(…)

Kaplumbağa Modası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Bir aralık beşeriyet mikroplardan korkmaya başladı. Bu tufeylatın tehacümatından kendini müdafaa etmek çarelerini düşündü. Bunları insanlar üzerinde bir bela gibi telakki ederek şerlerinden, mazarratlarından tevakki etmek lazım geldiğini mülahaza etti. Herkes bu mikroplardan ilel ü emraz-ı mühlike tohumlarıdır diye ürktü. Lakin tetkikat ileriye götürüldükçe bunların elinden kendimizi kurtarmanın çaresi olmadığını ve bu tufeylat ile hoş geçinmenin yoluna bakmak iktiza ettiğini anladık. Bunları esbab-ı hayatiyeden addettik. Hatta bunlarsız hayat olmayacağını bildik. Kanun-ı hayatın bunlar üzerine de tatbiki lazım geldiğini öğrendik: muzırlarından kaçınmak, faydalılarını celbetmek hatta mümkün olanlarından istifadede bulunmak. Beşerin uzviyat-ı saireye karşı mesleği bu değil midir? Hayvanat-ı vahşiyeden kaçar, bunlardan kabil-i terbiye gördükleriyle daima kendi emir ve kahrı altında tutacağı ve istifadesine hadim kılacağı hayvanatı da yanında saklar, bakar, yedirir, içirir, bunlardan bin türlü istifade kapıları bulur.

(…)

İhtimarat hakkında tetkikatta bulunup mikropların tesiratı ve keyfiyatını ortaya çıkarmakla Mösyö Pastör [Louis Pasteur] terakki-i sanata da büyük hizmet etmiştir. Boyacılık mikropların tesiratıyla ne dil-nişin renkler, imtizaçlar meydana çıkarmıştır. İpek yetiştirmek bu sayede ıslah olunmuştur. Yakında da mikropların mahir bir kimyager gibi maadinin muayenesinde hizmet görüp fevkalade bir maharet ve iktidar göstermelerinden bahsolunuyor.

(…)

Biz arayacak değiliz ya… Etibba arasınlar. Bizim arayacağımız, buraya kaydedeceğimiz havadis-i fenniyeden ibarettir. Yevmi gazetelerde beş on gün evvel havadis sırasında İzmit taraflarında veba-i bakri zuhura geldiği yazılıydı. Bu havadis, fen nokta-i nazarından halkı müstefit edemez lakin memleketimizce bâdî olacağı mazarrat itibariyle duçar-ı endişe ve teessüf eder. Veba-i bakri yüzünden memleketimiz birçok zarar-dide olduğu cay-ı inkâr değildir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

(…)

Erbab-ı fen balonları ıslah etmeye ve balonlar yerine kaim olabilecek uçma makinelerini bilfiil istifadeyi temin edecek bir hâle ifrağ eylemeye gayretten hali kaldıkları yoktur. Yakında Berlin şehrinde havadan ağır bir balon bir makine kuvvetiyle uçurulmuş fakat tecrübe muvaffakiyet göstermemiştir. Alman mühendislerinden Şoraç’ın tertib-kerdesi olan balon, alüminyum madeninden yapılmış ve bir tarafı mahrut ile nihayetlenmek üzere bir üstüvane şeklinde bölünmüştür.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Havada seyahat meselesi kati bir suret-i hâl bulamadığı hâlde insanlar bundan zerre kadar meyus olmamakta ve bilhassa erbab-ı fen bu meseleye bilfiil değilse bile bin-nazariye hallolmuş bitmiş nazarıyla bakmaktadır. Vesait-i nakliye ve seyir ve hareket nokta-i nazarından insanların halline çalıştıkları yalnız kuşlar gibi havada uçmak meselesi değildir. Balıklar gibi deniz diplerinde gezebilmek için de uğraşmaktadırlar. Şimdi bu maksadı istihsal için tahte’l-bahr hareket etmek üzere birtakım vapurlar icat etmişlerdir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Telebbüs için olsun, tefrişât için olsun kadınların tabına bir kumaş intihabı terk olunursa bunun mutlak ipekli olmasını isterler. İpekli akmişe birçok cihetlerle yün mensucatının madununda ise de ne çare ki itibarı ziyadedir. Harareti nakilde yani vücudu tesirat-ı hariciyeden muhafazada yünlü kumaşların yerini hiçbir şey tutamaz. Fakat ipek kumaşlar da rengîn manzarası, şaşaası cihetiyle nazar-ı itibardan düşmüyor.

(…)

İpekli kumaşların yünlüler gibi yıkanıp temizlenmemesi, vücudu muhafazaya yaramamasıyla beraber yine bu uğurda pek çok emek sarf edilmekte, pek çok paralar verilmektedir. Her nasılsa ipekli kumaşlar bir kibarlık eseri addedilmiş, düğünlerde, derneklerde yünlü kumaş giymek adeta ayıp görülmekte bulunmuştur. Bu hal bize mahsus değildir. Medeni alemin her tarafında böyledir…. Mini mini böceklerin mahsulü olan ipeği almak için hayli zahmet çekilmektedir. Cesim dut tarlaları yetiştirmekten tutarak böcekçiliğin bin türlü mezahimini sayıp dökmeye lüzum yok.

(…)

Evet pamuk dediğimiz mebzul mahsul-i nebatiyi yünlü kumaşlara karıştırarak bunları ucuz fiyatla satmaya erbab-ı sanat ve ticaret muktedir oldukları gibi saf ipekli diye ticaretgâha çıkarılan kumaşların kısm-ı âzamı da pamuk karışık olup bu suretle akmişe-i harirîyenin tenzil fiyatına muvaffakiyet elvermektedir.

(…)

Avrupa’da böyle suni ipek yapar bir iki fabrika meydana gelmiş ve bunların mahsulatından ucuzca ipek kumaşlar nesiç edilmeye başlanmıştır. Şu hâlde artık ipek diye giydiğimiz parlak ve rengarenk kumaşlarda bir tel ipek bulunmadığını tahattur edebiliriz.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Doktor Nikol [Nicole] Efendi’nin ihzar ettiği “serum”, Doktor Denis’in serumuna müşabih olduğu söylenmiş ise de bu bapta Doktor Nikol’ün himmet-i mahsusası masruf olduğu veba-i bakarî ile illetin hüküm sürdüğü yerde musap olup kuvvet-i bedeniyesinin mukavemetiyle kurtulmuş olan hayvanlardan alınacağı yerde serum almak için Doktor Nikol’ün bazı hayvanatı illetle aşıladığı ve müşahede altında bulundurduğu ve bunlardan aldığı serumla illetin hüküm sürdüğü bir mahaldeki hayvanları ve ilk devrede musap olanları tedavi ve muhafaza eylediği bu bapta muşahedat ve tetkikatta bulunanların taht-ı tasdikindedir.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Şimdiye kadar birçok etibba “deniz tutması” dediğimiz da-i mizacı tetkik etmek, bunun neden tevellüt ettiğini anlamak, buna bir deva-yı müessir bulmak için hayli uğraşmışlardır; acaba bir netice-i katiyeye destres olabildiler mi? Bu bapta bir hüküm veremeyiz. Bazı fizyolojistler diyor ki: “Bu maraz eviye-i dimağiyede kanın cereyanına ârız olan bir nevi bataetten hasıl olur. Diğerleri bu mütalaayı kabul etmiyorlar; onların fikrince: “Bilakis deveran-ı demin bataetini husule getiren bu marazdır.”

Bahis böyle ihtilafa düşer gibi görünmekle beraber yine bir tek çare-i tesviye ile hallolunmak ihtimalinden bait değildir; çünkü esas mesele dimağda cereyan-ı demin düçar-ı bataet olmasıdır. Biz bu hususta uzun uzadıya teşrihata girişmeyeceğiz, yalnız Almanya’da ahiren bir doktorun bu da-i muazzebe karşı bulduğu çare-i müessiri beyan edeceğiz.

(…)

Gazetemizin yine bu kısmında seyyah güvercinlere dair de ince bahisler cereyan etmişti. Birtakım erbab-ı tetkik hava postacılığını ifa eden bu kuşcağızların bir sürat-i fevkalade ile seyir ve hareketlerini, şayan-ı hayret bir maharetle tayin-i cihet edebilmekteki kudretlerini nazar-ı itibara alarak bahr-i muhitin mühip dalgaları arasında yuvarlanıp giden vapurların ahvaline vakıf olmak ve yolcularla muhabere etmek imkânını da onların zayıf kanatlarında aramışlardır. İlk tecrübe Transatlantik Kumpanyası tarafından mevki-i fiile konulmuş ve muvaffakiyet ümidi hasıl olmuştur.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Hiç muhtemel görünmeyen şeyler bile yedd-i beyza-yı fende kisve-i imkana giriyor; erbab-ı fen ve sanat en kıymetsiz mevadd-ı müptezeleyi eşya-yı nefiseye kalp ve tahvil ediyor.

Nebatatın selüloz kısmından ipek imal olunduğunu bir aralık gazetelerde okumuştum. Fakat bunda istimal olunan mevadd-ı kimyeviye kabil-i ihtirak bir terkip husule getirdiğinden ameliyat-ı tehlikeden salim değildi. Ahiren yine Almanya’da bir kimyager ipek fabrikalarında işe yaramayan pamuk kırıntılarını tehlikesiz bir surette harire tahvil etmenin yolunu bulmuştur.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Niyork [New York] ile Sanfrançisko [San Francisco] arasında posta katarı hizmetini ifa eden tren akşam alafranga saat dokuzu çeyrek geçe Niyork’tan [New York] azimetle ertesi gün akşam sekiz buçukta Şikago’ya [Chicago] muvasalat etmekteymiş. Bu iki şehrin beynindeki mesafe bin beş yüz yetmiş beş kilometredir. Şikago’dan [Chicago] sonra trenin sürati bir parça azalmakla beraber yine Sanfrançisko’ya [San Francisco] kadar beş bin dört yüz seksen üç kilometrelik mesafeyi doksan sekiz saatte kat ediyormuş ki bu hesapça sürat-i umumiye  – müteaddit tevakkuf zamanları da dâhil olduğu halde – saatte elli beş kilometreden fazladır. Esna-yı seferde on sekiz defa lokomotif ve yedi kere posta heyeti tebdil ediliyormuş.

Bu katarların hin-i tesisinde ilk tren Erye [Erie] gölü ile Klivland [Cleveland] arasını, yani yüz doksan dört kilometre mesafeyi yalnız doksan üç dakikada kat etmişti ki saatte yüz yirmi beş kilometrelik bir sürat demektir.

“Telgrafon”

Bildiğimiz telefonlarla yalnız sedalar naklediliyor; bunların bütün marifeti bundan ibaret. Yirminci asır bir alet için marifetin bu kadarcığını kâfi görmüyor. İstiyor ki sada yalnız nakledilmekle kalmasın. Nakledildikten sonra zapt ve kaydına da imkân olsun. 1889’da Mösyö Hamer isminde bir zat meseleyi halleder gibi olmuştu. Mösyö Hamer’in bu bapta tasavvur ettiği tedbir pek sadeydi: Fonografla telefonu yekdiğerine rapt ve mezcetmek. O zamandan beri telefonun yerine bir nevi telgraf ikame edilerek sesin daha uzaklardan nakil ve isali çaresine bakanlar olmuştu.

(…)

“İpekçi Örümcekler”

Örümceklerin, hususuyla şu yaz günlerinde, köşelere bucaklara kurdukları ağlar titiz ev kadınlarını şikâyete sevk eder. Daha sabahleyin parçaladıkları, bozdukları bu ağları akşama tekrar yapılmış görünce sabırları ellerinden giderek bağırırlar: “İlahi hayvan… Ne diyeyim sana? Yetişme!

Hâlbuki örümceklerin Madagaskar’da yaşayan bir kısmı nefis ve rakik bir nevi ipek husule getiriyor. Bu ipek telleri gayet ince ve hafiftir. Rengi altın gibi sarı ve parlaktır. Henüz pek yeni keşif olunduğu ve çok üretilemediği için hasılat top top kumaşlar yapılacak dereceye gelmemiştir. Şimdi mevcut olan miktarıyla dokunan kumaşların zarafet ve rikkatine doyulmuyormuş. O kadar hafif o kadar nazik, o kadar mail-i ihtizaz ve pervaz imiş ki Binbir Gece Masalları’nda tasvir olunan peri kızlarının nefahat-i baharı andıran gömleklerine benziyormuş.

Mütennevvia yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.