Musiki arşivleri - Servet-i Fünun Dergisi

İstanbul Postası

Ahmed İhsan — Fri, 01 Jan 2016 11:05:13 +0000

İstanbul postamızı iki haftadır yazmadık, kesret-i mündericatın bu bapta dahlini inkar etmez isek de şiddetli havaların, dehşetli fırtınaların insanı olduğu yerden kımıldatmayacak derecede hüküm süren soğukların dahi tesirini unutmak caiz olamaz.

(…)

Soğuktan, soğukluktan kurtulmak için biraz sıcak bahislere geçelim mi diyorsunuz? Beyoğlu’nun, Galata’nın karnavalı geldi, balolar, ebvab-ı raks ve sefayı küşat eyledi. Şu kapıların birinden içeri girerseniz hariçteki şiddet-i sermaya mukabil, dâhilin asap gevşetici harareti, oradaki meclubin-i zevk ve sefanın ispirto yadigarı ateş-i neşvesini görürsünüz.

(…)

Bu günlerde nefais-i asar rağbetkârlarını memnun eyleyecek bir haber vardır ki o da musikişinas Haydar Beyefendi’nin yeni bir operet bestelemiş olması havadisidir. Ara sıra Beyoğlu sahnelerinde arz-ı endam ve eşkal eden operet ve opera kumpanyalarını bizim İstanbul yakası sanatkârlarının birkaç defalar taklit eylediğini gördük, bu taklit hayli eskiden başlamıştır, mesela Bel Elen [Belle Helene] operetini İstanbul tiyatrolarında seyredenler ilk zaman temaşalarından beri size hayli seneler sayabilirler, şu meyanda en yakın olarak müşahade edileni “Karmen [Carmen]”dir, en muvaffakiyet göreni de “Pembe Kız” addolunuyor ki birisi derme çatma aktörlerin nağmesiz ahenksiz hüner-füruşluğu ile daha ilk defasında mahkum-ı metrukiyet olmuştur, ikincisi “Pembe Kız” ise gördüğü rağbetin suistimale uğramasıyla şeref ve ciddiyetini kaybetmiştir.

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İstanbul Postası

Ahmed İhsan — Fri, 01 Jan 2016 11:10:16 +0000

Abdürrezzak udhuke-ahlakın bu haftalarda gösterdiği gayret de şöhretini teyid eyliyor. Fakat sanayi-i nefiseye karşı kadirnaşinaslık ile koca Abdi’yi dahi ithama lüzum hissediyoruz, öyle ya? Onun badi-yi iştiharı olan “İbiş”li “Memiş”li oyunları varken sanat-ı musikinin medar-ı iftiharı olan “Le Birigan [Les Brigands] yani Şekiler” gibi operalardan kendi oyunlarına sermaye iktibas eyleyerek enafis-i asar-ı musikiyeye karşı tecavüz-i muharribane göstermek reva mı ya?

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İstanbul Postası

Ahmed İhsan — Thu, 04 Aug 2016 09:05:08 +0000

Ahval-i havaiye, her gün, bazen günde birkaç defa değişmeye başladı. Taaccübe mahal var mı ya? Mart havası bu! Lakin Mart daha gelmedi diyeceksiniz. Mevasim, icra-yı ahkâm için takvim-i bedest olarak tadat-ı eyyam etmez ya! Birkaç gün evvel imiş, sonra imiş ne zararı var!
Ramazan’ın bidayetindeki o keskin soğuklara nispeten şimdiki mütehavvil havanın zararı var diyemeyiz. Tahavvülat arasında en müsadeli gün dahi Cuma ile Cumartesi olmuştu, Cumartesinin on beş Ramazan’a yani ziyaret-i hırka-i saadet-i ala-yi vâlâsına tesadüfü şehrimizde revnak-ı havayı beş on kat arttırmıştı. O gün sokağa çıkmamış araba yoktu desek asla mübalağa değildir! Zaten saat dokuzdan sonra Beyazıt meydanından geçmeye çalışmak şu ciheti her ehl-i cevelana teslim ettiriyordu. Cevelan-perestan araba-güzin! Bulundukları noktada asude-nişin. Ne ileri gitmek mümkün, ne geri dönmek!

Gecesi ise Şehzadebaşı Caddesi hakikaten pür-şetaret, pür-neşve idi. Gündüz oraları bir baştan bir başa dolduran, oldukları yerde sıkışıp kalan araba izdihamına mukabil iğne atsak yere düşmeyecek derecede yayan kalabalığı vardı. Caddenin iki tarafına dizilmiş tiyatrolarda duracak oturacak yer yoktu. Bürudetin hüküm-ferma olduğu vakitlerdeki tenhalık şikâyetine o gece kalabalık şikâyetini ikame etmişlerdi.

Abdürrezzak’ın Handehanesinde ismini tahattur edemediğim bir oyun veriliyordu. Temaşageran o kadar ziyadeydi ki içeri bir seyirci daha ikame eylemek kabil değildi. İlk perdede oynadıkları soğuk komediden sonra Virjini Hanım’ın raksları, şarkıları huzzara bahş-i hararet eyledi. Bereket versin rakkasenin kıyafeti karnaval maskaralarını andıracak surette renk renk saçak bucaktı da Hüzzam’dan Yegah’dan ince sazla okuduğu tatlı nağmeli şarkıların tesirat-ı muharrikesini esvabın manzara-i bürudet-i iştimali tahfif eyliyordu. (…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İstanbul Postası

[Ahmed İhsan] — Thu, 20 Dec 2018 20:28:31 +0000

Musiki-perveranımız sahihten meyus oldular. Bu sanat-ı nefisenin en mühim bir rüknü olan Zekai Dede tekmil-i enfas etti. Az çok saz ile söz ile ülfeti olanların kâffesi bu hafta Dede merhumun zıya-ı ebedîsine teessüf-han oluyor, koca sanatkârın ebedî olan bestelerini tekrarlıyorlardı. Vakıa Zekai Dede rıhlet ettiyse de onun mahsul-i iktidarı olan enafis-i asar-ı musikiye ebedîdir. Her zaman için hanendelerimize, sazendelerimize meşk olmuş ve olacaktır.

(…)

On beş gündür doktorun sözünü dinliyordum, geceleri sokağa çıkmıyordum. Habersiz, vakitsiz birdenbire gelen dehşetli soğuklar çokları gibi beni de sarsmıştı. Beyoğlu’na yeni iki tiyatro gelmiş, icra-yı lubiyata başlamış diye gazeteler sayfasında havadis okudukça -zahir doktor menettiği için olmalı- köprüyü gece geçip bu kış misafirimiz olan Avrupalı oyuncuları görmek arzusu gittikçe ziyadeleşiyordu. Sahih insan sıhhatten mahrum kalmayınca hayatın lezzetini bulamaz derler. Ben de geceleri yazıhanemin başında gazetelerimle, kitaplarımla yalnız kaldıkça başka vakitler pek yek-tarz bulduğum karşı taraf eğlencelerini âdeta özlüyordum.

(…)

Bu manzaraları temaşada devam etmek yahut bir pastacı dükkânında çay içmekle oyun vaktini getirdim. Saat dörde geliyordu. Tiyatro salonuna girdim. Ne kadar tenha… Hâlbuki “Le Bolinar” piyesi hoş, bu seneki aktrisler, aktörler zararsızdı. Üç perdeyi sürekli bir lezzetle seyrettim.

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

M. Sadık [Mahmut Sadık] — Sun, 03 Mar 2019 12:30:35 +0000

Uyku – Uyku hakkında tetkikat – Niçin uyuruz, nasıl uykuya dalarız? – Uykunun devreleri – Rüyalar – Dimağda ahenk ve intizam – İntizam-ı fikr ve halet-i nevm – Korkunç rüya görmeyi nasıl men etmeli? – Uykusuzluğa çare – Musiki ve uyku – Musikinin dimağa suret-i tesiri – Naim ve hiss-i sem’ – Tatlı hikâyeler

Şimdiye kadar erbab-ı fen ve marifet “uyku” dediğimiz nim-mevcudiyeti tetkik etmek, insanın uykuya ihtiyacı neden tevellüt ettiğini, bu ihtiyac-ı mübremi husule getirmek ve insanı gayr-ı kabil-i tahammül bir noktaya isal ederek mutlak nevmin tesiratına yani o muvakkat atalet-i asabiye ve bedeniyeye uğratmak için vücutta ne gibi muamelat-ı hikemiye ve kimyeviye husule geldiğini tayin eylemek için hayli uğraşmışlardır. Daire-i faraziyat ve tahminatta birçok dolaştıktan sonra imkân derecesine tecrübeye de girişmişlerdir. Acaba bir netice-i katiyeye destres olabilmişler mi? Niçin ve nasıl uyuduğumuzu tamamıyla keşif ve izaha kâdir olmuşlar mı? Bu hususta bir hüküm veremeyiz. Yalnız şunu söyleriz ki: Hakikat birdir. Hâlbuki erbab-ı fenin uyku hakkında meydana koydukları nazariyat müteaddittir. Nazariyatın bir tetkik ve vukuf, mütemadi bir gayret semeresi olduğunda şüphe yoktur. Lakin taaddüt ve ihtilaf hakikati yine perde-i hafa altında bırakıyor. Vukuf ve malumatıyla izhar-ı gurur ve iftihar eden insan mevcudiyet-i hayatiyesinin bir sülüsünü işgal bir halet-i tabiiyenin mahiyetini bile hakkıyla idrakten acizdir.

Uykunun künh ve mahiyetini idrak şöyle dursun fünun-ı hazıra dairesinde hakkıyla tarifi bile kolay değildir. Biri diyor ki: “Hayat-ı hayvanide faaliyet-i uzviyenin inkıta-ı muvakkatidir.” Hoşunuza giderse bu tarifi kabul edin…

Diğeri diyor ki: “Hissiyatın ve kuva-yı akliyenin şiddet ve faaliyeti muvakkaten muattal kalmaktan ibarettir.” Bu da bir tarif… “Faaliyet-i dimağiye-i ulviyenin zeval-i muvakkatidir.” diyenler de var. Bunların hepsi bir kapıya çıkar.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musahabe-i Fenniye

M. Sadık [Mahmut Sadık] — Sun, 03 Mar 2019 12:38:35 +0000

Her nedense uykunun bir yorgunluk neticesi olduğu sabittir. Bunu teslim etmeyecek hiç kimse yoktur. Cümle-i asabiye uykuda faaliyetten büsbütün kalmaz. Burası da şayan-ı dikkattir. Bunun ispatı ise rüyalarımızdır. Rüyalar bir düşünce ile vücut verdiğimiz hayalattır. Uyku dimağın faaliyetini kâmilen iptal değil, belki bu faaliyetteki ahenk ve intizamı, rabıta-i tenasübü tatil ediyor. Efkâr ve tahayyülattaki intac-ı mantıkî uykuda kalmıyor.

(…)

Musahabe-i Fenniye yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Saye-i Maarif-vaye-i Hazret-i Padişahide Edirne’de Teessüs Eden Hamidiye Mektebi Musiki Sınıfı Şakirdanı

Servet-i Fünûn — Wed, 06 Mar 2019 08:18:55 +0000

[İmza: Diran Çırakyan]

Saye-i Maarif-vaye-i Hazret-i Padişahide Edirne’de Teessüs Eden Hamidiye Mektebi Musiki Sınıfı Şakirdanı yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

İstanbul Postası

Ahmed İhsan — Wed, 06 Mar 2019 15:42:51 +0000

Ramazan geldi, musahabe yazmalı diyorlar. Evet, yazmalı. Bu sözü sade Ramazan’da değil, ben her hafta birkaç kereler tekrar ediyorum. Yazmalı fakat ne yazmalı? “İstanbul Postası” sernamesiyle Servet-i Fünûn’da ilk nüshadan beri ara sıra neşrettiğim makalat birer musahabedir ki şehrimizin hülasa-i şuun-ı zevkiyesi olacak, bunlara kâh ahval-i havaiyeden bahis ile başlıyorduk kâh o aralık erbab-ı zevki en ziyade işgal eden bir meseleden tutturuyorduk. Ahval-i Havaiye… Of bu ufak cümleler söz söylemekte sermayesiz kaldığımız zaman yahut teklifli bir yerde fekk-i dehne vesile olmak üzere tekrarladığımız bu bahislerden o kadar usandım bunlar bana o derece yek-tarz ve kasvet-engiz geliyor ki tarif edemem. “Aman efendim hava ne soğuk… Bir çamur var ki… Terledim…” diye başlayan bu sözleri ne zaman birisi tekrar etse sahihan soğukluğundan titrerim. İşitmek istemediğim, binaenaleyh söylemesinden de haz etmediğim bu mebahis-i afakiyeyi ikide birde musahabat-ı zevkiyeye zemin ittihaz etmek hoş değil. O halde iş erbab-ı zevki en ziyade işgal eden bir eğlence ile meşgul olmaya kalır. Darılmayınız ama bu eğlencelerimiz de pek mahdut ve hep evvelkilerdir. İşte mübarek Ramazan geldi, tabii davulu, kandili, mahyası, topu, iftarı da beraber… Şimdi kalkıp size Ramazan’ın bu tetimmat-ı mutade ve malumesini tasvir edersem ne dersiniz? Ramazan’a göre vaaz ve nasihate gelince o da zevk ve keyfe taalluk eden musahabemiz sütununa yakışmaz. Zaten benim elimden de gelmez. Ey, ne yazacağız? Yine Direklerarası’nı değil mi? Eğer biraz bi-tarafane ve hakikat-perverane im‛an-ı nazar ederseniz görürsünüz ki şu Direklerarası âlemi şimdi terakki edecek yerde gittikçe tedenni ediyor, revnakını kayıp eyliyor. İşte tiyatrolar, seneler geçtikçe duş-ı sanat ve gayreti ihtiyarlığın ağırlığı altında çökmekte olan Osmanlı Tiyatrosu’ndan başka bahse layık sahne-i temaşa yok. Sahne-i Âlem, yok Temaşa-yı Cihan gibi heybetli unvanlar altında zevk-i selimden, hüsn-i tabiattan, edep ve nezahatten külliyen uzak birçok hezeyanları sahnelerinde tekrar eden o maskara oyunculardan bahsetmek, onlara bir vücut daha doğrusu mevcudiyetlerine ehemmiyet vermek demektir ki benim işim değil. Erbab-ı zevkimizin yoksulluk hasebiyle çar-naçar müracaat ettiği ve müracaat ede ede maskaralığına, rezaletine alıştığı bu tiyatrolar temaşageranını gılzat içinde biraz eğlendirse bile bu temaşacıların tar-ı hissiyatında fena ihtizazlar, tesirler bırakır. Onlardan her türlü hissiyat-ı nezihe ve latifeyi refeder. Bunun numunesini daha dün akşam bir çocukta gördüm. O tiyatroların bilmem hangisinde kıymetli zamanının üç dört saatini geçirmiş olan bu küçük bey ile biraz konuştum. Bana nükte olarak o arada işittiği galiz, iğrenç kelimeleri tekrarlıyor, musiki ve şiir olarak da sahne-i hezeyanda göbek atan birkaç Galata yadigârının murdar kantolarını, nağmelerini tekrarlıyordu. Bir akşam canımız sıkılınca şu maskaralıkları seyre gidebiliriz fakat insaf edelim de kuvve-i mefkûreleri, hayaliyeleri henüz mebde-i neşv ü nemada bulunan çocuklarımızı götürmeyelim, göndermeyelim.

(…)

İstanbul Postası yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Mühre-i Musiki-şinasandan Mösyö Pol Lange [Paul Lange]

Servet-i Fünûn — Mon, 13 May 2019 10:35:03 +0000

Mösyö Pol Lanke şehrimiz esatize-i musiki-şinasanındandır. Geçende tertip ettiği Yunan muharebesi muzafferiyet marşı diğer birkaç parça ile beraber haşmetlü Almanya imparatoru hazretlerinin mazhar-ı tahsin ve teşekkürü olmuş ve Almanya hassa alaylarında terennüm olunması için umum mızıka bölüklerine emir verilmiştir. Mösyö Lange’nin iktidarı Avrupa musikisine münhasır değildir; şark usul-i musikisinde de ispat ettiği ehliyet ve maharet şeref-yab-ı takdir-i velinimet-i bi-minnet olarak kendisi Osmanlı ve mecidi nişan-ı zişanları ve sanayi-i nefise risalesiyle taltif buyurulmuştur.

Mühre-i Musiki-şinasandan Mösyö Pol Lange [Paul Lange] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.

Musiki Dâhilerinden Vagner [Richard Wagner]

Servet-i Fünûn — Wed, 23 Oct 2019 22:58:23 +0000

Musiki Dâhilerinden Vagner [Richard Wagner] yazısı ilk önce Servet-i Fünun Dergisi üzerinde ortaya çıktı.