ise makbul-i ehl-i vicdan ve irfan olan edib-i marifetperver M. T. Fikret Beyefendi biraderimizin himmet ve nezaret-i marifetperverlerine havale ve tevdi kılınmıştır.

Kezalik makalatımızda sehv-i tertip ve tashih olarak bazı hataiyat kaldığı görülüyordu, badema bu bapta pek ziyade dikkat edilecektir.

Romanların asar-i millîyeden intihabına gelince kariben ustad-ı muhterem atufetlü Ekrem Beyefendi hazretlerinin Araba Sevdası unvanlı musavver eser-i edibanelerinin dercine mübaşeret olunacağı gibi şimdi tefrika edilmekte bulunan Zehra romanı gibi Osmanlı erbab-ı kaleminin mahsul-i fikir ve tetkikleri olan asarı dahi bilintihap tab edeceğiz.

Resimlerimizin evvel emirde vakayi-i Osmaniye ve mahalliyeye, menazır-ı şarkiyeye ait olmasına çalışılmakla beraber aktüalite denilen takib-i vekayi-i medeniyede kusur gösterilmeyecek ve zevk-i selimin takdir eyleyeceği sanayi-i nefiseye ait levhalarla dahi kemafissabık tezyin-i sahayif kılınacaktır.

İşte altıncı sal-i neşriyatımıza mübaşeret vesilesiyle heyet-i tahririyemiz tarafından

acizane ittihaz kılınacak tedabir-i ıslahiye bunlardan ibaret bulunup kariin-i kiramın varit  hatırları olacak reyler dahi idarehanemize lütfen tebliğ edilirse maatteşekkür nazar-ı dikkate alınacağını beyan ederiz ve minallahittevfik.

Teşekkür ve İfade yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şeffaf ve gayrışeffaf cisimler – yeni şuaat – Doktor Röntgen’in keşfi ve ehemmiyeti – Kruksun [Crookes tüpü] tecrübe-i evveliyesi – kesif cisimlerden ziyanın müruru – Ara yerde duvar varken fotoğraf almak – gözün teessüratı ve bir fotografya levhasının hassasiyeti – madeniyattan mürur eden şuaat – kemiklerin resmini almak – bu keşfin tababette hizmet-i müstakbelesi

Beş on gün içinde umum fenni encümenlerin mübahasat ve münakaşatı ve Avrupa resail-i fenniyesinin mühim makalatı Almanya’da Vürçburg [Würzburg]  Darülfünunu muallimlerinden doktor Röntgen’in keşf-i ahirine inhisar etmiştir.

Şimdiye kadar ecsam ikiye ayrılıp bir kısmına şeffaf ve diğer kısmına gayr-ı şeffaf denmekte iken doktor Röntgen’in keşfi üzerine bu taksimat bir dereceye kadar müteenniyane yürütülmek iktiza ediyor. Çünkü şimdiye kadar kalın bir duvarın bir tarafından öbür tarafını görmek bir göz için mümkün olmadığı gibi demir veyahut bir tahta levha ara yerde bulunursa yine öbür tarafı rüyet olunamazdı. Bir safha-i cam gibi ziyanın müruruna ve bir taraftan öbür tarafını göstermeye gayr-ı mani cisimlere de şeffaf denilirdi. Doktor Röntgen bu taksimat bizim gözümüze nazaran olduğunu ve her ne kadar duvar gibi, bir levha gibi arada bir hail olduğu zaman gözümüz göremiyorsa da şimdiye kadar kesif ve gayr-ı şeffaf addedilen ecsamdan mürur ve nüfuz edebilir bir nev-i şuaat bulunduğunu keşf etmiş ve bu şuaatın nüfuz ve müruruna birçok cisimlerin mani olmadığını ve binaenaleyh gözümüzle bir duvarın öbür tarafında bulunduğu için göremediğimiz eşyayı ve kapalı bir kutu derununda bulunan şeyi gözümüzden daha mükemmel olduğunu iddia ettikleri fotoğraf makineleri ile görmek ve hatta resmini almak taht-ı imkanda olduğunu doktor Röntgen meydana çıkarmıştır.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Evvela – Müsabaka yalnız enstantane resimler içindir. 8×8’den 13×18 cesametine kadar fotoğraflar müsabakaya dahil olur. Gönderilecek fotoğraflardan ikişer nüsha yollanmalı ve klişeleri beraber olmalıdır. (…)

Saniyen – Dürbünün, makinenin, istimal olunan plağın cinsi ve nevi tasrih olunmalıdır.

Salisen – Resim nerede ve saat kaçta çıkarılmış ise bildirilmeli ve developman icrası olarak ne kullanıldığı beyan kılınmalıdır.

Rabian – Müsabaka Nisan’ın birinden Mayıs’ın on beşine kadar küşadedir. (…)

Hamisen – Ressam ve fotoğraflardan mürekkep bir heyet-i temyiziye tarafından resimler bi’l-muayene birinci dereceyi ihraz eden resmin sahibine 9×12 cesametinde bir Kata fotoğraf makinesi ita olunacaktır. Fotoğrafçı Diradur Efendi [Onnik Diraduryan] tarafından heyeten verilecek olan işbu makine efendi-i mumaileyhin mağazasında şimdiden teşhir olunmuştur. İkinci dereceyi ihraz eden resmin sahibine bir senelik Servet-i Fünun abonesi yahut idarehanemizden yüz elli kuruşluk kitap ita olunacaktır. (…)

Fotoğraf Müsabakası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…) [B]inaenaleyh şehr-i Mayıs’ın on beşinde hitama erecek olan müddet-i müsabakayı Haziran’ın on beşine kadar temdit eyledik. (…)

Evvela – Müsabaka yalnız enstantane resimler içindir. 8×8’den 13×18 cesametine kadar fotoğraflar müsabakaya dâhil olur. Gönderilecek fotoğraflardan ikişer nüsha yollanmalı ve klişeleri beraber olmalıdır. (…)

Saniyen – Dürbünün, makinenin, istimal olunan plağın cinsi ve nevi tasrih olunmalıdır.

Salisen – Resim nerede ve saat kaçta çıkarılmış ise bildirilmeli ve developman icrası olarak ne kullanıldığı beyan kılınmalıdır.

Rabian – Müsabaka Nisan’ın birinden Mayıs’ın on beşine kadar küşadedir. (…)

Hamisen – Ressam ve fotoğrafçılardan mürekkep bir heyet-i temyiziye tarafından resimler bi’l-muayene birinci dereceyi ihraz eden resmin sahibine 12×9 cesametinde bir Kata fotoğraf makinesi ita olunacaktır. Fotoğrafçı Dirador Efendi tarafından heyeten verilecek olan işbu makine efendi-yi mümaileyhin mağazasında şimdiden teşhir olunmuştur. (…) İkinci dereceyi ihraz eden resmin sahibine bir senelik Servet-i Fünun abonesi yahut idarehanemizden yüz elli kuruşluk kitap ita olunacaktır.

Sadisen – Mazhar-ı mükâfat olan resimler gazetemize derç olunacaktır.

Fotoğraf Müsabakası ve Temdid-i Müddet yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Sabah refikimiz pazar günkü nüshasında “Teessüf-i Azim” ser-namesiyle şu satırları yazıyordu:

Cenab-ı hakkı la-yezal padişah-ı hamidü’l-hısal efendimiz hazretlerinin ömür ve afiyet-i cihan-kıymet-i şehenşahlarını müzdad ve firavan buyursun amin.

Kudema-yı müşiran-i azamdan yaver Ekrem İbrahim Derviş Paşa bir müddetten beni düçar olduğu hastalıktan reha-yab olamayarak dün gece saat yarım raddelerinde ircii emr-i celiline lebbeyk-zen icabet olarak azim-i cennat-i aliyat olmuştur.

(…)

Merhum müşarünileyh kabiliyet-i mahsusa-ı askeriyesini zamanıyla bi’t-tayin gönüllü olarak dâhil olduğu silk-i celil-i askerîde az vakit içinde terakkiye başlayıp sırasıyla kat-i meratib eyleye eyleye bin iki yüz yetmiş sekiz senesi rütbe-i müşiriyi ihraz etmiştir ki şu hesaba göre otuz altı senelik bir müşirdi demek olur. (…)

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Turuk ve maabirin bir memlekette ümran ve terakkiyi temin eden esbabın birincisi olduğu müsellem bir hakikat olup saye-i ümran-vaye-i cenab giti-sitanîde vilayat-ı şahanenin kâffesinde yolların intizamına ve köprülerin metanetine fevkalade dikkat ve itina olunmakta ve icabına göre turuk-ı cedide küşat olunduğu gibi yeni usulde ve ahşap köprüler yerine kâgir ve demir köprüler de yapılmaktadır. Bu cümleden olarak Hüdavendigâr [Bursa] vilayeti dâhilinde bu sene inşa edilmiş olan mükemmel bir köprünün resmini enzar-ı kâriine vaz ediyoruz.

(…)

“Fotoğraf Tüfeği”

Resimlerimizde bir kara bina ile nişan aldığını gördüğünüz şahsın hâline dikkat edecek olursanız bunun bir avcı olmadığına pek çabuk hükmedersiniz. Zaten elinde bulunan alet de şeklen tüfeğe benzemekle beraber tüfek değildir. O bir fotoğrafçı, elindeki ise bir fotografi makinesidir. Bununla alınmış olan eprövler [épreuve] diğer şekillerde manzur olur.

Teressüm-i ziyanın böyle bin türlü tatbikatı görülmekte ve bu tatbikat daima fennî bir ihtiyaç neticesi olarak zuhura gelip sonradan eğlencelere kadar teşmil edilmektedir.

“Kinetoskop” ve “sinematograf” namlarıyla maruf olan diğer bazı alat gibi fotoğraf tüfeği dahi hep “kronofotoğraf” sisteminde yapılmış şeylerdir. Kronofotoğraf ise pek sade bir esas üzerine mübtenidir: Uzun bir pelikül merbut olduğu yumaktan çözülerek objektifin önünden geçip diğer bir yumağa sarılır; obtüratör birkaç defa açılıp kapatılınca tasviri maksut olan cismin birkaç şekli pelikülün üzerine initaf ile muntabi olur.

Makine esasen o yumaklarla obtüratörü tahrike mahsus bir iki çarktan, bir de maniveladan ibarettir. Fakat şekillerin intibaı pelikülün çözülmekte olduğu zamana tesadüf ederse resm-i tabii bulanık çıkacağından bu mahzuru def için dahi makineye –obtüratörün açıldığı dakikadan kapanacağı ana kadar pelikülün hareketini men edecek– bir cüz ilave etmişlerdir.

Kronofotoğraf alatına bu şekli veren Mösyö Marey [Étienne-Jules Marey] namında bir zat olup alat-ı mezkûre Mösyö Edison [Thomas Edison] ve Mösyö Lumier [Lumiére] tarafından bir kat daha ıslah olunarak bugünkü hâl-i mükemmeliyete isal edilmiş ve Avrupa’da pek ziyade rağbet görmekte bulunmuştur.

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Moskova merasim-i tetevvüciyesi gibi Peşte Sergisi de hususuyla resimli evrak-ı matbuat için büyük bir sermaye-i neşriyat teşkil ediyor.

Geçenki nüshalarımızda bu bapta iyice malumat vermiş ve Peşte’den aldığımız mektub-ı mahsusu derç ile beraber sergiyi terkip eden başlıca mebaniden birkaçını kariin-i kiramımızın piş-i enzar-ı temaşasına vaz eylemiştik. Bu sefer de sanayi dairesiyle Macar üslub-ı hass-ı mimarisi üzere inşa edilmiş iki binanın resmini ve Avusturya-Macaristan İmparator ve Kralı Fransuva Josef [Franz Joseph] hazretlerinin bir Kata tasvirlerini neşrediyoruz. Şu sergi münasebetiyle müşarünileyh hazretleri Peşte’ye gelerek sergiye müteallik icra edilen merasimin cümlesinde hazır bulunmuş ve bu vesile ile Macarlar tarafından haklarında fevkalade ve yeniden yeniye izhar ved-i muhaleset olunmuştur.

Resimlerimiz yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Gazetemiz tarafından dört mah-ı akdem küşat olunup iki defa temdit edildikten sonra Temmuz gayesinde müddeti hitama eren fotografi müsabakasına mahsusen gönderilen resimler dünkü çarşamba günü idarehanemizi teşrif eden heyet-i mümeyyizeye takdim kılındı.

(…)

Servet-i Fünûn’un Fotografi Müsabakası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

[İmza: Ressam Halil Paşa]

[İmza: Diran Çırakyan]

Mangal Başı yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir Değirmen yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Kurbağalı Dere (Üstte) yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Cuma günü akşamı Beyoğlu’nda Sponik [Sponeck] Birahanesi’nin üst katındaki salonda gazetecilere mahsusen icra olunacak “müteharrik fotoğraf” tecrübesi seyrolunacaktı. Tecrübe icra edildi. Fevkalade hoşumuza gitti. Müsaade ediniz de anlatayım: Eğer medh ve senamız sizde dahi bir heves ve merak hâsıl ederse Sponik [Sponeck] salonuna kadar bir çıkıverirsiniz. Zira cuma akşamı gazetecilere hususi olarak icra olunan tecrübeler o geceden itibaren temaşagerana mahsusen tekrarlanıyor. Müteharrik fotoğraf yani sinematografın ne olduğunu Servet-i Fünûn karileri biraz bilirler zannederim. Zira şu usul icat olunduğu zaman muharrir-i fennimizi epeyce işgal etti. Hayli sayfalarımızı sinematograf tarifine, birkaç resmimizi de şu makinenin eşkâline hasreyledi. Yeni bir fotoğraf makinesi icat etmişler ki dakikada bine kadar resim alıyor ve bu resimleri bir şerit üzerine çıkarıyor.

(…)

Tecrübeleri icra eden Mösyö Hanri’nin maharetine hakikaten hiçbir diyecek yoktu. Sinematograf sanatına hakkıyla agâh olan Mösyö Hanri mahir bir ressamdır. Maharet-i sanatkâranesi sayesinde tecrübelerin ufak tefek bazı nevakısını dahi şüphesiz ikmal edeceğinde şüphemiz yok. O halde kış geceleri için hele önümüzdeki Ramazan-ı Şerif’te İstanbul ehl-i zevkine bir güzel eğlence daha çıktı demektir.

Şehrimizin kışlık karşı yaka eğlenceleri sırasında sinematograf ile evvelki hafta tetkikatını icra ettiğimiz Fransız Tiyatrosu istisna edilirse Beyoğlu’nda bir şey kalmıyor.

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Bağdat, 15 Kânunusani

“Halep’ten hareketimin dokuzuna ve Kânunuevvel’in on üçüne müsadif olan Cuma günü Zor Sancağının merkezi Deyr kasabasına muvasala eylemiştim.

(…)

Bağdat’tan Musavver Mektup yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

-Panorama-

Bu defa neşrolundu. Panoramamız on altı büyük sahifeden ve elli üç kıta tasvir-i nefiseden mürekkeptir. Muharebede ihraz-ı şan ve şeref eden bilcümle kumandan paşalar huzaratının tesavir-i mükemmeleleriyle mühim  muharebelerin resimleri ve bilad-ı meftuhanın menazır-ı umumiyesi panoramamızda mükemmelen görülüyor.

(…)

İhtar-ı Mahsus yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Vakıa fotografyanın sanayi-i nefiseden addolunmasını isteyenler bunu yalnız makinenin himmet-i camidesine bırakmayarak alınan klişeleri sonradan birçok tadilat-ı sanatkârane ile daha rakik, daha cazip bir hâle getiriyorlarsa da bu, eserlerinin bir eser-i sanat kıymetini ihraz etmesine yine kâfi olamıyor. Şu adem-i kifayeti fotografyaların gayr-i mülevven olmasından mütevellittir zannetmemeli; adi kurşun kalemiyle yahut kömürle yapılan resimler o kıymeti haiz olduğu hâlde fotografyanın mahza onlar gibi elvandan ari bulunması bu meziyetten mahrumiyeti için tabii bir sebep olamaz. Mesele resmin renkdar olup olmamasında değildir. Resim demek eşkâl ve menazır-ı tabiatın aynı aynına taklit ve temsili demek olsaydı fotografyalar da pek güzel birer resim, birer eser-i sanat sayılırdı; zira birkaç seneden beri fotografya meraklıları tarafından öyle güzel, öyle hurdeli, öyle müntehap, öyle mümtaz hasılı öyle sanatkârane eserler ortaya konuluyor ki bunları bir nazar-ı basit ile temaşa edenlerin hissettikleri zevk en mükemmel tabloların karşısında duyulan hazdan pek aşağı kalmıyor. Bunları yapanlar klişelerini gayet ince rötuşlarla âdeta değiştiriyorlar; başka bir hâle, kurşun kalemiyle yahut kömürle yapılan resimler hâline getiriyorlar ve bunda şüphe yok ki kendilerinin, kendi şahsiyetlerinin bir eseri mündemiç bulunuyor. Fakat ne kadar olsa esas yine evvelki esastır, makinenin aldığı akisten ibarettir. Hâlbuki resimde esas da teferruat da ressamındır; birinci hattan son gölgeye kadar onun mahsul-i maharetidir.

(…)

Mütenevvia: Fotografya ve Sanat yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Havaî fotografyanın tarih-i neşetini bulmak için pek gerilere gitmek lazım gelmez. Bugün müteamil olan hassas enstantane plaklarının icadından evvel bu tecrübelerin icrası mümkün değildi. 1868’de Fransız fotografya sanatkârlarından meşhur Nadar [Felix Nadar/Gaspard-Félix Tournachon] bir balonla cevv-i havaya suud ederek birkaç manzara almayı ilk defa tecrübe etmiştir. O zamanlarda balonlar mükemmel olmamakla beraber fotoğrafçıların elinde kolodyon terkibinden başka vasıta-ı tersim de yoktu. Bunun için alınan resimler bittabi pek nakıs oldu.

(…)

Mütenevvia: Havaî Fotografya yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.